به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در تاریخ 16 سپتامبر (25 شهریورماه)، شهر سئول پایتخت کره جنوبی میزبان نخستین نشست سران «آسیای مرکزی - جمهوری کره» با مشارکت عالی‌ترین مقامات پنج کشور این منطقه استراتژیک خواهد بود.

اگرچه چارچوب همکاری‌های چندجانبه میان کره جنوبی و جمهوری‌های آسیای مرکزی پدیده نوظهوری محسوب نمی‌شود و طرفین از سال 2007 میلادی گفت‌وگوهای مستمری را در سطوح مختلف دیپلماتیک دنبال کرده‌اند، اما ارتقای این تعاملات به سطح یک نشست سران مستقل به روشنی گویای آن است که جایگاه ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک این منطقه در محاسبات کلان سیاست خارجی سئول با جهشی چشمگیر مواجه شده است.

پایه‌های پیوندهای اقتصادی دو طرف در طول دهه‌های گذشته به تدریج قوام یافته است. ابرشرکت‌ها و سرمایه‌گذاران کره جنوبی سال‌هاست در بازارهای قزاقستان و ازبکستان حضوری مؤثر دارند و در پروژه‌های نفت و گاز، صنایع تولیدی، خطوط خودروسازی و توسعه زیرساخت‌ها مشارکت فعال داشته‌اند.

با این حال، در سال‌های اخیر طیف همکاری‌ها بسیار فراتر رفته و پرونده‌های نوینی چون استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی، راه‌اندازی سامانه‌های ریلی پرسرعت، فناوری‌های نوین دیجیتال، بهداشت و پزشکی و طرح‌های مشترک صنعتی به این سبد تعاملات افزوده شده است.

در نتیجه این پویایی، آسیای مرکزی برای اقتصاد پیشرفته کره جنوبی به صورت هم‌زمان نقش تأمین‌کننده مواد اولیه حیاتی، بازار مصرف فناوری و تجهیزات پیشرفته و بستری مناسب برای بومی‌سازی عمیق خطوط تولید را ایفا می‌کند.

راهبرد «جاده ابریشم نوین»؛ گذار سئول به سیاست کلان منطقه‌ای

در سال 2024 میلادی، سئول برای نخستین بار همکاری‌های پراکنده خود با کشورهای آسیای مرکزی را در قالب یک استراتژی جامع و مدون منطقه‌ای تحت عنوان «جاده ابریشم کی» (K-Silk Road) فرمول‌بندی کرد.

این سند راهبردی، محورهای متنوعی از جمله امنیت انرژی و مواد معدنی استراتژیک، صنایع تولیدی، توسعه زیرساخت‌ها و شبکه‌های ترابری، فناوری اطلاعات، نظام سلامت و آموزش عالی را در یک چارچوب همگرا گرد هم آورده است.

نقطه عطف عملیاتی‌سازی این دکترین، سفر رسمی یون سوک یول، رئیس‌جمهور وقت کره جنوبی، در ژوئن 2024 به ترکمنستان، قزاقستان و ازبکستان بود.

در جریان این مذاکرات فشرده، طرفین علاوه بر بررسی طرح‌های کلان حوزه انرژی و صنعت، به طور ویژه بر همکاری در زمینه مواد معدنی و عناصر حیاتی—یعنی مواد اولیه کلیدی مورد نیاز برای زنجیره تولید باتری‌های خودروهای برقی، قطعات الکترونیک، نیمه‌هادی‌ها و صنایع پیشرفته—تمرکز کردند.

اکنون برگزاری نخستین نشست مشترک سران میان کره جنوبی و پنج کشور آسیای مرکزی، گام تکمیلی این روند به شمار می‌رود. نکته حائز اهمیت این است که علی‌رغم تحولات و تغییرات سیاسی در ساختار قدرت در سئول، برنامه‌ریزی‌ها و تعهدات مربوط به این اجلاس بدون وقفه ادامه یافته است.

دولت جدید کره جنوبی نیز با درک اهمیت حیاتی این جغرافیا، مؤلفه اقتصادی را در کانون اولویت‌های خود قرار داده و حوزه‌هایی نظیر کانی‌های راهبردی، انرژی، هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی، لجستیک و ارتقای سرمایه انسانی را به عنوان ستون‌های همکاری تعریف کرده است. بدین ترتیب، سئول به سمت یک سیاست‌گذاری سیستماتیک و یکپارچه در قبال تمامیت این پهنه جغرافیایی گذار می‌کند.

