به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «الکسی نائوموف»، کارشناس ارشد «شورای امور بین‌الملل روسیه» و تحلیلگر مسائل سیاسی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی ابعاد و پیامدهای پایان مناقشه طولانی‌مدت میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان و تأثیرات بنیادین آن بر تحولات قفقاز جنوبی پرداخته است.

وی در این ارزیابی، با تمرکز بر وضعیت کنونی مناسبات مسکو و ایروان که در جریان دیدار اخیر میان ولادیمیر پوتین و نیکول پاشینیان در حاشیه اجلاس بیشکک آشکار شد، ریشه‌های اصطکاک‌های دیپلماتیک موجود را تشریح کرد.

نائوموف معتقد است نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در سال‌های پایانی جنگ قره‌باغ خط‌مشی کاملاً متضادی نسبت به رویکرد کنونی خود دنبال می‌کرد.

با این وجود، وی در مقطع فعلی ترجیح می‌دهد آن مواضع را به فراموشی بسپارد و به جای پذیرش مسئولیت اشتباهات راهبردی، روسیه را مسئول تغییر واقعیت‌های میدانی در منطقه قفقاز جنوبی معرفی کند تا از پاسخگویی مستقیم در برابر افکار عمومی شانه خالی نماید.

فرافکنی سیاسی در ایروان؛ چرا پاشینیان روسیه را متهم می‌کند؟

این کارشناس روس در ابتدای تحلیل خود تأکید کرد که روسیه هیچ‌گاه و بر اساس هیچ معاهده‌ای، تعهدی مبنی بر حمایت از ارمنستان در جریان اشغال اراضی جمهوری آذربایجان نداشته است. از این رو، متهم ساختن مسکو به نقض توافقات امنیتی دوجانبه یا نادیده گرفتن تعهدات دفاعی، ادعایی کاملاً بی‌اساس و مردود است؛ چرا که درگیری‌های اواخر جنگ قره‌باغ در داخل اراضی بین‌المللیِ شناخته‌شده جمهوری آذربایجان رخ داد.

نائوموف در ادامه افزود: تنش‌ها و اصطکاک‌های مرزی پس از جنگ نیز در امتداد مرزهای تحدید حدود نشده به وقوع پیوست؛ مرزهایی که همان‌گونه که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در نشست خبری خود در بیشکک متذکر شد، تاکنون میان دو کشور علامت‌گذاری رسمی نشده و از این رو از منظر حقوقی روشن نیست که قلمرو یک جمهوری دقیقاً در کجا خاتمه می‌یابد و حاکمیت جمهوری دیگر آغاز می‌شود.

وی تصریح کرد: «هیچ‌یک از مفاد معاهده دوجانبه روسیه و ارمنستان و همچنین اسناد پیمان امنیت جمعی (CSTO)، مسکو را ملزم به مداخله مستقیم نظامی در رخدادهای داخل خاک جمهوری آذربایجان نمی‌کند، چه رسد به اینکه روسیه بخواهد در نبرد ارمنستان علیه آذربایجان مشارکت جوید. باید یادآوری کرد که روسیه هم در پاییز 2020 و هم در مقاطع پس از آن، چه در قالب سازوکارهای پیمان امنیت جمعی و چه در چارچوب مناسبات دوجانبه، نقشی اساسی در برقراری آتش‌بس ایفا کرد، کمک‌های دیپلماتیک متعددی ارائه داد و هرگز تقاضاهای ایروان را بی‌پاسخ نگذاشت. بنابراین مقصر دانستن روسیه در نقض تعهدات، کاملاً نادرست است.»

این تحلیلگر با تبیین اهداف پشت‌پرده این اتهام‌زنی‌ها خاطرنشان ساخت: «اتهاماتی که از سوی مقامات ایروان علیه مسکو مطرح می‌شود، رویکردی کاملاً دستکاری‌شده است. این مواضع هیچ پایه‌ای ندارند؛ درست مانند این ادعا که مسکو به ارمنستان برای جنگیدن بر سر قره‌باغ کمک نکرد یا به جای خود ارمنستان با آذربایجان وارد جنگ نشد. با این حال، پاشینیان این خط تهاجمی را در پیش گرفته؛ زیرا به خوبی آگاه است که علت اصلی ناکامی‌ها، خطای محاسباتی خودش در قبال مناقشه قره‌باغ طی سال‌های 2018 تا 2023 بوده است.»

نائوموف یادآور شد: «پاشینیان پیش از نبردهای پاییز 2020 شعار "قره‌باغ، ارمنستان است" را سر می‌داد. او این موضع را در اوت 2019 در شهر شوشا، در شرایطی که هنوز تحت کنترل نیروهای ارمنی بود، به صراحت اعلام کرد. وی درصدد اجرای این رویکرد برآمد، اما با شکست مواجه شد و ارمنستان پس از باخت در جنگ، ناچار به عقب‌نشینی از مناطق شد. در این وضعیت، پاشینیان به دنبال یافتن مقصری برای این شکست رفت و مسکو هدف مناسبی برای او بود؛ زیرا برای پاشینیان دشوار بود به جامعه ارمنستان اذعان کند که به خاطر خطاهای محاسباتی خودش شکست خورده است، در نتیجه گناه ناکامی را بر دوش روسیه انداخت.»

