به گزارش خبرگزاری تسنیم از کاشان، کاشان از مهمترین شهرهای جهانی ایران با آثار و ابنیه‌ی فاخر تاریخی، فرهنگی، مذهبی، طبیعی، صنایع دستی و سوغات، وجود مفاخر بزرگ، دانشمندان، هنرمندان، شعرا، ادبا، فقها و سیاستمداران برجسته و فرهیخته در سطح ملی و بین‌المللی است که اکنون با ویژند شهر جهانی نساجی سنتی این هویت اصیل، تاریخی و جهانی را با اوج شکوه نمادهای حقیقی شهری در قالب نماد یا المان شهری از قلب تاریخ به نمایش می‌گذارد.

نماد شاید در کاشان زنده و حقیقی و پویاست و گسترده‌تر از المان‌های شهری تعریف می‌شود؛ گل و گلاب، کلوچه و باقلوا، فرش و نقش، بقاع متبرکه و خانه‌های تاریخی، باغ تاریخی فین، صنایع دستی، هنرهای سنتی و سرانجام نساجی کاشان همه و همه المان‌های زنده و پویای این خطه هنرخیز و هنر پرور است.

عطر گل و گلابش، طعم و تُردی کلوچه و باقلوایش، رنگ و نقش فرش آن، آراستگی و برازندگی خانه‌های تاریخی‌اش، تمثیل حیات و سرسبزی باغ‌های بهشتی در باغ فین آن، زیبایی و دلبری صنایع دستی، ماندگاری و یادگاری هنرهای سنتی‌اش به ویژه نساجی با پارچه بافی آن در قد و قامت زری و مخمل و شَعر، اوج شکوه ویژندهای کاشان با المان شهری است.

کارکرد تاثیرگذار، مهم و ارزشمند نمادها در شهری که میزبان گردشگران داخلی و خارجی و یادآور روزهای خاطره‌انگیز سفر به این دیار ماندگار برای آن‌ها است بهانه برگشت هر مسافر در مقصد سفرهای بعدی و مکرر به پای سپیدار بلند تاریخ در کاشان می‌شود.

شهری که دیدن یک المان در آن قاصدک خیالت را از خاطره‌‌‌های چرخی در دشت شقایق، باغ فین، گلستان‌های محمدی، کوچه پس کوچه‌های کارگاه‌های نساجی شهر و دست در دست رقص نور خورشید در آینه‌های رنگی خانه های تاریخی پرواز می‌دهد.

اینجا همه چیز، حتی چشمک حباب دهان ماهی قرمز بازیگوش تنگ بلوری، طراوت و لطافت نور اتاق آبی سهراب، طعم نان حلال دستان هنرمندان، تراوش ذوق انگشتان نساجان، بارش احساس عشق و عرفان در قافیه بندگی شاعران، مرام ایمان و رسم مهربانی بزرگان و مردمانش که قبله‌شان یک گل سرخ بر تپش پنجره‌ها است همه و همه برای تو المان هویت شهری به قدمت هفت هزار ساله‌ی تار و پود پارچه در تپه‌های باستانی سیلک به روایت پروفسور گریشمن است.

چند سالی است همه این داشته‌ها بلکه بهتر بگویم شناسنامه ارزشمند ملی و بین المللی شهر با همت سازمان سیمامنظر و فضای سبز شهرداری کاشان در زبان گرافیک و حجم و مصالح با عنوان المان یا نماد شهری به افتخار این همه برازندگی و دارندگی معنوی کاشان در ایران و جهان قد علم کرده است و خودنمایی می‌کند.

خبرنگار تسنیم، المان‌های شهری یا ترکیب‌های پیکره‌وار متشکل از ویژگی های درونی احجام و اشکال هندسی در ساخت با موضوع نساجی و صنایع دستی در «کاشان شهر جهانی نساجی سنتی» را محمل گزارش خود کرده است تا عطر دانش و رنگ آگاهی مخاطبان محترم این خبرگزاری را هر چه بهتر و بیشتر بر جان بنشاند.

