به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، طبیعت خراسان جنوبی پهنه‌ای وسیع از کوهستان، دشت، بیابان و ارتفاعات صعب‌العبور است؛ جغرافیایی که زیستگاه گونه‌های مختلف حیات‌وحش است، اما حفاظت از آن با امکانات و نیروی انسانی محدود، مأموریتی ساده نیست.

گاهی تنها یک صدای شلیک کافی است تا حاصل سال‌ها حفاظت از یک گونه در معرض خطر قرار گیرد. شکار غیرمجاز در چنین شرایطی دیگر فقط تخلف یک شکارچی نیست؛ مسئله‌ای است که پای کمبود محیط‌بان، دسترسی به سلاح، انگیزه‌های اقتصادی، خشکسالی، ضعف برخی مجازات‌ها و حتی مشارکت عمومی در حفاظت از طبیعت را به میان می‌کشد.

شکار اخیر یک بره وحشی در منطقه شکار ممنوع کمرسرخ مهوید فردوس یکی از پرونده‌هایی است که بار دیگر حساسیت‌ها نسبت به این موضوع را افزایش داده است؛ اما آمارهای یگان حفاظت محیط زیست نشان می‌دهد آنچه در کمرسرخ رخ داده، تنها بخشی از پرونده بزرگ‌تر شکار غیرمجاز در استان است.

411 تخلف در 6 ماه

مسعود روانان، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به آخرین آمار تخلفات شکار و صید در استان اظهار داشت: در شش‌ماهه نخست امسال 411 فقره تخلف شکار و صید غیرمجاز کشف شده است.

وی بیان کرد: میزان کشفیات در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 232 درصد افزایش یافته است. در همین بازه زمانی 278 متخلف نیز شناسایی و دستگیر شده‌اند که به گفته روانان، این آمار نسبت به مدت مشابه سال گذشته 45 درصد رشد داشته است.

آمار سلاح‌های کشف‌شده نیز قابل توجه است. مأموران محیط زیست طی شش ماه 65 قبضه سلاح از متخلفان کشف و ضبط کرده‌اند که این رقم 92 درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است. همچنین 29 مورد شروع به شکار در استان به ثبت رسیده که افزایش 35 درصدی را نشان می‌دهد.

پشت پرده رشد 232 درصدی کشفیات

رشد 232 درصدی کشفیات یک پرسش مهم ایجاد می‌کند؛ آیا شکار غیرمجاز در خراسان جنوبی به همین میزان افزایش یافته است؟ فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان چنین برداشتی از آمار را دقیق نمی‌داند.

روانان گفت: افزایش آمار کشفیات الزاماً به معنای افزایش شکار غیرمجاز نیست و عوامل مختلفی در افزایش تعداد پرونده‌های کشف‌شده تأثیر داشته‌اند.

وی تقویت گشت و کنترل، افزایش توان عملیاتی یگان حفاظت، بهره‌گیری از ظرفیت‌های اطلاعاتی و افزایش همکاری مردم را از عوامل مؤثر در شناسایی بیشتر تخلفات دانست.

تعامل یگان حفاظت محیط زیست با دستگاه قضایی، فرماندهی انتظامی، مرزبانی، بسیج و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز به گفته وی در افزایش قدرت شناسایی و برخورد با متخلفان نقش داشته است.

از این منظر، افزایش کشفیات دو وجه دارد؛ از یک سو تعداد قابل توجه پرونده‌ها نشان می‌دهد تهدید شکار همچنان جدی است و از سوی دیگر بخشی از افزایش آمار می‌تواند حاصل تقویت نظارت و افزایش احتمال گرفتار شدن متخلفان باشد.

سربیشه و زیرکوه؛ بیشترین کشفیات شکار

شکار غیرمجاز در نقاط مختلف خراسان جنوبی پراکندگی یکسانی ندارد. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان می‌گوید شهرستان‌های مرزی سربیشه و زیرکوه بیشترین کشفیات شکار و صید غیرمجاز را داشته‌اند. وسعت مناطق طبیعی و شرایط جغرافیایی این مناطق، مأموریت محیط‌بانان را دشوار کرده است؛ به‌ویژه آنکه شکار غیرمجاز را نمی‌توان به یک علت مشخص محدود کرد.