قزاقستان؛ کانون همکاری در زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی

قزاقستان در دکترین اقتصادی کره جنوبی در آسیای مرکزی جایگاهی بی‌بدیل و منحصر‌به‌فرد به خود اختصاص داده است. قزاقستان به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه، از عمده‌ترین تولیدکنندگان نفت و اورانیوم در جهان بوده و هم‌زمان دارای ذخایر سرشاری از فلزات نادر و حیاتی است که برای پیشبرد صنایع فوق‌پیشرفته جهان عنصری اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شوند.

حضور سرمایه‌گذاران کره جنوبی در قزاقستان بسیار چشمگیر و نهادینه‌شده است. بر اساس آمارهای رسمی، کره جنوبی در پایان سال 2024 میلادی در میان سه کشور نخست تأمین‌کننده سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در قزاقستان جای گرفت و حجم سرمایه‌گذاری‌های آن ظرف یک سال به رقم 1.2 میلیارد دلار رسید. هم‌اکنون صدها بنگاه اقتصادی با مشارکت سرمایه‌های کره‌ای در بخش‌های گوناگون این کشور فعالیت می‌کنند.

با این حال، ساختار این مناسبات اقتصادی با سرعتی بالا در حال تنوع‌بخشی است. اگر در دهه‌های گذشته تمرکز اصلی بر حوزه‌های نفت، خودرو، احداث ابنیه و زیرساخت‌های عمرانی متمرکز بود، امروزه تضمین دسترسی به مواد خام استراتژیک در رأس اولویت‌ها قرار دارد.

در ژوئن 2024، آستانه و سئول یادداشت تفاهم جامعی در زمینه شراکت در حوزه مواد معدنی و فلزات حیاتی به امضا رساندند. این توافق به طور ویژه عناصری چون لیتیوم، نیکل، کبالت، تنگستن، کروم، مس و عناصر خاکی کمیاب را شامل می‌شود. اسناد امضاشده اجرای عملیات مشترک اکتشاف، استخراج و فرآوری، به ویژه تولید ترکیبات لیتیوم برای صنایع باتری‌سازی را هدف‌گذاری کرده‌اند.

این شراکت برای سئول اهمیتی استراتژیک دارد؛ چرا که بنیه صنعتی کره جنوبی به شدت به واردات کانی‌های خام وابسته است و توسعه جغرافیای واردات، راهکاری بنیادین برای رهایی از وابستگی مفرط به تعداد محدودی از تأمین‌کنندگان بین‌المللی است.

در نقطه مقابل، قزاقستان نیز تمایلی به خام‌فروشی صرف ندارد و به دنبال ایجاد ارزش افزوده از طریق فرآوری صنعتی این مواد در داخل مرزهای خود است؛ رویکردی که زمینه‌ساز تعمیق پیوندهای صنعتی دو کشور خواهد بود.

ازبکستان؛ بستر بومی‌سازی صنعتی و صادرات قطارهای تندرو

در حالی که قزاقستان به واسطه ذخایر عظیم معدنی و بازار مصرف گسترده برای سئول جذابیت دارد، ازبکستان به طور فزاینده‌ای به عنوان سکوی اصلی بومی‌سازی و استقرار صنایع کره‌ای ایفای نقش می‌کند.

حجم تجمیعی سرمایه‌گذاری‌های سئول در اقتصاد تاشکند از مرز 8 میلیارد دلار فراتر رفته و نزدیک به یک‌هزار شرکت مشترک در این کشور به ثبت رسیده است. فعالان اقتصادی کره جنوبی در بخش‌های خودروسازی، صنایع شیمیایی، داروسازی، سیستم‌های ترابری، پروژه‌های آموزشی، زیرساخت‌های دیجیتال و ساخت ماشین‌آلات پیشرفته حضوری فعال دارند.

از برجسته‌ترین نمادهای این همکاری‌های نوین، انعقاد قرارداد تاریخی با شرکت «هیوندای روتم» (Hyundai Rotem) برای تأمین ناوگان قطارهای پرسرعت ریلی است. در ماه مه 2026، نخستین قطار تندرو از این سری در مسیر ریلی تاشکند به خیوه به صورت رسمی مورد بهره‌برداری قرار گرفت. این قرارداد برای غول صنعتی هیوندای، نخستین تجربه صادرات قطارهای پرسرعت ساخت کره جنوبی در بازارهای جهانی محسوب می‌شود.