آغاز اِلمان‌سازی از دهه 60 در کاشان

رئیس سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری کاشان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در مورد تاریخچه، روند المان‌سازی و آغاز به کار این هویت سازی شهری با زبان نمادها اظهار داشت: شهرداری کاشان از سالها قبل با توجه به رویکرد، سابقه و پیشینیه شهری کاشان برنامه طراحی و ساخت المان‌ها و تغیییر منظری شهری کاشان را از دهه‌ی 60 در دستور کار قرار داد هر چند هنوز فضای فرهنگی شهر آمادگی نداشت.

حمیدرضا مُمَیِّز با اشاره به انجام اقدامات شهرداری در اوایل دهه 70 برای نصب المان‌های شهری افزود: نخستین المان در کاشان با خوش سلیقگی از وجود فخر و افتخار مفاخر و دانشمندان این خطه به نام «جمشید بن مسعود بن محمود طبیب کاشانی» ملقب به غیاث‌الدین جمشید ریاضیدان و منجم کاشانی در قالب نیم تنه یا سردیس ساخته شد.

رئیس سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری کاشان تصریح کرد: پس از آن نیز با تاسیس سازمان زیباسازی شهرداری المان کشتی امام حسین(سفینة النجاة) در میدان امام حسین(ع) در سال 1394 رونمایی شد.

وی با تاکید بر شکل گیری اقدامات توسعه شهری و ایجاد فضاهای جدید از این دوره به بعد هر چند هنوز شهر چهره‌ی قدیمی خود را داشت گفت: اقدامات حرفه‌ای مقوله المان شهری در دهه 80 با ساخت مجسمه قطب الدین راوندی در میدان راوند جان گرفت.

مُمَیِّز یادآورشد: نمادهای موضوعی شهری، یک دوره‌ای در کاشان با نمادهای صنایع دستی از جمله «کوبه‌های در» و «دار قالی» در ورودی شهر، نقشه قالی در بلوار امام رضا(ع) و چرخ نخ ریسی در پارک ملت ساخته شد.

وی با بیان اینکه المان‌ها، حجم‌های مشخص و هدفدار در شکل سردیس و مجسمه و سایر احجام برای زیباسازی و انتقال هویت و شناسنامه‌ی اصیل و تاریخی شهر است که ساخت آن با موضوعات مختلف طراحی و ساخته می‌شود افزود: 11 سردیس سراداران شهید کاشان نیز برای برگزاری نخستین سمپوزیوم ملی شهدا در سال 1394 و خانه طباطبایی‌ها ساخته و در معابر اصلی یا با نام همان سردار نصب شد.

ممیز گفت: همچنین علاوه بر سردیس محتشم کاشانی پدر مرثیه سرایی ایران  پنج سردیس از مشاهیر هنری کاشان در میدان فرهنگ و هنر شهر از جمله کمال‌الملک مشهورترین و بزرگ ترین نقاش ایران، سهرای سپهری شاعر، نویسنده و نقاش، صنیع الملک، رضا عباسی مشهورترین نقاش زمان شاه عباس صفوی، استاد به‌نام خطاطی و مینیاتور و فرزند مولانا علی‌اصغر کاشی و امیرحسین افسری کاشانی طراح، نقاش، طراح قالی و چهره در سال 95 ساخته و نصب شد.

سکاندار زیباسازی شهر خاطرنشان کرد: اصلاحات میدان دروازه دولت با طراحی، ساخت و نصب المان سیمرغ در سال 97 و المان مادران شهید نیز در سال 98 شهید ابتدای بلوار مادر انجام شد.

مُمَیِّز، ساخت 29 المان‌ از سرداران شهید کاشان در سال 1400 را یادآورشد و گفت: تعدادی از این سردیس‌ها در معابر اصلی و با نام سرداران شهید نصب و تعدادی از آن نیز در آینده در معابر متناسب و در شان نام شهید جانمایی و نصب خواهد شد.

وی با اشاره ورود مجدد خود به سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری کاشان از سال 1402 و پذیرش این مسئولیت با رویکرد تازه و متحول در میادین گفت: پیوستگی و مقتضای زمان و مکان بومی در برخی موارد برای ساخت المان‌های این شهر رعایت نشده و محدودیت‌های خاص خود با توجه به رویکردهای مذهبی و محلی شهر را داشته است.

