به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، مجلس سنای ازبکستان در تازه‌ترین اقدام قانون‌گذاری خود، تغییرات مهمی را در ساختار الفبای مبتنی بر لاتین این کشور به تصویب رسانده است. بر اساس این طرح، چهار شکل موجود در الفبای فعلی جای خود را به حروف مستقل خواهند داد: حرف «Oʻ» به «Ö»، حرف «Gʻ» به «Ğ»، ترکیب «Sh» به «Ş» و در نهایت ترکیب «Ch» به «Ç» تغییر خواهند یافت.

با اعمال این اصلاحات، الفبای بازنگری‌شده به جای 26 حرف و سه ترکیب حروفی، دارای 28 حرف مستقل و یک علامت آپاستروف خواهد بود.

این قانون در نوزدهمین نشست عمومی سنا در تاریخ 10 سپتامبر مورد تأیید قرار گرفت و برای توشیح به دفتر ریاست‌جمهوری ارسال شد. اجرای این قانون بخش‌های مختلفی نظیر مدارس، اسناد دولتی، رسانه‌ها، صنعت نشر و فناوری‌های دیجیتال را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

تلاش برای رفع چالش‌های نرم‌افزاری و همگرایی منطقه‌ای

این اصلاحات پس از سال‌ها بحث پیرامون دوران گذار ازبکستان از خط سیریلیک به لاتین و با هدف حل مشکلات فنی ایجادشده توسط الفبای مصوب دهه 1990 صورت می‌گیرد. عادل‌جان ماماتکریموف، سناتور ارائه‌دهنده این قانون، تأکید کرد که سیستم جدید، زبان ازبکی را به اصل «یک صدا، یک حرف» نزدیک‌تر می‌کند.

وی با اشاره به مشکلات حروف «Oʻ» و «Gʻ» گفت که در فضای دیجیتال کاراکترهای مختلفی برای نگارش این حروف استفاده می‌شود که بیش از 10 نسخه متفاوت را ایجاد کرده است. این نقص باعث می‌شود نرم‌افزارها و سیستم‌های جستجو، املاهای مختلف یک کلمه را به عنوان ورودی‌های مجزا در نظر بگیرند و توسعه لغت‌نامه‌های الکترونیکی با چالش مواجه شود. همچنین ترکیب «Ng» به عنوان یک واحد مستقل حذف شده و قواعد آن از طریق قوانین املایی تنظیم می‌شود.

مقامات استدلال می‌کنند که استفاده از کاراکترهای استاندارد، توسعه صفحه‌کلیدهای بومی، نرم‌افزارها و ابزارهای هوش مصنوعی (مانند تبدیل گفتار به متن) را ساده‌تر می‌کند. حروف جدیدِ انتخاب‌شده پیش‌تر در الفبای سایر کشورها نیز موفق بوده‌اند؛ برای نمونه، ترکی استانبولی و آذربایجانی نیز از همین حروف استفاده می‌کنند. تاشکند این تغییرات را راهی برای بهبود سازگاری میان زبان ازبکی و دیگر زبان‌های تُرک‌تبار معرفی کرده است.

نقشه راه آموزشی؛ تغییر کامل کتاب‌های درسی تا 2031

این اصلاحات نیازمند تغییرات پرهزینه‌ای در کتاب‌های درسی و نرم‌افزارها است.

عزیزبیگ توردیف، معاون آموزش مدرسه‌ای ازبکستان اعلام کرد که روند گذار مطابق با برنامه زمان‌بندی تعویض دوره‌ای کتاب‌ها پیش خواهد رفت.

توردیف گفت: «اگر این قانون در سال 2027 لازم‌الاجرا شود، کتاب‌های پایه اول ابتدایی را با الفبای جدید چاپ خواهیم کرد و تا سال 2031، تمامی کتاب‌های درسی با الفبای جدید منتشر خواهند شد.»

به گفته وی، این اقدام از صرف بودجه‌های کلان برای جایگزینی یک‌باره جلوگیری می‌کند، زیرا هم‌اکنون نیز کتاب‌های پایه اول هر سال، پایه‌های دوم تا چهارم هر سه سال و مقاطع بالاتر هر پنج سال تجدید چاپ می‌شوند.

