به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری تسنیم، پیش‌نشست نخستین کنگره بین المللی مقابله با آپارتاید علمی «دیپلماسی علم و فناوری و سازوکارهای مقابله با آپارتاید علمی» با حضور حسن ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) و تعدادی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران امروز شانزدهم شهریورماه 1405 برگزار شد.

ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با اشاره به روند فزاینده محدودیت‌ها و فشارهای اعمال‌شده علیه دانشمندان و پژوهشگران ایرانی، بر ضرورت حساس‌سازی جامعه علمی، به‌ویژه نسل جوان، نسبت به پدیده «آپارتاید علمی» تأکید و با اشاره به جایگاه علمی شهدای دانشمند اظهار کرد: وقتی به شهدایی فکر می‌کنیم که با تلاش فراوان خود را به مراتب بالای علمی و دانشگاهی رساندند و در هیچ موضع سیاسی یا نظامی قرار نداشتند و صرفاً به دلیل دانش و تخصص خود هدف قرار گرفتند، باید نسبت به وضعیت امروز جهان تأسف خورد؛ جهانی که به چنین درجه‌ای از پستی رسیده است.

وی در ادامه بیان کرد: زمانی که اصطلاح «آپارتاید علمی» را مطرح کردم، حتی استفاده از این تعبیر برای برخی سنگین بود و پیشنهاد می‌شد از اصطلاح ملایم‌تری استفاده کنیم اما امروز مشخص شده است که حتی واژه «آپارتاید» نیز برای توصیف آنچه در حال وقوع است، شاید کافی نباشد؛ زیرا زمانی که مسئله به ترور دانشمندان می‌رسد، دیگر نمی‌دانیم چه تعبیری باید به کار برد.

ابوالقاسمی تصریح کرد: مصادیق آپارتاید علمی در گذر زمان به‌تدریج بیشتر شد تا اینکه به ترور دانشمندان رسید. ترور دانشمندان و نخبگان علمی، سقف این روند و در واقع ورود آن به مرحله جنایت است.

وی بر ضرورت افزایش آگاهی نسل جوان نسبت به این مسئله تأکید و خاطرنشان کرد: نخستین اقدام ما باید حساس‌سازی جامعه علمی، به‌ویژه نسل جوان و دانشجویانی باشد که امروز در دانشگاه‌ها حضور دارند. آنها باید با این موضوع آشنا شوند و بدانند در حوزه علم و فناوری چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله افزود: یکی از اهداف برگزاری این همایش، مستندسازی موارد و جمع‌آوری شواهد است؛ باید یک سند جامع تهیه شود. ایجاد سامانه‌ای در وزارت علوم و وزارت بهداشت برای جمع‌آوری و ثبت موارد نیز می‌تواند اقدام مؤثری باشد تا دست‌کم خودمان بدانیم با چه پدیده‌ای مواجه هستیم. پس از شناخت دقیق مسئله، باید راه‌های مقابله با آن را نیز یاد بگیریم. جامعه پزشکی در این زمینه تجربه‌های متعددی دارد.

ابوالقاسمی با اشاره به تجربه ارسال یک مقاله علمی به یکی از مجلات معتبر پزشکی جهان، درخصوص شیوه تحریم مقالات علمی ایران در مجلات بین‌المللی گفت: مقاله‌ای کاملاً علمی درباره بیماری کرانیوفارنژیوما (تومور مغزی) تهیه کردیم و در آن اصلاً وارد مسائل سیاسی یا موضوعات مرتبط با حوادث اجتماعی نشدیم. با این حال، مقاله پذیرفته نشد. این در حالی بود که موضوع مقاله کاملاً علمی و تخصصی بود.

وی ادامه داد: چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که گاهی حتی یک موضوع علمی نیز ممکن است تحت تأثیر فضای سیاسی قرار گیرد بنابراین جامعه علمی کشور باید این مسائل را جدی بگیرد و اجازه ندهد که محدودیت‌های سیاسی مانع انتشار یافته‌های علمی شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با اشاره به تجربه تولید واکسن «نورا» در کشور گفت: دانشمندان ما در همین دانشگاه و مراکز علمی کشور برای تولید واکسن تلاش کردند. مطالعات حیوانی و انسانی این واکسن انجام شد و مقالات مربوط به آن نیز تهیه و ارسال شد اما در فرآیند داوری با مشکلات متعددی مواجه شدیم و مقاله چندین بار مورد داوری قرار گرفت.

وی افزود: این تجربه برای من بسیار مهم بود و یکی از دلایلی شد که تصمیم گرفتم موضوع برگزاری این همایش و پرداختن جدی‌تر به مسئله آپارتاید علمی را دنبال کنم. ما باید سازوکارهای علمی بین‌المللی را بهتر بشناسیم و برای مقابله با موانع احتمالی، راهکار داشته باشیم.