ممیز تصریح کرد: البته جشنواره رنگ آمیزی المان تخم‌مرغ‌های هفت سین به عنوان المان موقت نوروزی از سال 96 تا 99 یکی از موارد اجرایی دارای پیوست بود.

مُمَیِّز با بیان اینکه طراحی و ساخت المان‌های شهری را در قالب دائمی و موقت یا مناسبتی برای ایام نوروز، اعیاد غدیر، ماه محرم در دستور کار قرار می‌دهد گفت: نگاه و رویکرد حرفه‌ای به المان به عنوان ابزار روز برای معرفی نمادهای هویت شهری فراتر از اعتقاد و توسعه فرهنگی از طریق هنر زبان مشترک همه ملت‌ها محسوب می‌شود که نباید افکار و اندیشه‌های مضمحل فردی و گروهی در آن دخیل شود.

وی در مورد طراحی و ساخت هشت المان شهری از حجم صنایع دستی، سردیس یا تندیس مفاخر و مشاهیر و سرداران شهید کاشان با هزینه‌ 100 میلیارد ریال در مدت مسئولیت خود اظهار داشت: این المان‌ها شامل مجسمه غیاث الدین جمشید کاشانی، مادر، دستگاه نساجی، کاشی شکسته، نماد گل و گلاب، تندیس کوهنورد و سردیس سرداران شهید است.

رئیس سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری کاشان گفت: برجسته‌ترین المان شهری در زمان مدیریت وی ساخت مجسمه‌ی غیاث الدین جمشید کاشانی توسط استاد شانس با سازه‌ی فایبر گلاس در میدان درب عطا بوده است.

مُمَیِّز، افزود:هم اکنون نیز ساخت 10 المان شهری متنوع از نمادهای نساجی و مفاخر شهر از جمله المان کاشان شهر خلاق معماری، کاشان شهر زیارتی و پایتخت گل و گلاب، دستگاه شعربافی، سرو ایرانی، مجسمه امیرکبیر، سازه تلگرافخانه، ساعت آفتابی در میدان سنگ، المان مشاغل شامل رسته‌های کشاورزی، آهنگری و کفاشی با پیش بینی ارزش 100 میلیارد ریال در حال اجرا و جانمایی برای نصب و رونمایی است.

وی همچنین بازخورد مثبت و اعلام رضایت شهروندان، رسانه‌ها و سایر مسئولان را از کارکرد و نصب المان‌ها و نورپردازی‌ها در سطح شهر تاکید کرد.

مُمَیِّز، تشکیل کمیته فنی هنرمندان به همت سازمان سیما منظر و فضای سبز شهرداری کاشان به دلیل اهمیت پیشینه فرهنگ و هنر و تمدن هفت هزار ساله کاشان با توجه به مستندات تپه‌های باستانی و جهانی سیلک را با حضور دو گروه کارشناسان متخصص فنی و دانشگاهی از اصفهان و کاشان در افق چشم اندازه اجرای طرح‌های آتی این سازمان را خبر داد.

وی افزود: هدف از تشکیل این کمیته تخصصی، اجرای طرح‌ها با عقبه علمی، حرفه‌ای، تخصصی و مقتضیات شناسنامه اصیل شهر در حوزه زیباسازی با رویکرد نقاشی، گرافیک و برندینگ شهری و مجسمه عقبه علمی حرفه‌ای است تا رویکرد شخص محور اعمال نشود و نظرات کارشناسان معماری، نقاشی، گرافیک و حجم در اجرای پروژه‌ها حاکم شود.

نمادها و المان‌ها یادآور فرهنگ‌ها، سنت‌ها و خاطرات جمعی

یک راهنمای گردشگری و نویسنده کتاب خانه تاریخی طباطبایی‌ها نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: نمادها و المان‌ها یادآور فرهنگ‌ها، سنت‌ها و خاطرات جمعی یک شهر بوده و هویت شهرها و محلات آن با همین عناصر تعریف می شوند.

