به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، فاز اجرایی خلع سلاح گروه منحله پ.ک.ک هنوز به نقطه خاصی نرسیده است. اما رسانه‌های ترکیه می‌گویند، تصمیمات رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و شریک سیاسی او یعنی دولت باغچلی درباره عبدالله اوجالان، می‌تواند به مراحل کامل خلع سلاح کمک کند و بر روند آن تاثیر بگذارد. به ویژه اگر این تصمیم، دالّ بر تعریف یک جایگاه سیاسی برای اوجالان باشد.

ماجرا از این قرار است که یکی از روزنامه نگاران ترکیه پس از مصاحبه با دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا و شریک اردوغان در ائتلاف جمهور، یک تصمیم مهم درباره رهبر زندانی گروه منحله پ.ک.ک را با افکار عمومی ترکیه در میان گذاشت.

خانم ناگهان آلچی از قول باغچلی اعلام کرد: «ویلایی در جزیره ایمره آلی ساخته شده تا اوجالان زندگی‌اش را در آنجا ادامه دهد. ولی او از ورود به این ساختمان امتناع کرده است. چیزی که اوجالان می‌خواهد این است که یک جایگاه سیاسی – حقوقی برایش در نظر بگیرند و سپس همراه با چند تن از دوستانش در آن ساختمان اقامت کند».

این سخن باغچلی توجه بسیاری از تحلیلگران ترکیه را به سوی خود جلب کرد. بر اساس اطلاعاتی که شریک اردوغان منتشر کرده، با این حساب عملاً جزای حبس ابد اوجالان به پایان رسیده و او می‌تواند به عنوان یک فرد آزاد در یک ویلای بزرگ زندگی کند، اما در عین حال، حق ندارد جزیره را ترک کند.

چنین چیزی اگر چه در هر حال، نوعی اقامات اجباری به شمار می‌آید اما در عین حال، حبس خانگی هم نیست و اوجالان خواهد توانست در آن ساختمان، با نمایندگان رسانه‌ها و چهره‌های حزبی و سیاسی دیدار کند.

برخی از روزنامه‌های چاپ آنکارا به خبر ساخت ویلا برای اوجالان واکنش تند و منفی نشان دادند. یکی از این روزنامه‌ها نوشته است: «اوجالان تا دیروز به عنوان سرکرده یک گروه تروریستی و تجزیه طلب در زندان بود و همه ترکیه او را به عنوان قاتل کودکان می‌شناخت. اما حالا کار به جایی رسیده که قرار است در یک ویلای بزرگ و مجلل زندگی کند». 

شامل طیار از چهره‌های سیاسی و امنیتی نزدیک به حزب عدالت و توسعه نیز اعلام کرده که درخواست اوجالان مبنی بر تعریف یک وضعیت حقوقی و سیاسی برای او، به طور مستقیم با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در میان گذاشته شده، ولی پاسخ اردوغان به درخواست مزبور چنین بوده است: «اول بگذارید موضوع خلع سلاح به طور کامل به پایان برسد. بعداً می‌توان روی این موضوعات صحبت کرد».

تحلیلگران چه می‌گویند؟

اغلب تحلیلگران سیاسی ترکیه، به درخواست اوجالان برای تعریف یک موقعیت و پست حقوقی و سیاسی مانند «هماهنگ‌کننده مذاکرات صلح» و یا عبارات مشابه آن مخالف هستند.

آنان معتقدند که این اقدام، اولاً نوعی چانه زنی و معامله‌گری برای کسب امتیاز است و می‌تواند به عنوان یک وقفه و مانع جدی در مسیر خلع سلاح اعضای پ.ک.ک قلمداد شود.

از این گذشته، تعریف یک پست سیاسی برای اوجالان و امکان مشارکت و مداخله او در صحنه سیاست ترکیه، برخی از حساسیت‌های مرتبط با گسل‌های اجتماعی ترکی – کُردی را زنده می‌کند و به طور ویژه خانواده‌های نظامیانی که در درگیری با پ.ک.ک کشته شده‌اند، با این تصمیم مخالفت خواهند کرد و ممکن است کار به جایی برسد که حتی بر موقعیت اردوغان، حزب عدالت و توسعه و نتایج انتخابات آتی، اثر منفی بگذارد.

مراد یتکین از تحلیلگران مشهور ترکیه درباره این موضوع می‌گوید: «روند خلع سلاح پ.ک.ک هنوز به گونه‌ای که عموم مردم ترکیه بتوانند به آن اعتماد کنند، تکمیل و تأیید نشده است. در چنین شرایطی، وقتی که رهبر و بنیانگذار این سازمان، جایگاه خود را شرط لازم برای اجرای کامل خلع سلاح قرار می‌دهد، چنین درخواستی منطق صلح را معکوس می‌کند».

مراد یتکین در تحلیل رویکرد رهبر زندانی پ.ک.ک می‌گوید: «باید از خودمان سوال کنیم: آیا اوجالان می‌تواند مانند یک خرابکار عمل کند؟ می دانید این سوال چرا مهم است؟ چون همه ما نگران این بودیم که یک گروه ناشناس در این فرایند خرابکاری کند و بخواهد توافق را به هم بزند. ولی باید در این تصور خود تجدیدنظر کنیم.