وی افزود که سمینارهایی برای معلمان برگزار شده و امتحانات نیز در نهایت با سیستم جدید اخذ خواهند شد. تغییرات در سیستم آموزشی در حالی رخ می‌دهد که ازبکستان در حال حاضر نیز درگیر یک تحول اساسی در مواد آموزشی و روش‌های تدریس مدارس خود است و این الفبای جدید به عنوان مکملی برای این اصلاحات ساختاری در نظر گرفته می‌شود.

خداحافظی تدریجی با الفبای سیریلیک و استفاده موازی

ازبکستان پس از استقلال، روند انتقال از سیریلیک به لاتین را در سال 1993 آغاز کرد. با این وجود، پس از سه دهه هنوز هر دو خط به طور گسترده استفاده می‌شوند.

نادر جانوزاق، رئیس اداره توسعه زبان دولتی تأکید کرد که دولت قصد دارد به این استفاده موازی پایان دهد. وی گفت: «ما در میان دو الفبای سیریلیک و لاتین گرفتار شده‌ایم و پس از اجرای این قانون، به این وضعیت پایان خواهیم داد.»

دولت قصد دارد استفاده از الفبای بازنگری‌شده را برای نهادهای دولتی و رسانه‌ها اجباری کند. با این حال، انتقال تدریجی خواهد بود؛ اسناد فعلی، پول ملی و اوراق بهادار اعتبار خود را حفظ می‌کنند و تابلوهای اطلاعاتی نیازی به تعویض فوری نداشته و تا زمان فرسودگی قابل استفاده‌اند. این مقررات منعطف برای جلوگیری از بروز بحران در حوزه‌های اداری و مدنی اتخاذ شده‌اند.

انتقاد کارشناسان؛ آیا زیرساخت‌های علمی و پژوهشی فراهم است؟

با وجود توجیهات دولتی، این طرح با انتقاداتی نیز روبرو شده است. کمیل جلیل‌اف، کارشناس برجسته حوزه آموزش، با ابراز تردید در خصوص این طرح، این پرسش را مطرح کرد که آیا مقامات پیش از تصویب، تحقیقات کافی درباره پیامدهای آن انجام داده‌اند یا خیر.

جلیل‌اف با بیان اینکه مشکلات فنی مربوط به «Oʻ» و «Gʻ» قابل درک است، پرسید که آیا جایگزین‌های تکنولوژیکی به حد کافی بررسی شده‌اند؟ وی همچنین درباره تأثیر تغییر ترکیب‌های «Sh» و «Ch» بر زندگی میلیون‌ها نفر که به نگارش لاتین فعلی عادت کرده‌اند، ابراز نگرانی کرد.

این کارشناس خواستار انجام تحقیقات تطبیقی در زمینه سرعت خواندن، نوشتن و درک مطلب در گروه‌های سنی مختلف تحت سیستم‌های فعلی و پیشنهادی شد. جلیل‌اف به هزینه‌های بالقوه برای ناشران و کسب‌وکارها و همچنین فشار شناختی بر افراد باسواد فعلی اشاره کرد. در دوره گذار، کلمات ازبکی می‌توانند با فرم‌های نگارشی متعدد در جامعه به گردش درآیند، زیرا کتاب‌ها و محتوای دیجیتال قدیمی با قوانین جدید در تقابل خواهند بود.

توضیحات مجلس سنای ازبکستان عمدتاً بر مشکلات فنی الفبای موجود و طرح اجرای تدریجی آن متمرکز بود و هیچ‌گونه جزئیاتی از مطالعات تطبیقی برای پاسخگویی به سؤالات مطرح‌شده ارائه نداد. در صورت امضا و اجرای طبق برنامه، این اصلاحات مرحله دیگری در گذار پر فراز و نشیب و سه‌دهه‌ای ازبکستان به خط لاتین را رقم خواهد زد.

چهار حرف جدید شاید تغییرات تایپوگرافی کوچکی به نظر برسند، اما در نهایت باید در سراسر کشوری با نزدیک به 40 میلیون نفر جمعیت درونی‌سازی شوند؛ روندی که از کتاب‌های درسی و سوابق دولتی گرفته تا کیبوردها، موتورهای جستجو و سیستم‌های هوش مصنوعی را در بر خواهد گرفت.

انتهای پیام/