مجتبی فاتحی افزود: حفظ هویت شهر به ویژه در شهرهای تاریخی مثل کاشان علاوه بر میراث مادی و معنوی گذشته پربار و برگزاری آیین های سنتی با نصب نمادها و المان‌های خاطره ساز در فضاهای شهری گره خورده است.

وی تصریح کرد: نمادها، المان‌ها و یادمان‌ها در کنار برگزاری آداب و رسوم، سنت‌ها و مراسم‌ها به زنده و پویا بودن شهر در نگاه شهروندان، افتخار نسل‌های جدید به افتخارات گذشته و جذب بیشتر گردشگران کمک می‌کند.

فاتحی تصریح کرد: بافت تاریخی شهر کاشان دارای عناصری است که از محلاتی مثل سوریجان با کارگاه‌های متعدد شعربافی تا مکان‌های شاخص مانند خانه بروجردی، بازار مسگرها، میدان سنگ و دیگر فضاها یادآور خاطره‌ها و گذشته کاشان است.

وی تاکید کرد: طراحی و نصب المان‌هایی مثل دستگاه شعربافی در محدوده پارک ملت، مسگری در بوستانی به همین نام، مرشد در میدان سنگ و تندیس علامه غیاث الدین جمشید کاشانی در میدان درب عطا همواره میزبان نگاه‌های شهروندان و گردشگران بوده و علاوه بر افتخار به میراث پربار گذشته، خاطرات خوبی را در ذهن های نسل جدید کودک و نوجوان به یادگار گذاشته است.

این راهنمای گردشگری اظهارداشت: فضاهای مختلف شهر کاشان بستر یا ظرفی هستند برای نمایش این گونه آثار فرهنگی هنری که روایتگر افتخارات، دانش بومی و مشاغل فراموش شده گذشته و بر فعالیت‌ها و رفتارهای ساکنین محلی تاثیرگذار است.

وی افزود: این المان‌های شهری علاوه بر نقطه‌ی مکث و یا سکون مکانی برای شهروندان و بازدید گردشگران، می‌تواند مکانی برای انجام آداب و رسوم خاص متناسب با رویدادهای تقویمی بومی و ملی مانند نقالی، شاهنامه خوانی، تعزیه، شبیه خوانی، موسیقی سنتی و غیره مورد توجه قرار بگیرد.

فاتحی تاکید کرد: این المان‌های هویت ساز علاوه بر ایجاد تعامل سازنده فعلی با ساکنین و گردشگران عبوری، افتخارات پربار گذشته را سینه به سینه به نسل‌های بعدی منتقل می‌کند.

وی با تاکید بر اینکه این نمادها با اعتقادات، سنت ها و آداب و رسوم مردم شهر تنیده شده و مورد احترام هستند یادآورشد: بنابراین با ضرورت بهسازی، بازسازی و یا توسعه آن در طول سال یا سال‌های آتی، نباید مورد بی‌مهری و کم توجهی مدیریت‌های شهری در ادوار مختلف قرار بگیرد.

فاتحی خاطرنشان کرد: این المان‌ها همچنین می تواند حس تعلق، غرور محلی و باهم بودن شهروندان از طریق ایجاد یک فضای عمومی جذاب را امکان پذیر سازد.

تعدیل و تخفیف اضطراب با زیبایی و امیدبخشی نمادهای هویت شهری

حسین اکرمی متولد سال 1350 طراح، نقاش و هنرمند هنرهای تجسمی کاشان سازنده المان دستگاه نساجی در بوستان نساجی واقع در پارک ملت این شهر در گفت‌وگو با تسنیم اظهار داشت: این اثر را با ابعاد سه در چهار متر و از مواد فایبرگلاس، فلز و سنگ ساخته است.

وی افزود: ایجاد الگوی مناسب در این حجم در فضای شهری با الهام گرفتن از هنرهای سنتی ایران و فرم سقاخانه‌ای، رویکرد نوگرایانه و نماد گرایی و درک مفهوم را برای بیننده دو چندان کرده است.

