خبرگزاری تسنیم، یادداشت؛ بهرام رستاقی، معاون امور جنگل اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان|پارک‌های جنگلی گلستان فقط عرصه‌هایی برای تفرج و گردشگری نیستند؛ این مجموعه‌ها بخشی از ظرفیت طبیعی استان به شمار می‌روند که مدیریت صحیح آنها می‌تواند همزمان به حفاظت از منابع طبیعی و توسعه گردشگری طبیعت‌محور کمک کند. با این حال، تحقق این ظرفیت در گرو اصلاح شیوه مدیریت و رفع چالش‌هایی است که امروز بخشی از پارک‌های جنگلی استان با آن مواجه‌اند.

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، تداخل وظایف دستگاه‌های مختلف در مدیریت این پارک‌هاست؛ وضعیتی که در برخی موارد، مرجع نهایی تصمیم‌گیری را با ابهام مواجه کرده و روند اجرای برنامه‌ها را دشوار می‌کند. واگذاری مدیریت برخی پارک‌ها به شهرداری‌ها نیز در شرایطی انجام شده که در همه موارد ظرفیت‌های فنی و حفاظتی متناسب با وظایف واگذارشده فراهم نیست. از سوی دیگر، محدودیت منابع طبیعی در حوزه نیروی انسانی، اعتبارات و اختیارات اجرایی و ضرورت هماهنگی با مناطق حفاظت‌شده همجوار، ضرورت بازتعریف سازوکار مدیریت این عرصه‌ها را پررنگ‌تر می‌کند.

مسئله دیگر به قراردادهای واگذاری بازمی‌گردد. قراردادهای موجود که عمدتاً بر مبنای ماده 3 تنظیم شده‌اند، با چالش‌هایی در اجرا مواجه‌اند؛ تضامین نامتوازن، کوتاه بودن دوره قراردادها و طولانی بودن زمان بازگشت سرمایه، در کنار یکدیگر انگیزه حضور سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را کاهش می‌دهند. در چنین شرایطی، انتظار برای ورود سرمایه‌گذار بدون اصلاح چارچوب قراردادی، نمی‌تواند راه‌حل پایداری برای توسعه پارک‌های جنگلی باشد.

تدوین قراردادهای تیپ، متوازن و شفاف می‌تواند یکی از مسیرهای اصلاح این وضعیت باشد. به‌ویژه در پارک‌هایی که درآمد کمتری دارند، ایجاد سازوکاری که میان تعهدات، مدت قرارداد و امکان بازگشت سرمایه تناسب ایجاد کند، می‌تواند زمینه مشارکت بخش خصوصی را فراهم کند؛ البته مشارکتی که در چارچوب الزامات حفاظت از عرصه‌های طبیعی تعریف شود.

در کنار مسائل مدیریتی و قراردادی، فرسودگی زیرساخت‌ها نیز یکی از موانع جدی پیش روی پارک‌های جنگلی گلستان است. بخشی از راه‌ها و تفرجگاه‌های جنگلی نیازمند بازسازی هستند و سامانه‌های پایش هوشمند و داده‌های زنده نیز هنوز به‌طور کامل توسعه نیافته‌اند. در چنین شرایطی، کمبود نیروی حفاظت نیز به عنوان یکی از چالش‌های اصلی، اهمیت تقویت ظرفیت نظارت و اجرا را دوچندان می‌کند.

از همین منظر، استفاده از نیروهای متخصص در حوزه مدیریت و نظارت بر پارک‌های جنگلی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌گونه‌ای که متخصصان این حوزه در ادارات کل در جایگاه ناظر و در پارک‌های جنگلی در جایگاه اجرای اقدامات پیش‌بینی‌شده در کتابچه‌های مصوب فعالیت کنند. مدیریت عرصه‌ای با چنین حساسیتی، بدون برخورداری از نیروی تخصصی و سازوکار روشن نظارت و اجرا، نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد.

در سطح اجرا نیز برخی شهرداری‌ها در عمل به تعهدات مندرج در کتابچه‌های طرح پارک با چالش‌هایی مواجه‌اند؛ هزینه‌های اجرایی، طولانی بودن فرآیند تصویب طرح‌ها و وجود درختان خطرساز در زون‌های تفرج متمرکز، از جمله مسائلی است که نیازمند رسیدگی جدی است. استمرار این وضعیت می‌تواند فاصله میان آنچه در طرح‌های پارک پیش‌بینی شده و آنچه در میدان اجرا می‌شود را افزایش دهد.

گلستان با برخورداری از 21 پارک جنگلی، ظرفیت قابل توجهی در این حوزه دارد؛ از این تعداد، 15 پارک دارای مجری و 6 پارک فاقد مجری هستند. وجود آبشار در سه پارک جنگلی کبودوال، شیرآباد و لوه نیز بخشی از ظرفیت‌های طبیعی این مجموعه‌هاست. در کنار این پارک‌ها، دو پارک جنگلی طبیعی، دو پارک جنگلی دست‌کاشت، دو پارک طبیعت و پنج تفرجگاه جنگلی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌های طبیعی استان را شکل داده‌اند که مدیریت آنها نیازمند رویکردی منسجم و متناسب با ویژگی‌های هر عرصه است.

واقعیت این است که مسئله پارک‌های جنگلی گلستان صرفاً کمبود زیرساخت یا نبود سرمایه‌گذار نیست؛ بخشی از مسئله به الگوی مدیریت، نحوه واگذاری، ساختار قراردادها، ظرفیت اجرایی و کیفیت نظارت بازمی‌گردد. تا زمانی که این حلقه‌ها در کنار یکدیگر اصلاح نشوند، نمی‌توان انتظار داشت سرمایه‌گذاری در این عرصه‌ها به توسعه پایدار منجر شود.

اصلاح ساختار مدیریتی، بازنگری در قراردادهای واگذاری، تقویت زیرساخت‌ها و تأمین نیروی متخصص می‌تواند مسیر بهره‌گیری مسئولانه از این ظرفیت‌ها را هموار کند. پارک‌های جنگلی گلستان در صورت برخورداری از چنین الگوی مدیریتی، می‌توانند همزمان در مسیر حفاظت، آموزش، گردشگری طبیعت‌محور و توسعه پایدار قرار گیرند؛ مسیری که نقطه آغاز آن، اصلاح شیوه مدیریت این عرصه‌هاست.

انتهای پیام/