به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند،  خراسان جنوبی ـ خراسان جنوبی با برخورداری از ذخایر متنوع گوهرسنگ، بیش از 600 کارگاه تخصصی، هزاران نیروی ماهر، سابقه بیش از 5200 ساله در تراش و فرآوری سنگ و شکل‌گیری زنجیره تولید در پنج شهرستان، در مسیر تبدیل‌شدن به یکی از قطب‌های اصلی گوهرسنگ کشور قرار گرفته است؛ مسیری که اکنون با ثبت جهانی «عقیق بهاری فردوس» و 6 محصول معدنی دیگر استان، وارد مرحله تازه‌ای از برندسازی و توسعه بازارهای داخلی و خارجی شده است.

صنعت گوهرسنگ در خراسان جنوبی طی سال‌های اخیر از یک فعالیت عمدتاً کارگاهی و محلی به یکی از محورهای مورد توجه برنامه‌های اقتصادی استان تبدیل شده است. مسئولان استان، گوهرسنگ را پس از زرشک، دومین زنجیره ارزش اولویت‌دار خراسان جنوبی می‌دانند و توسعه این بخش را در گرو تکمیل زنجیره تولید، جلوگیری از خام‌فروشی، توسعه آموزش‌های تخصصی، ایجاد بازار و افزایش صادرات عنوان می‌کنند.

فردوس؛ کانون سنگ و عقیق خراسان جنوبی

شهرستان فردوس در این میان جایگاه ویژه‌ای دارد. مهدی استیری، فرماندار فردوس، با اشاره به فعالیت حدود 450 کارگاه سنگ‌تراشی و گوهرسنگ در این شهرستان، شمار شاغلان مستقیم و غیرمستقیم این حوزه را حدود 950 نفر اعلام کرده است.

به گفته وی، دشت‌های عقیق فردوس از نظر وسعت و تنوع سنگ، ظرفیتی کم‌نظیر دارند و این شهرستان از ظرفیت لازم برای تبدیل‌شدن به «شهر سنگ و عقیق ایران» برخوردار است. فردوس علاوه بر ظرفیت‌های معدنی، از یک زنجیره نسبتاً کامل در حوزه گوهرسنگ برخوردار است؛ زنجیره‌ای که از برداشت سنگ آغاز شده و فرآوری، تراش، تولید، آموزش و عرضه را دربرمی‌گیرد.

وجود دپارتمان آموزشی گوهرسنگ، بیش از هشت آموزشگاه تخصصی و خصوصی، بازارچه سنگ و نمایشگاه سنگ از دیگر ظرفیت‌هایی است که به گفته مسئولان، فردوس را از بسیاری از مناطق کشور متمایز کرده است. فعالیت در این حوزه نیز صرفاً به کارگاه‌های رسمی محدود نمی‌شود و بخشی از مردم شهرستان، از نوجوانان و جوانان تا زنان و سالمندان، در قالب فعالیت‌های خانوادگی، خانگی و شغل دوم در صنعت سنگ و گوهرسنگ مشارکت دارند. 

استیری معتقد است این گستردگی اجتماعی می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه اشتغال خرد، خانوادگی و محلی فراهم کند.

پیشینه 5200 ساله؛ از آثار باستانی تا کارگاه‌های امروز

سیداحمد برآبادی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان جنوبی، با اشاره به سابقه تاریخی این هنر ـ صنعت در استان گفته است که یافته‌های باستان‌شناسی منطقه کله‌کوب شهرستان سرایان، از پیشینه بیش از 5200 ساله تراش و فرآوری گوهرسنگ در این منطقه حکایت دارد.

به گفته وی، امروز بیش از 600 کارگاه تخصصی در استان فعال است و هزاران نفر در زنجیره تولید، فرآوری و عرضه گوهرسنگ فعالیت دارند. در سال‌های اخیر، آموزش‌های تخصصی نیز از تراش سنگ فراتر رفته و رشته‌هایی مانند کاروینگ و رکاب‌سازی مورد توجه قرار گرفته است. برگزاری دوره‌های تخصصی رکاب‌سازی در بیرجند و زیرکوه و استفاده از ظرفیت استادکاران فردوس برای انتقال تجربه از جمله این اقدامات است.