اکرمی تصریح کرد: انسان امروز در بافت مدرن شهری در میان انبوه ماشین و دود و آهن و بتن در ازدحام پر اغتشاش جمعیت و در میان قوانین و علائم و تبلیغات معلق مانده است در حالی که تنش، اضطراب و ایجاد فشار روانی از مشخصات زندگی امروز است.

وی گفت: یکی از راه های تعدیل و تخفیف این فشار بهره جستن از هنرهای شهری از جمله ساخت مجمسمه، مبلمان شهری، نورپرداری معابر و میادین با رویکرد استفاده از عناصر و گرافیک سنتی و بومی هر شهر است.

اکرمی خاطرنشان کرد: از آنجا که کاشان به عنوان شهر معماری خلاق شناخته شده است استفاده از مصالح بومی و علائم معماری سنتی کاشان برای شهروندان آرامش روانی و آسودگی خیال را به ارمغان می‌آورد.

این هنرمند کاشانی که 9 دوره در بخش حجم جشنواره هنرهای تجسمی فجر شرکت کرده است، گفت: هویت، ساختار و معنا در قسمت هنرهای تجسمی، حجم و مجسمه باید به طور همزمان در شاخصه‌های یک اثر حجمی لحاظ شود.

اکرمی که اثرش به نام رستاخیز نیز به فروش بین‌المللی آکسفر دبی رسیده و این اثر اکنون در گالری سلوا زیدان «Salwa Zeidan Gallery » نگهداری می‌شود افزود: المان شهری یا نماد شهری(Urban Element) از جمله عناصر ویژه در طراحی است که با کمک هنر معماری و پیکره‌سازی از ویژگی‌های اشکال و حجم‌ها استفاده کرده و مفاهیم خاصی را به مخاطب انتقال می‌دهد.

کاشان شهر خلاق معماری و شهر جهانی نساجی سنتی گواه محکمی بر روایت بلند دارندگی و برازندگی کاشان و انتقال این همه افتخار و افتدار هویت شهری در قامت هفت هزار ساله با زبان نمادهای آن فقط در یک حوزه نساجی است.

آنچه که گذشتگان و پیشینیان و اجداد و نیاکان فرهیخته و متمدن، عالم و با فرهنگ، هنرمند و ادیب ما برایمان گذاشته‌اند وظیفه سنگین ما را در انتقال این فرهنگ و هنر و تمدن به بلندای تاریخ را به ششیوه‌های مختلف فرهنگی اجتماعی به‌ویژه با زبان‌ هنر و ازطریق رشته‌های مختلف آن از جمله نمادهای هویت شهری به آیندگان ترسیم می‌کند.

بدون شک زبان هنر و ابزار آن به‌عنوان زبان مشترک فرهنگی بین اقوام ملل مختلف یکی از ملموس ترین، محسوس ترین و رساترین زبان‌های انتقال فرهنگ از نسل گذشته به آینده است که یکی از این ابزار هنری گرافیک، حجم و مجسمه سازی در انتقال نمادهای قوی و پر افتخار شهر در حوزه‌های مختلف و متنوع کاشان است.

استقبال و رضایت شهروندان از نصب نمادهای شهری

مدیر یکی از پایگاه‌های خبری کاشان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: خوشبختانه طراحی و نصب برخی المان‌ها مناسب سلیقه افکار عمومی و رضایت مردمی بوده و استقبال خوبی داشته است.

جواد تقی‌زاده وَنی، با اشاره نصب المان غیاث الدین جمشید کاشانی به عنوان نحستین چهره‌ی مشهور کاشان پس از ساخت و نصب مجسمه قطب راوندی افزود: مردم از نصب المان این چهره‌‌ی برجسته‌ی علم و نجوم کاشان نیز استقبال و افتخار کردند.

وی تصریح کرد: متاسفانه قطع درختان در میدان درب عطا به دلیل باز کردن فضای دید مجسمه، در کنار انجام حرکت خوب فرهنگی هنری شهرداری برای نصب المان غیاث الدین جمشید کاشانی، زبان انتقاد برخی رسانه‌ها و شهروندان را بر سازمان بازکرد که البته پاسخ و ادعای سازمان با عنوان بیمارگونه بودن درختان مبنی بر دلیل قطع آنها افکار عمومی و رسانه را به اقناع نرساند.