پایان مناقشه قره‌باغ؛ گشایش افق‌های نوین توسعه برای ارمنستان

کارشناس شورای امور بین‌الملل روسیه در ادامه اظهار داشت که نخست‌وزیر ارمنستان پس از روبه‌رو شدن با بن‌بست راهبردی پیشین، واقعیت‌های ژئوپلیتیک را پذیرفت و مسیری کاملاً معکوس را در پیش گرفت؛ چرخشی که بر به رسمیت شناختن حاکمیت جمهوری آذربایجان بر قره‌باغ و آغاز تعاملات برای برقراری مناسبات دیپلماتیک با باکو و آنکارا مبتنی بود. پاشینیان حتی برای توجیه این چرخش 180 درجه‌ای در عرصه سیاست خارجی نیز تلاش کرد روسیه را مقصر معرفی کند تا این تغییر رفتار را برای افکار عمومی پذیرفتنی سازد.

وی تأکید کرد: «ارمنستان اساساً توانایی تداوم بلندمدت مناقشه با جمهوری آذربایجان و به چالش کشیدن تمامیت ارضی آن را نداشت. با این حال، دولت‌های پیشین این مسئله را به هدفی قطعی و فراتر از توان ملی تبدیل کرده بودند؛ باری سنگین که مانع از رشد ارمنستان به عنوان کشوری مستقل، دارای حاکمیت پایدار و رو به پیشرفت می‌شد.»

نائوموف افزود: «اکنون با حل پرونده قره‌باغ و تثبیت مرزها، ارمنستان می‌تواند در محیطی باثبات زندگی کند و به بستری برای توسعه اقتصادی مبدل شود. قفقاز جنوبی منطقه‌ای کلیدی در ترانزیت بین‌المللی است و پروژه کریدور زنگه‌زور که از قلمرو ارمنستان عبور می‌کند، از مهم‌ترین بخش‌های این شبکه مواصلاتی به شمار می‌رود. کناره‌گیری از منازعات گذشته، امنیت ارمنستان را ارتقا داده و زمینه ورود این کشور به پروژه‌های کلان لجستیکی را فراهم می‌سازد.»

کریدور زنگه‌زور و فرمت 3+3؛ گذار قفقاز به عصر تجارت و همگرایی

این کارشناس روس تصریح کرد که استقرار ثبات در قفقاز جنوبی، بسترهای لازم برای تعاملات اقتصادی ارمنستان و روسیه از مسیر جمهوری آذربایجان را گشوده است. این تحول همچنین زمینه اجرای ابتکار همکاری منطقه‌ای «3+3» را هموار می‌کند؛ فرمتی که رهبران روسیه و آذربایجان مکرراً بر آن تأکید داشته‌اند تا این پهنه جغرافیایی از کانون تنش به محوری برای تجارت، ترانزیت و همگرایی تبدیل شود و تمامی طرف‌ها از مواهب آن منتفع شوند.

نائوموف اضافه کرد: «همکاری متوازن، مستقل و مبتنی بر احترام متقابل، تنها راهکار عقلانی برای آینده قفقاز است. نزاع همواره برای همه بازیگران آسیب‌زا است، در حالی که ثبات، توسعه جمعی را رقم می‌زند؛ واقعیتی که مقامات ایروان باید آن را مدنظر داشته باشند. از سوی دیگر، بسته شدن پرونده قره‌باغ صفحه جدیدی در مناسبات دوجانبه مسکو و ایروان باز کرد؛ چرا که دیگر نیازی نیست روابط دو کشور بر پایه یک جنگ فرسایشی و ناممکن با باکو تعریف شود.»

پیامدهای غرب‌گرایی افراطی و خطوط قرمز امنیتی روسیه

الکسی نائوموف در پایان به کلیدی‌ترین شاخص در آینده روابط مسکو و ایروان، یعنی بردار سیاست خارجی ارمنستان اشاره کرد؛ موضوعی که در گفت‌وگوهای پوتین در بیشکک نیز پررنگ بود.

وی هشدار داد که ایروان در حال پیشبرد بازی خطرناکی است.

وی در این باره گفت: «ارمنستان تلاش دارد تا به پایگاه و سنگر اتحادیه اروپا در قفقاز جنوبی بدل شود؛ رویکردی که این کشور را در تقابل با محیط پیرامونی قرار داده و مناسباتش با روسیه را مخدوش می‌کند. مسکو و غرب عملاً در یک نبرد نیابتی به سر می‌برند. در شرایطی که روسیه شریک تجاری اصلی ارمنستان است و زیرساخت‌های این کشور به انرژی و بازارهای روسیه متکی است، گرایش یک‌جانبه به ساختارهای غربی می‌تواند مناسبات دوجانبه و ثبات کلی قفقاز را تضعیف کند.»

نائوموف تأکید کرد: «مسکو برای صیانت از منافع امنیتی خود در قفقاز قاطعانه عمل خواهد کرد و اجازه نخواهد داد ارمنستان به پایگاهی برای طرف‌های متخاصم تبدیل شود. این یک محاسبه راهبردی است، نه برخوردی احساسی. برای کشوری کوچک مانند ارمنستان، رویارویی با روسیه نامعقول است. چنانچه ایروان توازن دیپلماتیک را رعایت کند، مناسبات دو کشور مثبت خواهد ماند. همان‌گونه که رهبر کرملین اشاره کرد، مسکو مخالف توسعه روابط خارجی ایروان یا حتی خروج احتمالی پایگاه نظامی 102 گیومری در صورت تمایل ملت ارمنستان نیست؛ اما خط قرمز انکارناپذیر روسیه این است که قلمرو ارمنستان نباید به تهدیدی علیه امنیت ملی مسکو بدل شود.»

انتهای پیام/