ابوالقاسمی یکی از راهکارهای پیشنهادی را ایجاد ظرفیت‌های جدید در حوزه نشر علمی دانست و بیان کرد: اگر احساس می‌کنیم برخی ناشران و مجلات علمی تحت تأثیر فشارهای سیاسی قرار می‌گیرند، باید به فکر ایجاد ظرفیت‌های مستقل باشیم. چرا کشورهای مختلف از جمله ایران، چین، روسیه و دیگر کشورهای عضو بریکس نتوانند یک مؤسسه انتشاراتی علمی معتبر و بین‌المللی ایجاد کنند؟ می‌توان در چارچوب ظرفیت‌های موجود در بریکس، پیشنهاد ایجاد یک مجموعه انتشاراتی علمی مشترک را مطرح کرد؛ مجموعه‌ای در تراز ناشران معتبر جهانی که بتواند زمینه انتشار عادلانه یافته‌های علمی را فراهم کند و پژوهشگران کشورهای مختلف را از فشارهای سیاسی مصون‌تر نگه دارد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با اشاره به ظرفیت دستگاه‌های اجرایی و دیپلماسی علمی بیان کرد: باید از ظرفیت سازمان‌هایی مانند آیسسکو و سایر نهادهای بین‌المللی که ایران در آنها حضور و نفوذ دارد، استفاده کنیم. همچنین ظرفیت وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی کشور می‌تواند در این زمینه بسیار مؤثر باشد.

وی ادامه داد: در کنار ظرفیت‌های رسمی، نباید از ظرفیت افراد حقیقی و ارتباطات شخصی دانشمندان غافل شویم. تجربه شخصی من نشان داده است که هرگاه توانسته‌ایم با یک دانشمند غربی ارتباط علمی برقرار کنیم، در بسیاری از موارد همان فرد برای دفاع از منافع علمی ما تلاش کرده است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله با انتقاد از تضعیف دیپلماسی علمی کشور تصریح کرد: دیپلماسی مبتنی بر ارتباطات فردی نسبت به گذشته ضعیف شده است و ما برای تقویت آن سرمایه‌گذاری کافی نکرده‌ایم. فرصت‌های مطالعاتی و امکان حضور دانشمندان در مجامع علمی بین‌المللی کاهش یافته است، در حالی که حضور در کنفرانس‌ها و برگزاری نشست‌های علمی مشترک، بخشی از خوراک دیپلماسی علمی کشور است. ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز ظرفیت مهمی برای تقویت ارتباطات علمی بین‌المللی محسوب می‌شوند.

ابوالقاسمی با اشاره به بررسی نامزدهای جایزه مصطفی(ص) گفت: در بررسی حدود 300 نفر از دانشمندان و پژوهشگران، تعداد قابل توجهی ایرانی بودند که در خارج از کشور فعالیت می‌کردند. این نشان می‌دهد که ظرفیت علمی ایرانیان خارج از کشور بسیار گسترده است و نباید از آن غافل شویم.

وی همچنین بر ضرورت کاهش هراس استادان و پژوهشگران از انتشار یافته‌های علمی تأکید کرد و گفت: برخی اساتید دانشگاه از نوشتن و انتشار بعضی مطالب هراس دارند و تصور می‌کنند ممکن است در آینده برای دریافت ویزا یا فرصت مطالعاتی با مشکل مواجه شوند. این ترس باید از بین برود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله افزود: پژوهشگران باید یافته‌های علمی خود را با شجاعت و بر اساس اصول علمی منتشر کنند. اگر ما خودمان درباره مسائل و اتفاقاتی که در کشور رخ می‌دهد پژوهش نکنیم و مستندات علمی تولید نکنیم، دیگران روایت خودشان را ارائه خواهند کرد.

وی در ادامه با اشاره به حادثه انفجار پیجرها در لبنان گفت: یکی از مواردی که جامعه علمی باید درباره آن مستندسازی و تحقیق کند، جنایت‌هایی است که علیه مردم غیرنظامی رخ می‌دهد. انفجار پیجرها در لبنان و آسیب‌هایی که به مردم، از جمله کودکان، وارد شد، نمونه‌ای از این موارد است.

ابوالقاسمی تصریح کرد: اگر مستندات پزشکی و تصاویر مربوط به آسیب‌های واردشده به این کودکان به شکل علمی و حرفه‌ای منتشر شود، می‌تواند افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار دهد. کودکانی که با قطع انگشتان، آسیب‌های چشمی و دردهای شدید مواجه شدند، نمونه‌های انسانی روشنی از آثار چنین جنایت‌هایی هستند و جامعه علمی نباید نسبت به آنها بی‌تفاوت باشد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله ادامه داد: جامعه علمی ایران باید درباره مسائل و تجربیات بومی خود بیشتر پژوهش کند. اگر ما درباره واقعیت‌هایی که خودمان با آنها مواجه هستیم مقاله و مستندات علمی تولید نکنیم، دیگران از زاویه خودشان درباره آنها خواهند نوشت و روایت علمی را در اختیار خواهند گرفت.

وی تاکید کرد: «آپارتاید علمی» موضوعی است که باید به شکل جدی مورد بررسی قرار گیرد و مستندسازی شود. جامعه علمی کشور، به‌ویژه نسل جوان، باید نسبت به این مسئله حساس باشد و با استفاده از ظرفیت‌های علمی، دیپلماسی، ارتباطات بین‌المللی و توان ایرانیان خارج از کشور، برای حفظ و توسعه جایگاه علمی ایران تلاش کند.

انتهای پیام/