تقی‌زاده ونی تاکید کرد: نصب المان کوهنورد نیز در بلوار کوهنورد کار بسیار زیبا و خوبی بود که البته پاکسازی نکردن اطراف مجسمه از زواید و حواشی سنگ و خاشاک تا کنون نقدی برای این اقدام سازمان و مثل یک زخم در صورت زیباست که نیازمند اصلاح برای جلوه‌گری هر چه بهتر و بیشتر این کار هنری ارزشمند شهرداری است.

این خبرنگار و مدیر یکی از پایگاه‌های خبری کاشان همجنین نصب المان و مجسمه‌ی مادر را یادآورشد و گفت: نظرات شفاهی شهروندان و بازخورد مکتوب مخاطبان در فضای مجازی در مورد طراحی و نصب این المان نیز یک نوع کج سلیقگی در مورد ضعف نورپردازی در وضعیت قبلی مجسمه و وضعیت کنونی اصلاح شده‌ آن را گزارش کرده که البته به شهرداری نیز انتقال داده شده است.

تقی‌زاده وَنی، ضمن قدردانی از اقدامات فرهنگی هنری سازمان در حوزه المان شهری و نصب نمادهای هویت شهری کاشان به‌ویژه مشاهیر و صنایع دستی آن از جمله مکشوفات سیلک با قدمت چند هزار ساله در ورودی شهر گفت: به طور عموم شهروندان از نصب المان‌ها رضایت و استقبال دارند.

وی تاکید کرد: نصب المان‌های شهری کاشان از آثار کاوش شده در تپه‌های باستانی سلیک یا نمادهای نساجی کاشان در ورودی شهر برای گردشگر جذابیت و حس کنجکاوی فراوانی در کسب آگاهی از پیشینه این اشیاء دارد.

این فعال رسانه افزود: در حقیقت گردشگر با یک واکاوی ذهنی، تحقیق و بررسی این نمادهای چند هزار ساله هویت شهری به شیوه‌ی بسیار لطیف و غیرمستقیم شناسانامه اصیل تاریخ، تمدن و فرهنگ شهر را با زبان زیبا و ملمومس و محسوس هنر روبروی خود می‌بیند.

تقی‌زاده وَنی در مورد ساخت و نصب المان‌های شهری با موضوع سردیس سرداران شهید نیز ضمن قدرشناسی از این اقدام شهرداری در بازخوانی شناسنامه معنوی و پر افتخار و اقتدار شهر متبرک و منور به نام شهدای همیشه جاوید تاریخ ماندگار بشریت گفت: بهتر است شهرداری برای نصب سردیس سرداران شهید در برخی موارد دقت بیشتری در جانمایی و انتخاب مکان و معبر داشته باشد تا شانیت، جایگاه و پایگاه شهید به خوبی رعایت و آن میدان، بلوار و خیابان بدون هیچگونه حواشی در شان نامگذاری و نصب المان شهید انتخاب شود.

نمادهای شهری معرفی آداب و رسوم و فرهنگ اصیل کاشانی‌ها

یک فرهنگی بازنشسته کاشانی نیز در مورد نمادهای شهری با اشاره به المان‌های نساجی کاشان به ویژه دار قالی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: به عنوان یک شهروند، وقتی این نماد شهری جذابِ سنتی را مشاهده می‌کنم، حس نوستالژی زیبایی و همه خاطراتش از این هنر دیرینه و زیبای کاشان در خانه‎ها از قدیم الایام در وجودم گرم و برانگیخته می‌شود.

متین مُحققی، همچنین در مورد المان شهری کوبه‌های درهای چوبی قدیمی که در بلوار باقر العلوم کاشان نصب شده است افزود: مشاهده این کوبه‌ها فرهنگ، تمدن، آداب و رسوم اصیل مردمان این خطه را برای شهروند و گردشگر بازخوانی می‌کند.

وی تصریح کرد: دیدن نماد سنتی با دونوع کوبه در ویژه‌ی زنان و مردان ‌برای در زدن، عادات اخلاقی، فرهنگ اصیل و هویت شهری برجسته‌‌ی مردم این شهر را برای گردشگران تبیین می‌کند.

