به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت قرقیزستان در راستای شکستن بن‌بست جغرافیایی و دسترسی به بازارهای بین‌المللی، برنامه‌ریزی گسترده‌ای را برای احداث یک مرکز بین‌المللی حمل‌ونقل و لجستیک در نزدیکی مرزهای خود با چین آغاز کرده است؛ طرحی راهبردی که بر اساس برآوردهای اولیه، نیازمند جذب سرمایه‌ای بالغ بر 100 میلیون دلار خواهد بود.

هدف اصلی از اجرای این پروژه، اتصال خطوط باری و زنجیره انتقال کالاهای چینی به مسیرهای ترانزیتی از طریق خاک ازبکستان و افغانستان به سمت بنادر پاکستان است تا این جمهوری محصور در خشکی آسیای مرکزی بتواند مسیری پایدار و جایگزین را برای اتصال به آب‌های آزاد و بنادر جنوب آسیا در اختیار داشته باشد.

در همین چارچوب، در تاریخ 10 سپتامبر، آژانس ملی سرمایه‌گذاری قرقیزستان و شرکت محلی «تکستایل ترنس» (Textile Trans) یادداشت تفاهمی رسمی را پیرامون احداث مرکز بین‌المللی لجستیک و ترانزیت «سارتاش» امضا کردند.

نکته شایان توجه در این پروژه، تعریف یک خوشه صنعتی نساجی در کنار این مرکز ترانزیتی است که بیانگر تلاش بیشکک برای تلفیق خدمات حمل‌ونقل کالا با ارزش‌افزوده تولید صنعتی در مناطق مرزی کشور است.

موقعیت ژئوپلیتیک دره آلای و مشخصات پایانه سارتاش

منطقه سارتاش از حیث جغرافیایی در محدوده دره آلای در جنوب ولایت اوش واقع شده و تنها حدود 70 کیلومتر با گذرگاه مرزی «ایرکشتام» که نقطه اتصال مستقیم مرزی میان قرقیزستان و چین محسوب می‌شود، فاصله دارد.

این منطقه از نظر ژئوپلیتیک و مواصلاتی نقطه‌ای بسیار راهبردی به شمار می‌آید؛ چرا که دقیقاً در تقاطع مسیرهای ارتباطی مهمی چون بزرگراه اوش-سارتاش-ایرکشتام و همچنین محورهای منتهی به کشور همسایه، تاجیکستان، مستقر شده است.

بر اساس طرح اعلام‌شده، این پایانه لجستیکی پیشرفته وظیفه ساماندهی، بارگیری و پردازش بارهای عبوری از کریدور ترانزیتی «چین-قرقیزستان-ازبکستان-افغانستان» با امکان دسترسی تکمیلی به پاکستان را عهده‌دار خواهد بود.

این مجتمع عظیم شامل تأسیسات گسترده انبارداری، سایت‌های تخلیه و بارگیری مکانیزه، پایانه‌های ارائه خدمات گمرکی یکپارچه و سامانه‌ای دیجیتال برای نظارت و رهگیری زنجیره تأمین کالا خواهد بود تا مدت‌زمان ترخیص و ترانزیت محموله‌ها به کمترین میزان کاهش یابد.

گنجاندن کریدور اوش-سارتاش-ایرکشتام در پیش‌نویس «نقشه چارچوب لجستیکی قرقیزستان برای سال‌های 2026 تا 2030» که در ماه اوت جهت نظرسنجی عمومی منتشر شد، نشان می‌دهد که این منطقه از جایگاهی محوری در چشم‌انداز ترانزیتی کلان این کشور برخوردار است.

این در حالی است که پروژه عظیم راه‌آهن مشترک چین-قرقیزستان-ازبکستان نیز در محوری موازی اما جداگانه از طریق تورگارت، آرپا، مکمل و جلال‌آباد در دست احداث قرار دارد و این دو طرح می‌توانند شبکه‌ای مکمل از خطوط ریلی و جاده‌ای را برای پیوند دادن آسیای مرکزی به چین ایجاد کنند.

گسترش مناسبات تجاری با اسلام‌آباد و اتصال به آب‌های آزاد

حرکت بیشکک به سمت ایجاد پایانه سارتاش دقیقاً در زمانی صورت می‌گیرد که قرقیزستان بیش از هر دوره دیگری در جستجوی کوتاه‌ترین و کم‌هزینه‌ترین مسیرهای تجاری به بازارهای رو به رشد منطقه جنوب آسیا است. در این مسیر، ارتقای مناسبات دوجانبه با پاکستان به عنوان یکی از پیشران‌های اصلی سیاست تنوع‌بخشی تجاری بیشکک در کانون توجه قرار گرفته است.