این پروژه الگوی حضور شرکت‌های کره‌ای را به نمایش می‌گذارد که صرفاً محدود به فروش کالای نهایی نیست، بلکه انتقال دانش فنی، نگهداری سیستم‌های پیچیده مهندسی و مشارکت بلندمدت در نوسازی شبکه ریلی را در بر می‌گیرد.

علاوه بر این، سئول و تاشکند در حال پی‌ریزی سرمایه‌گذاری‌های مشترک در فرآوری کانی‌های راهبردی، صنایع شیمیایی، ماشین‌سازی، هوانوردی و فناوری‌های زیستی هستند. رشد سریع جمعیت و بازار داخلی بزرگ ازبکستان، بستری مناسب برای تثبیت موقعیت شرکت‌های کره‌ای به عنوان تولیدکنندگان بومی فراهم کرده است.

انرژی و معادن در ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان

گرچه حجم تعاملات اقتصادی کره جنوبی با سه جمهوری دیگر منطقه در قیاس با قزاقستان و ازبکستان کمتر است، اما محورهای همکاری جدیدی در حال شکل‌گیری است.

در ترکمنستان، کانون توجه کماکان بر حوزه انرژی و گاز متمرکز مانده است؛ جایی که شرکت‌های فنی و مهندسی کره‌ای سابقه‌ای طولانی در اجرای مگاپروژه‌های پتروشیمی دارند.

در سال 2024، شرکت ملی «ترکمن‌گاز» و شرکت «هیوندای انجینیرینگ» توافق‌نامه‌ای را برای اجرای فاز چهارم توسعه میدان گازی عظیم «گالکینیش» منعقد کردند که هدف آن ایجاد تأسیسات فرآوری سالانه 10 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی صادراتی است.

در قرقیزستان، همکاری‌ها ابعاد تخصصی‌تری به خود گرفته و بر پروژه‌های مدیریت منابع آب، انرژی‌های تجدیدپذیر برق‌آبی در مقیاس کوچک، فناوری‌های اقلیمی و کانی‌های استراتژیکی نظیر آنتیموان و تنگستن متمرکز شده است.

در تاجیکستان نیز در کنار برنامه‌های توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات، موضوع مواد معدنی حیاتی در سال 2026 برجسته‌تر شده و گفت‌وگوها پیرامون اکتشاف، سرمایه‌گذاری مشترک و تکمیل زنجیره‌های تأمین در بخش طلا، نقره و آنتیموان جریان دارد.

پیشران‌های ژئواکونومیک سئول در شاهراه‌های ترانزیتی اوراسیا

گرایش روزافزون کره جنوبی به آسیای مرکزی حاصل هم‌افزایی چندین پیشران ژئواکونومیک است:

نخست، تأمین پایدار منابع معدنی و عناصر حیاتی نظیر لیتیوم، نیکل، کبالت، اورانیوم و فلزات نادر که شریان حیاتی کارخانه‌های تولید باتری، نیمه‌هادی‌ها و خودروهای پیشرفته کره به شمار می‌روند.

دوم، دستیابی به بازارهای نوظهور با رشد جمعیتی بالا که تقاضای فزاینده‌ای برای خرید تجهیزات صنعتی، سامانه‌های ترابری و خدمات مدرن پزشکی دارند.

سوم، راهبرد تغییر الگو از صادرات صرف کالا به سمت راه‌اندازی کارخانجات تولیدی در داخل کشورهای میزبان.

و در نهایت، نقش کلیدی آسیای مرکزی به عنوان پل ارتباطی میان قطب‌های اقتصادی اوراسیا، که تقاضا برای فناوری‌های پیشرفته ریلی، لجستیک هوشمند و کریدورهای دیجیتال کره‌ای را دوچندان ساخته است.

در مجموع، سئول می‌کوشد با تکیه بر تخصص‌های صنعتی و فناوری‌های بومی، جایگاه مستحکمی در بخش‌های کلیدی آسیای مرکزی به دست آورد. برای کشورهای منطقه نیز این همکاری فرصتی ارزشمند برای جذب فناوری‌های نوین، پرهیز از خام‌فروشی و تنوع‌بخشی به شرکای خارجی خود محسوب می‌شود.

اجلاس سران در سئول نشان خواهد داد که کره جنوبی تا چه حد می‌تواند از مناسبات دوجانبه سنتی فراتر رفته و سیاست منطقه‌ای منسجم و موثری را در چهارراه تجاری اوراسیا پیاده کند.

انتهای پیام/