گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم- نزدیک به 200 شب است که خیابان‌های ایران، صحنه یک کنش جمعی بی‌سابقه است. از شب‌های نخست جنگ تحمیلی سوم که با حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان آغاز شد، تا امشب که این تجمعات همچنان ادامه دارد، مردم ما هر شب با حضور خود در خیابان‌ها، نه‌تنها حمایت خود را از نظام و ارزش‌های آن اعلام کردند که اجازه ندادند مزدوران و عوامل دشمن، امنیت فضای عمومی را به مخاطره بیندازند. به عقیده نگارنده این پدیده را باید نه صرفاً یک واکنش سیاسی، بلکه به مثابه یک سازوکار ارتباطی در چارچوب ارتباطات آیینی دید و تحلیل کرد.

آنچه در این 200 شب رخ داده، فراتر از تجمع و شعار است. در چارچوب ارتباطات آیینی، خیابان به یک فضای نمادین و مشارکتی تبدیل شده که در آن، ارتباط نه از طریق انتقال پیام، بلکه از طریق اجرای جمعیِ حضور تحقق می‌یابد. هر شب که مردم از خانه‌های خود بیرون می‌آیند و در خیابان حاضر می‌شوند، در واقع یک آیین مدنی را اجرا می‌کنند؛ آیینی که در آن حضور میدانی، پرچم‌ها و شعارها به مثابه نمادهایی مشارکتی عمل می‌کنند و معنایی مشترک پدید می‌آورند.

این اجرای آیینی، نه برای مخاطب خاص، بلکه برای همه از دشمن بیرونی تا شهروند داخلی نظمی معنایی تولید می‌کند: «این جامعه، زنده است، متحد است و از درون، از خود دفاع می‌کند». به بیان دقیق‌تر، آنچه در این شب‌ها تولید می‌شود، نه یک پیام، بلکه یک واقعیت اجتماعیِ مشترک است که تنها از رهگذر مشارکت جمعی در آیین، امکان‌پذیر می‌شود.

دقیقاً در همین موضع است که امنیت درون‌زا معنا پیدا می‌کند. در ارتباطات آیینی، آنچه در خیابان‌ها تولید می‌شود، صرفاً یک حس جمعی یا یک نمایش نمادین نیست؛ بلکه نظمی اجتماعی است که از دل مشارکت مردم برمی‌خیزد و خود را هر شب بازتولید می‌کند.

وقتی شهروندان با حضور میدانی خود، فضای عمومی را از تهدید مزدوران و آشوبگران پاک می‌کنند، در واقع امنیت را نه از نهادها، بلکه از آیینِ حضور جمعی به‌دست می‌آورند. این همان امنیت درون‌زایی است که ریشه در اراده مردمی دارد، نه در تعداد نیروهای نظامی و امنیتی.

آنچه در این نزدیک به 200 شب شکل گرفته، نه فقط یک مقاومت، بلکه یک سازوکار فرهنگی برای تولید امنیت از درون است؛ سازوکاری که در اراده جمعیِ مردم ریشه دارد و هر شب، با حضور آنان، دوباره زاده می‌شود.

این امنیت درون‌زا، وقتی با هویت ملی و احساس دینی گره می‌خورد، عمقی فرهنگی می‌یابد. تجربه نیز نشان داد ترکیب میان هویت ملی و احساس دینی، نقطه قوت و اتصال این حرکت جمعی است. مردم ایران در این تجمعات، هم پرچم ایران را بر دوش می‌کشند، هم پرچم خونخواهی امام شهید را بلند می‌کنند و هم یاد شهدا و آرمان‌های دینی خود را زنده نگه می‌دارند.

این ترکیب، به تجمعات شبانه یک عمق فرهنگی و ماندگاری بخشیده که در بسیاری از حرکت‌های اعتراضی یا حمایتی دیگر دیده نمی‌شود. وقتی یک ملت، هم به نام وطن و هم به نام دین، یکصدا می‌شود، هیچ نیروی خارجی نمی‌تواند آن را از هم بپاشد.

همه این‌ها در شرایطی است که برآوردها و حتی اعلام صریح دشمن متجاوز حاکی از آن بود که او در محاسبات خود پیش از جنگ، روی شکاف‌های اجتماعی و خستگی مردم حساب کرده بود. اما حضور پیوسته نزدیک به دویست شبه مردم ایران اثبات کرد که این محاسبات، غلط است. مردم ایران، نه تنها از خیابان‌ها عقب‌نشینی نکردند، بلکه هر شب بر تعداد و استحکام حضور خود افزودند. این حضور را باید به مثابه یک پیام راهبردی دید: «ایران، با تکیه بر مردم خود، می‌تواند در برابر هر تهدیدی بایستد».

آنچه در این 200 شب رقم خورد، تنها یک رویداد سیاسی نیست؛ یک درس بزرگ برای همه تحلیلگران و سیاستمداران جهان است. این تجربه نشان می‌دهد که قدرت واقعی یک حکومت، در خیابان‌های آن و در اراده مردمی است که هر شب، برای دفاع از وطن خود، از خانه بیرون می‌آیند. این همان امنیت درون‌زایی است که هیچ دشمنی نمی‌تواند آن را از بیرون، تهدید کند و مهم‌تر از آن، این تجربه به ما می‌آموزد که در عصرِ جنگ‌های ترکیبی و حملات رسانه‌ای، حضور میدانی و آیینی مردم در فضای عمومی، خود به یک رسانه تبدیل می‌شود؛ رسانه‌ای که پیامش را نه از طریق کلمات، بلکه از طریق بودنِ جمعی در خیابان مخابره می‌کند.

علیرضا پورجعفری، روزنامه‌نگار و پژوهشگر رسانه

انتهای پیام/