روانان مشکلات اقتصادی و اجتماعی، انگیزه‌های سودجویانه، قاچاق گونه‌ها و اجزای جانوری، ضعف آگاهی عمومی نسبت به اهمیت تنوع زیستی، دسترسی به سلاح و گستردگی عرصه‌های طبیعی در کنار محدودیت نیرو و تجهیزات حفاظتی را از عوامل مؤثر بر وقوع شکار غیرمجاز عنوان کرد.

شکار فقط برای تفریح نیست

بخشی از پرونده‌های شکار غیرمجاز ابعاد دیگری نیز دارد. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی تأیید کرد که مواردی از شکار سازمان‌یافته و همچنین شکار با انگیزه فروش گوشت و اجزای حیات‌وحش در استان شناسایی شده است.

به گفته روانان، در این موارد با همکاری دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی با متخلفان برخورد شده است. ورود انگیزه اقتصادی به شکار غیرمجاز می‌تواند ماهیت تخلف را تغییر دهد؛ زیرا در چنین شرایطی شکار دیگر صرفاً رفتار فردی یک متخلف نیست و ممکن است به شبکه خرید و فروش گوشت یا اجزای حیات‌وحش متصل شود. این موضوع ضرورت تقویت اقدامات اطلاعاتی در کنار گشت‌های میدانی محیط‌بانان را دوچندان می‌کند.

هر محیط‌بان در برابر 50 هزار هکتار

در میان تمام آمارهای مربوط به شکار، شاید یک عدد بیش از سایر ارقام وضعیت دشوار حفاظت از حیات‌وحش خراسان جنوبی را نشان دهد. به گفته روانان، در خراسان جنوبی به طور متوسط به ازای هر 50 هزار هکتار عرصه، یک محیط‌بان وجود دارد. این در حالی است که متوسط اعلام‌شده کشور حدود یک محیط‌بان به ازای هر 10 هزار هکتار است.

به این ترتیب عرصه‌ای که یک محیط‌بان در خراسان جنوبی باید پوشش دهد، حدود پنج برابر متوسط کشور است. این تفاوت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که جغرافیای استان را در نظر بگیریم. محیط‌بان برای حفاظت از طبیعت تنها در جاده‌های اصلی گشت نمی‌زند؛ ارتفاعات، دره‌ها، دشت‌ها، بیابان‌ها و مناطق دورافتاده نیز باید مورد پایش قرار گیرند.رفرسودگی بخشی از ناوگان خودرویی و محدودیت اعتبارات حفاظتی نیز فشار مضاعفی بر این مأموریت وارد کرده است.

65 سلاح؛ تهدیدی فراتر از شکار حیوانات

کشف 65 قبضه سلاح در شش ماه فقط یک آمار مرتبط با شکار نیست؛ وجود سلاح در دست متخلفان می‌تواند مأموریت محیط‌بانان را نیز پرخطر کند. روانان حمل و جابه‌جایی سلاح را یکی از چالش‌های جدی این حوزه عنوان کرده و معتقد است نظارت بر جابه‌جایی سلاح میان شهرها و استان‌ها باید افزایش یابد.

رویارویی محیط‌بان با شکارچی مسلح شرایطی کاملاً متفاوت از برخورد با یک تخلف عادی ایجاد می‌کند. محیط‌بانی که برای جلوگیری از شکار وارد عملیات می‌شود، ممکن است در نقطه‌ای دورافتاده و با فاصله زیاد از نیروهای پشتیبان با فرد مسلح مواجه شود. به همین دلیل مسئله سلاح در پرونده شکار غیرمجاز، همزمان با حفاظت از حیات‌وحش، با امنیت محیط‌بانان نیز ارتباط مستقیم دارد.

یک بره وحشی و زنگ خطری در کمرسرخ

پرونده اخیر شکار یک بره وحشی در منطقه شکار ممنوع کمرسرخ مهوید فردوس، نمونه‌ای از تهدیدهایی است که زیستگاه‌های استان با آن مواجه‌اند. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی درباره اهمیت این منطقه گفت: منطقه شکار ممنوع مهوید به عنوان سپر حفاظتی منطقه حفاظت‌شده کمرسرخ سرایان شناخته می‌شود و یکی از زیستگاه‌های شاخص قوچ و میش اوریال در استان است. شکار یک حیوان در چنین زیستگاهی تنها به معنای حذف یک رأس نیست. استمرار شکار می‌تواند ترکیب جمعیتی و ظرفیت زادآوری گونه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

این مسئله در شرایط خشکسالی و تغییرات اقلیمی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا کاهش منابع آب و غذا، حیات‌وحش را مجبور به جابه‌جایی می‌کند. جانوران هنگام خروج از نقاط امن زیستگاه برای یافتن آب و علوفه ممکن است بیشتر در معرض شکار قرار گیرند و همین مسئله دامنه مأموریت محیط‌بانان را گسترده‌تر می‌کند.