همچنین نخستین دوره مسابقات فنی گوهرسنگ با همکاری میراث‌فرهنگی و فنی و حرفه‌ای برگزار شده است؛ اقدامی که مسئولان آن را گامی برای ارتقای مهارت نیروی انسانی و پیوند آموزش با تولید و بازار می‌دانند.

زنجیره تولید در پنج شهرستان تکمیل شده است

مدیرکل میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی از تکمیل زنجیره ارزش گوهرسنگ در پنج شهرستان دارای ذخایر معدنی خبر داده است؛ با این حال، به گفته وی، این موضوع به معنای پایان خام‌فروشی نیست.

بخشی از سنگ‌های استخراج‌شده همچنان به‌صورت خام یا با تراش اولیه از استان خارج می‌شود و به همین دلیل توسعه واحدهای فرآوری و تولید محصولات نهایی با ارزش افزوده بیشتر، همچنان یکی از اولویت‌های اصلی استان است.

برآبادی با اشاره به جایگاه سنگ‌های خراسان جنوبی در بازار کشور، «سنگ شجر» استان را از محصولات مورد استقبال بازار عنوان کرده و گفته است بخش قابل توجهی از سنگ‌های مورد استفاده در سایر استان‌ها منشأ خراسان جنوبی دارد.

خوسف؛ پیوند گوهرسنگ با صنایع‌دستی و گردشگری

در شهرستان خوسف نیز گوهرسنگ در کنار رشته‌هایی مانند مله‌بافی، پارچه‌بافی سنتی، سفالگری و گلیم‌بافی به یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصاد صنایع‌دستی تبدیل شده است. وجود «روستای ملی گوهرسنگ خور» و «شهر ملی مله‌بافی خوسف» از ظرفیت‌های شاخص این شهرستان محسوب می‌شود.

طی یک سال گذشته چهار دوره آموزشی تخصصی در زمینه تراش سنگ کاروینگ، رکاب‌سازی، پارچه‌بافی با رویکرد مله‌بافی و نخ‌ریسی در خوسف برگزار شده است. همچنین 38 طرح صنایع‌دستی از محل اعتبارات تبصره 15 بیش از 51 میلیارد و 600 میلیون ریال تسهیلات کم‌بهره دریافت کرده‌اند.

در بخش زیرساخت نیز ساخت بازارچه‌های دائمی صنایع‌دستی در خوسف و ماژان در حال انجام است و مجتمع صنایع‌دستی و گردشگری خور در زمینی حدود 11 هزار مترمربع در حال برنامه‌ریزی و اجراست. در این مجتمع، 35 واحد کارگاهی و فروشگاهی پیش‌بینی شده و ایجاد مرکز آموزش صنایع‌دستی، بازارچه دائمی فروش و فضاهای فرهنگی و آموزشی نیز در دستور کار قرار دارد.

دولت؛ 10 میلیارد تومان تسهیلات برای کارگاه‌های فردوس

در شهرستان فردوس نیز حمایت مالی از فعالان این بخش دنبال شده است. بر اساس اعلام مدیرکل میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی، در سال گذشته 10 میلیارد تومان تسهیلات به 80 کارگاه صنایع‌دستی شهرستان فردوس اختصاص یافته است.

همچنین طی سال 1404 تعداد 180 کارگاه صنایع‌دستی و گوهرسنگ در این شهرستان راه‌اندازی شده که یکی از نمونه‌های آن، کارگاه تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی «هنر سنگ» است که با سرمایه‌گذاری یک میلیارد تومانی برای چهار نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است.

مسئولان: زمان عبور از اقدامات پراکنده فرا رسیده است

مجتبی شریعتی‌فر، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار خراسان جنوبی، با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه عملیاتی برای صنعت گوهرسنگ، خواستار تعیین شاخص‌های کمی در حوزه‌های تولید، اشتغال، سرمایه‌گذاری، آموزش، بازاریابی و صادرات شده است.