محققی خاطرنشان کرد: وقتی گردشگران، دار قالی، کوبه یا دستگاه نساجی را می‌بینند یک چرایی و پرسش از نام و کارکرد این اشیاء در ذهنشان ایجاد می شود و پس از دریافت جواب آن شناسنامه‌ی فرهنگی، متمدن و هنرمند شهر و شهروندان را روبروی خود می‌بینند.

فعالیت بیش از 50 دستگاه نساجی سنتی در کاشان

معاون حوزه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان کاشان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با تاکید بر اینکه پیشینه تاریخی کاشان در صنایع دستی و هنرهای سنتی به ویژه هنر نساجی به گواه آثار پیدا شده در کاوش های منطقه باستانی سیلک، قدمتی چند هزارساله دارد، اظهار داشت: کاشان در دوران مختلف، کارگاه‌های بسیار فعال در رشته‌های مختلف نساجی سنتی از قبیل شعربافی، زری بافی و مخمل بافی داشته که مورد توجه جهانگردان و سیاحان قرار گرفته است.

محمد بینوا، با تاکید بر اینکه در تاریخ از پارچه‌های ابریشمی و زربفت کاشان بسیار گفته و نوشته شده است افزود: کاشان به دلیل وجود پیشینه‌ای قوی با فعالیت کارگاه‌های فعال نساجی در رشته های مختلف تیرماه 1397 در شورای راهبردی صنایع دستی به‌ عنوان شهر ملی نساجی سنتی انتخاب و پرونده ثبتی آن به شورای جهانی صنایع دستی ارسال شد.

معاون حوزه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان کاشان با اشاره به بازدیدهای متعدد ارزیابان شورای جهانی از کاشان و کارگاه‌های نساجی آن اظهار داشت: کاشان در مردادماه 1402 به‌عنوان شهر جهانی نساجی سنتی انتخاب شد.

وی تصریح کرد: پیشینه قبلی نساجی سنتی، وجود کارگاه‌های فعال، دریافت نشان‌های ملی و بین‌المللی در رشته‌های مختلف نساجی، وجود مراکز آموزشی با رشته‌های مرتبط، ورود بخش خصوصی در ایجاد کارگاه‌ها و فروشگاه‌های صنایع دستی از مهم ترین عوامل انتخاب کاشان به عنوان شهر جهانی نساجی سنتی است.

معاون حوزه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان کاشان، تصریح کرد: هنرمندان کاشانی در سال‌های گذشته موفق به دریافت 100 مُهرِ اصالت ملی و بین المللی شده‌اند که بیشتر این نشان‌ها در رشته‌های نساجی سنتی و بافته‌های داری بوده است.

بینوا، ثبت کاشان به‌عنوان شهر جهانی نساجی سنتی را زمینه‌ای برای معرفی بیشتر هنرمندان نساجی سنتی در نمایشگاه‌های صنایع دستی دانست و افزود: با این انتخاب بستری برای رغبت بیشتر سرمایه گذاری بخش خصوصی نیز در این حوزه ایجاد شد.

وی یادآورشد: در حال حاضر بیش از 50 دستگاه نساجی سنتی در رشته‌های زری بافی، شعربافی و مخمل بافی با حضور استادکاران پیشکسوت و جوانان تحصیلکرده در کارگاه‌های تولیدی و انفرادی مشغول تولید و فعالیت هستند.

بینوا افزود: اکنون به نسبت ابتدای دهه 70 وضعیت بهتری در کارگاه‌های نساجی کاشان از لحاظ حضور نیروهای جوان و میانسال فعال در این حوزه بیشتر از پیشکسوتان وجود دارد اما پشتوانه کافی برای بقای این هنر صنعت نیست و نیازمند ورود بیشتر بخش خصوصی، مراکز آموزش عالی و دانشگاه ها و حمایت‌های بیشتر مسئولان شهرستان است.