شکارچی امروز، قانون نزدیک به 6 دهه قبل

در کنار کمبود امکانات و نیروی انسانی، بازدارندگی قوانین نیز یکی از موضوعات مورد توجه مسئولان یگان حفاظت است. روانان معتقد است مجازات حبس پیش‌بینی‌شده برای برخی جرایم حیات‌وحش قابل قبول است، اما بخش زیادی از مجازات‌های قانون شکار و صید به شکل جزای نقدی تعیین شده و جرایم نقدی فعلی در بسیاری از موارد بازدارندگی کافی ندارد.

وی با تاکید بر ضرورت بازنگری در قانون شکار و صید مصوب سال 1346  ادامه داد: مجازات باید متناسب با نوع جانور شکارشده، وضعیت جمعیت آن گونه، فردی یا گروهی بودن شکار، نحوه ورود به مناطق حفاظت‌شده و نوع سلاح مورد استفاده تعیین شود.

قانونی که بخش‌هایی از آن نزدیک به شش دهه قدمت دارد، اکنون باید با شکل جدید تخلفات، تجهیزات و شیوه‌های شکار غیرمجاز مواجه شود؛ موضوعی که ضرورت به‌روزرسانی قوانین این حوزه را برجسته کرده است.

مردم چگونه به چشم دوم محیط‌بانان تبدیل شدند؟

کمبود نیروی انسانی در عرصه‌ای با این وسعت، یک واقعیت دیگر را نیز آشکار کرده است؛ یگان حفاظت بدون مشارکت مردم امکان حضور در تمام نقاط استان را ندارد. آمار ارائه‌شده از سوی روانان نشان می‌دهد بیش از 70 درصد کشفیات شکار غیرمجاز با گزارش مردم و همیاران محیط زیست انجام می‌شود.

بخش قابل توجهی از این گزارش‌ها نیز مربوط به خارج از مناطق حفاظت‌شده یا حاشیه این مناطق است. این آمار نشان می‌دهد شبکه مردمی گزارش تخلفات، عملاً به یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناسایی شکارچیان تبدیل شده است.

شهروندان می‌توانند موارد شکار و صید غیرمجاز، خرید و فروش حیات‌وحش و رفتارهای مشکوک زیست‌محیطی را از طریق سامانه 1540 یا ادارات حفاظت محیط زیست گزارش کنند.

حفاظت از طبیعت فقط وظیفه محیط‌بان نیست

اعداد کنار یکدیگر تصویری روشن‌تر از مسئله ارائه می‌کنند؛ 411 تخلف، 278 متخلف، 65 قبضه سلاح و تنها یک محیط‌بان برای هر 50 هزار هکتار. در مقابل، بیش از 70 درصد کشفیات با مشارکت مردم صورت گرفته است. این دو سوی یک معادله‌اند؛ از یک طرف گستردگی عرصه‌ها و محدودیت نیروی حفاظتی و از طرف دیگر ظرفیتی مردمی که می‌تواند بخشی از خلأ نظارتی را جبران کند.

روانان نیز تأکید دارد که مقابله با شکار غیرمجاز تنها از مسیر دستگیری و برخورد قضایی امکان‌پذیر نیست و آموزش، افزایش حساسیت اجتماعی، مشارکت مردم و اجرای مؤثر قانون باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.

شکارچی ممکن است در نقطه‌ای وارد طبیعت شود که نزدیک‌ترین محیط‌بان کیلومترها با او فاصله داشته باشد. در استانی که هر محیط‌بان باید 50 هزار هکتار را بپاید، حفاظت از حیات‌وحش دیگر مأموریت یک دستگاه به تنهایی نیست.

افزایش کشفیات امسال را می‌توان نشانه فعال‌تر شدن شبکه نظارت دانست، اما 411 تخلف کشف‌شده در تنها شش ماه یک پیام دیگر نیز دارد؛ فشار بر حیات‌وحش خراسان جنوبی هنوز پایان نیافته است و برای حفاظت از پهنه وسیع طبیعت استان، فاصله میان امکانات موجود و وسعت مأموریت همچنان قابل توجه است.

انتهای پیام/257