در تاریخ 2 سپتامبر و در جریان سفر رسمی شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان به بیشکک، مقامات عالی‌رتبه دو کشور توافق‌نامه کلیدی تجارت ترانزیتی را به امضا رساندند.

هدف بنیادین از انعقاد این پیمان، تسهیل قوانین گمرکی، روان‌سازی مبادلات مرزی و ایجاد بسترهای حقوقی لازم برای ترانزیت روان محموله‌های بازرگانی میان دو کشور ارزیابی می‌شود. قرقیزستان در برنامه‌های توسعه‌ای خود رسماً بنادر مهم پاکستان شامل بنادر کراچی، قاسم و به‌ویژه بندر راهبردی گوادر را به عنوان دروازه‌های دسترسی بدون مانع خود به بازارهای بین‌المللی و آب‌های آزاد تعریف کرده است.

حجم تجارت دوجانبه میان دو کشور در حال حاضر بسیار محدود بوده و پاسخگوی ظرفیت‌های اقتصادی موجود نیست.

در جریان مذاکرات فشرده میان شهباز شریف و سدیر جباروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان، طرفین بر اراده جدی خود برای جهش در این حوزه تأکید کردند؛ به‌طوری‌که مقرر شد حجم مبادلات بازرگانی دو کشور از سطح اندک 16 میلیون دلار فعلی، ظرف مدت دو سال به 200 میلیون دلار در سال افزایش یابد؛ هدفی که تحقق آن مستلزم راه‌اندازی دالان‌های مواصلاتی فعال و مطمئن خواهد بود.

دوگانه کریدورها؛ مسیر افغانستان یا شاهراه قره‌قروم چین

قرقیزستان و پاکستان مرز زمینی مشترکی ندارند و همین مسئله چالش اتصال ترانزیتی را به یک معادله منطقه‌ای پیچیده تبدیل کرده است.

در حال حاضر، دو گزینه محوری برای پیوند دادن این دو کشور مطرح است؛ گزینه نخست، عبور از خاک ازبکستان و گذر از اراضی افغانستان برای ورود به پاکستان است. اگرچه این مسیر مسافت جغرافیایی کمتری دارد، اما ناپایداری‌های امنیتی و کمبود زیرساخت‌های استاندارد جاده‌ای در افغانستان، همواره ریسک حمل محموله‌ها را برای بازرگانان به همراه داشته است.

در مقابل، مسیر دومی وجود دارد که از اراضی چین عبور کرده و از طریق دالان اقتصادی مشترک پکن و اسلام‌آباد به جنوب می‌رسد.

بیشکک در آوریل 2026 این مسیر جاده‌ای را به‌طور عملیاتی مورد آزمایش ترانزیتی قرار داد. در جریان این طرح آزمایشی، یک کامیون تجاری، مسافتی در حدود 3 هزار و 300 کیلومتر را از مبدأ بیشکک طی کرد؛ این محموله از گذرگاه مرزی تورگارت وارد چین شد، سپس از کاشغر و شاهراه معروف قره‌قروم عبور کرد و پس از عبور از گذرگاه کوهستانی خنجراب وارد پاکستان شد و به بندر کراچی رسید.

این کریدور با دور زدن خاک افغانستان، دسترسی زمینی امن و مستقیمی را به بنادر اقیانوسی پاکستان فراهم می‌کند.

در این ساختار ترانزیتی، پایگاه سارتاش بر سر شاخه مواصلاتی دیگری به سمت چین یعنی در مجاورت گذرگاه ایرکشتام قرار گرفته است. راه‌اندازی این پایانه لجستیکی امکان ذخیره‌سازی، تخلیه و بارگیری کالاها را پیش از توزیع منطقه‌ای فراهم می‌سازد و به بیشکک اجازه می‌دهد محموله‌ها را متناسب با شرایط، از مسیر افغانستان یا دالان قره‌قروم چین هدایت کند.

چالش‌های تأمین مالی و ابهامات پیش‌روی پروژه سارتاش

با وجود اهداف بلندپروازانه اعلام‌شده، پروژه سارتاش با ابهامات مالی و اجرایی جدی روبه‌رو است. رقم 100 میلیون دلاری اعلام‌شده از سوی مقامات قرقیز، صرفاً سقفی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی است و تاکنون منابع مالی قطعی برای آن تأمین نشده است.

همچنین در متن یادداشت تفاهم، جدول زمان‌بندی مشخصی برای آغاز عملیات ساخت یا تاریخ بهره‌برداری نهایی از طرح تعیین نشده است که تحقق آن را به رایزنی‌های بیشتر منوط می‌سازد.

انتهای پیام/