وی با اشاره به اینکه طرح زنجیره ارزش گوهرسنگ استان در اکسپوی 2024 به‌عنوان طرح برتر کشور معرفی شده، تأکید کرده است که برگزاری نمایشگاه، آموزش و پرداخت تسهیلات زمانی موفق است که نتیجه آن در افزایش تولید، اشتغال، صادرات و توسعه بازار قابل اندازه‌گیری باشد.

شریعتی‌فر همچنین برندسازی را یکی از حلقه‌های مفقوده صنعت گوهرسنگ استان دانسته و پیشنهاد برگزاری نمایشگاه تخصصی گوهرسنگ خراسان جنوبی در تهران با حضور سرمایه‌گذاران، صادرکنندگان، خریداران و هلدینگ‌های بزرگ را مطرح کرده است.

صادرات؛ حلقه‌ای که هنوز نیازمند تقویت است

مسئولان میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی معتقدند این استان ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای بین‌المللی دارد. بر اساس اظهارات مسئولان، کشورهای حوزه خلیج فارس، پاکستان، عراق، ترکیه، چین و کانادا از جمله بازارهای هدف گوهرسنگ‌های استان هستند.

با این حال، بخشی از صادرات گوهرسنگ خراسان جنوبی همچنان به شکل غیررسمی انجام می‌شود و رسمی‌سازی این تجارت، افزایش کیفیت محصولات، ایجاد برند معتبر و توسعه زیرساخت‌های صادراتی از الزامات ورود جدی‌تر استان به بازار جهانی عنوان شده است.

ثبت جهانی «عقیق بهاری فردوس» و 6 محصول معدنی دیگر

در تازه‌ترین اقدام، مهدی پارسا، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان جنوبی از ثبت جهانی هفت محصول معدنی صادراتی استان در سازمان جهانی مالکیت فکری خبر داده است. در این فهرست، «عقیق بهاری فردوس» و «عقیق پاییزی سه‌قلعه» در کنار سنگ آندالوزیت نهبندان، گرانیت سبز خراسان جنوبی، بنتونیت، فلورین و بازالت منشوری طلایی سربیشه قرار دارند.

این اقدام می‌تواند زمینه معرفی گسترده‌تر محصولات معدنی و گوهرسنگ استان، افزایش ارزش افزوده، توسعه صادرات و جذب سرمایه‌گذاری را فراهم کند. هرچند ثبت جهانی محصولات معدنی به‌تنهایی ضامن توسعه بازار نیست، اما ایجاد یک هویت مشخص برای محصولات و تقویت برند جغرافیایی استان می‌تواند یکی از ابزارهای ورود هدفمند به بازارهای رقابتی باشد.

فردوس به دنبال ثبت به‌عنوان شهر گوهرسنگ

در ادامه این مسیر، فرماندار فردوس خواستار ثبت ملی و در نهایت ثبت جهانی این شهرستان به‌عنوان شهر سنگ و گوهرسنگ شده است. استیری معتقد است ظرفیت‌های معدنی، تعداد بالای کارگاه‌ها، وجود مراکز آموزشی، فعالیت هنرمندان، زیرساخت‌های عرضه و پیوند این صنعت با گردشگری، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را ایجاد کرده که می‌تواند مبنای ثبت فردوس به‌عنوان شهر گوهرسنگ قرار گیرد.

ثبت چنین عنوانی در صورت طی فرآیندهای قانونی و کارشناسی، می‌تواند به یک ابزار توسعه‌ای برای پیوند اقتصاد، صنایع‌دستی، معدن و گردشگری تبدیل شود و در کنار شعار «فردوس، شهری برای گردشگری»، به افزایش ماندگاری گردشگران و توسعه بازار محصولات بومی کمک کند.

اکنون خراسان جنوبی از یک سو ذخایر و پیشینه تاریخی لازم را در اختیار دارد و از سوی دیگر، شبکه‌ای از کارگاه‌ها، آموزشگاه‌ها و فعالان بخش خصوصی در استان شکل گرفته است. چالش اصلی، تبدیل این ظرفیت‌ها به یک زنجیره رقابت‌پذیر و صادرات‌محور است؛ زنجیره‌ای که تحقق آن به کاهش خام‌فروشی، توسعه فرآوری، برندسازی، بازارسازی و اجرای برنامه‌های کمی و قابل ارزیابی نیاز دارد.

انتهای پیام/