قدمت هفت هزار ساله نساجی در کاوش‌های سیلک

مدیر خانه نساجی کاشان نیز در ادامه گفت: زمانیکه خیلی از مناطق دنیا با پوست حیوانات و برگ درختان برای پوشش خود استفاده می‌کردند با توجه به کاوش‌های پروفسور گریشمن در تپه‌های باستانی سیلک کاشان دوک نخ ریسی و نقش تار و پود با قدمت هفت هزار سال وجود داشته است یعنی اینکه با دوک نخ ریسی از پشم برای تهیه‌ی لباس، پارچه تولید می‌کردند.

مهدی محتشمی کاشانی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به قرار داشتن کاشان در مسیر جاده ابریشم و رونق پارچه در دوره‌ی سلجوقیان اظهار داشت: پس از دوره‌ی سلجوقیان هنر و معماری در کاشان از جمله هنر پارچه بافی در دوره‌ی صفویه به‌ویژه شاه عباس در اوج خود قرار گرفت.

وی با تاکید بر اینکه ارزش هنری پارچه قبل از فرش و بیشتر از آن بوده و حتی جهانگردان زیادی از جمله مارکوپلو در سفرنامه‌های خود به ارزش پارچه کاشان اشاره کرده‌اند اظهارداشت: 42 نوع پارچه از جمله تافته، کرباس، زری، ابرشی، قناویز، پیچازی، فلفلی و شَعر آخرین نسل پارچه بافت شده در کاشان در دوره‌ی صفویه و کاشان بافته می‌شده و کاشان مرکزی برای بافت و تجارت پارچه بوده است.

محتشمی تصریح کرد: مناطق مختلف در منطقه کاشان بزرگ از جمله آران و بیدگل، نوش آباد یا قهرود هر کدامیک سبک و تنوع پارچه بافی را داشتند؛ پارچه‌بافی و نساجی بعد از صفویه در دوره‌ی قاجار تا اواخر آن رونق داشته است و پس از آن با ورود دستگاه‌ها و ماشین آلات صنعتی نساجی رو به افول رفته است.

محتشمی تصریح کرد: پارچه‌ای که با دست بافته می‌شود عشق و حس استاد نیز در آن بافته می‌شود اما این احساس از طریق دستگاه صنعتی نساجی نمی‌تواند به پارچه منتقل شود.

وی که خود از هفت سالگی در کارگاه پدربزرگش مرحوم حاج حسن محتشمی و در کنار پدرش کار ماسوره پیچی را انجام داده است، گفت: وی از سال 80 تا کنون هنر نساجی سنتی و بافت پارچه‌های قدیمی را با تغییر در کاربری و رنگ احیا کرده و هم اکنون نیز برای روزآمدی در این رشته از هنرهای سنتی و اشتغال به آن مشغول به تحصیل کارشناسی ارشد رشته نساجی در دانشگاه کاشان است.

این هنرمند نساجی سنتی کاشان که تا کنون در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی زیادی از جمله آلمان و نمایشگاه بین المللی صنایع دستی آرتیجیانا بزرگترین فستیوال جهانی هنرمندان کل جهان در میلان ایتالیا شرکت کرده است اساتید زیادی از جمله استاد سیف الله امینیان، استاد حِلّی، محلوجی و مهندس وکیل شهردار اسبق کاشان نقش زیادی در تشویق و ترغیب وی به احیای این هنر ارزشمند و در حال انقراض داشتند.

محتشمی وجود هنر پارچه بافی را در خیلی از استان‌ها و شهرهای ایران از جمله یزد، کرمان، اصفهان، خراسان و مازندران یادآورشد و گفت: اما تمایز ما با دیگر شهرها مثل
زیبایی و تعدد معماری خانه‌های تاریخی در تنوع و زیبایی پارچه کاشان از جمله مخمل کاشان با قدمت 1200 ساله است.

وی همچنین انتخاب کاشان با عنوان شهر جهانی نساجی سنتی بعد از احیای کارگاه‌های آن به همت میراث فرهنگی را ارزشمند دانست و گفت: اما این هنر صنعت، حمایت هر چه بهتر و بیشتر دولتمردان برای افزایش دلگرمی هنرمندان به ویژه با افزایش قیمت مواد اولیه در شرایط کنونی را می‌طلبد.

انتهای پیام/801