اگر اوجالان درباره تعیین وضعیت حقوقی و سیاسی برای شخص خودش پافشاری کند، خرابکار درجه یک، خود او خواهد بود. اگر اوجالان پیشرفت خلع سلاح را به تعیین وضعیت شخصی یا سیاسی خود مرتبط کند، خود او در معرض خطر تبدیل شدن به یک خرابکار خواهد بود.

من نمی‌گویم که آینده اوجالان هرگز قابل بحث نیست. در یک فرآیند صلح واقعی، آینده حقوقی و سیاسی بازیگران مسلح سابق نیز مورد بحث قرار می‌گیرد. با این حال، نباید اجرای خلع سلاح، مشروط به تعریف جایگاه باشد.

موقعیت آینده اوجالان فقط می‌تواند در چارچوب این معماری کلی صلح و بدون پنهان شدن از عموم مردم مورد بحث قرار گیرد. زیرا در غیر این صورت، پیام به عموم مردم ترکیه بسیار خطرناک خواهد بود: اگر برای مدتی طولانی سلاح‌های خود را نگه دارید، در نهایت می‌توانید در ازای تحویل سلاح مذاکره کنید و جایگاه سیاسی بالاتری کسب کنید».

برخی دیگر از تحلیلگران می‌گویند: خواسته اوجالان چندان عجیب نیست و در فرآیندهای صلح در سراسر جهان معمول است که رهبران گروه‌های مسلح بعداً به بازیگران سیاسی تبدیل شوند. 

در کلمبیا، توافق صلح 2016 به طور قانونی بازگشت شورشیان فارک به زندگی سیاسی را قبل از تکمیل خلع سلاح تضمین کرد. برای این حزب سیاسی تازه تأسیس، پنج کرسی در هر یک از سنا و مجلس نمایندگان برای دو دوره انتخابات تضمین شد. در عوض، فارک موافقت کرد که دیگر یک گروه مسلح نباشد و تسلیم سلاح‌ها تحت نظارت سازمان ملل در ژوئن 2017 تکمیل شد.

در آچه اندونزی هم، آینده سیاسی رهبران و خلع سلاح مراحل کاملاً جداگانه‌ای نبودند. در حالی که توافق هلسینکی 2005 راه را برای مشارکت سیاسی و ادغام مجدد هموار کرد، خلع سلاح در چهار مرحله انجام شد که هر مرحله توسط یک مأموریت بین‌المللی تأیید شد.

در نپال، گذار مائوئیست‌ها به سیاست و برچیدن ساختارهای نظامی یک فرآیند طولانی و درهم‌تنیده بود. مبارزان مائوئیست به کانتون‌ها عقب‌نشینی کردند، سلاح‌های آنها تحت نظارت سازمان ملل در کانتینرها قرار داده شد و یک مکانیسم نظارتی برای جداسازی رقابت سیاسی از استفاده از نیروی مسلح ایجاد شد. اما در هیچکدام از این موارد، خلع سلاح کامل به یک ابزار چانه زنی تبدیل نشد و افراد نگفتند: اول برای ما جایگاه سیاسی تعریف کنید تا ما سلاح‌ها را تحویل دهیم. 

عبدالقادر سلوی از تحلیلگران ارشد روزنامه حریت و از نویسندگانی که ارتباط شخصی و نزدیکی با اردوغان دارد، در یادداشت تحلیلی خود، از نوع نگرش رهبر گروه منحله پ.ک.ک انتقاد کرده و می‌گوید: درخواست برای تعیین یک جایگاه سیاسی و حقوقی در شرایط فعلی، اقدامی است که می‌تواند به روند صلح لطمه بزند و در فرایند خلع سلاح، یک اختلال خطرناک به وجود بیاورد. 

همه این اتفاقات در شرایطی روی داده که بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی موسسه تحقیقاتی متروپول ترکیه، شهروندان این کشور هنوز هم اعتمادی به اجرای کامل خلع سلاح پ.ک.ک ندارند.

در نظرسنجی متروپول در آگوست 2026، تنها 25.8 درصد از شرکت‌کنندگان گفتند که به تعهد پ.ک.ک به زمین گذاشتن سلاح و پایان کامل مبارزه مسلحانه اعتقاد دارند. 69.5٪ اعلام کردند که آن را باور ندارند.

به باور کارشناسان، این سطح فوق‌العاده بالایی از بی‌اعتمادی است.

به قول گزارش یتکین ریپورت، چنین تحقیقی نشان دهنده این نیست که جامعه صلح نمی‌خواهد. برعکس، جامعه به دستیابی به صلح و پایبندی طرف مقابل به وعده خود اعتماد ندارد.

با این حال، اعتماد در آغاز فرآیندهای صلح یک دارایی در دسترس نیست. بلکه در طول فرآیند ایجاد می‌شود.

این گزارش اشاره کرده که اعتماد نظر شهروندان ترکیه، تنها با برچیده شدن کامل همه تشکیلات پ.ک.ک و تحویل سلاح‌ها امکانپذیر است و اگر این روند امنیتی و فنی، تنها منوط و مشروط به تعریف جایگاه برای اوجالان باشد، می‌تواند ضربه شدیدی به اعتماد اجتماعی شکننده وارد کند. 
انتهای پیام/