به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، نقش فزاینده جمهوری قزاقستان در زنجیره‌های جهانی تأمین مواد معدنی حیاتی و راهبردی، در کانون توجه ویژه قانون‌گذاران در کنگره آمریکا قرار گرفته است.

در جریان یک جلسه استماع تقریباً چهار ساعته در صحن کامل کمیته راه‌ها و روش‌های مجلس نمایندگان آمریکا، نمایندگان هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه به همراه شاهدان و کارشناسان ارشد، مکرراً از این کشور آسیای مرکزی به عنوان یک تولیدکننده عمده منابع طبیعی، تأمین‌کننده‌ای تثبیت‌شده برای نیازهای آمریکا و شریکی بااهمیت ژئوپلیتیک و استراتژیک در منطقه یاد کردند.

توجه ویژه واشنگتن به منابع آسیای مرکزی و رقابت با قدرت‌های شرقی

این نشست با عنوان «شراکت‌های راهبردی برای تأمین منابع حیاتی و زنجیره‌های عرضه»، طیف گسترده‌ای از موضوعات شامل استخراج داخلی، ارتقای ظرفیت فرآوری، معادن آفریقا و سیاست‌های تجاری کلان را پوشش می‌داد؛ با این حال، قزاقستان به عنوان یکی از پرتکرارترین نمونه‌های کشوری در طول این مباحثات مطرح شد.

سه تن از پنج کارشناس حاضر، صراحتاً از لغو محدودیت‌های ناشی از «اصلاحیه جکسون-ونیک» علیه قزاقستان و سایر کشورهای واجد شرایط در آسیای مرکزی حمایت کردند و کارشناس دیگر نیز کنگره را به بررسی جدی این گام ترغیب کرد؛ رویکردی که مورد تأیید و حمایت نمایندگان هر دو حزب قرار گرفت.

این مباحثات در پی سفر یک هیئت پارلمانی از کنگره به کشورهای ازبکستان، قزاقستان و مغولستان به ریاست «جیسون اسمیت»، رئیس این کمیته، شکل گرفت.

اسمیت در نطق افتتاحیه خود تصریح کرد که هر سه کشور دارای منابع معدنی و ذخایر حیاتی قابل‌توجهی هستند، در بستری متأثر از حضور پررنگ اقتصادی چین و روسیه فعالیت می‌کنند و اکنون به آمریکا به عنوان یک شریک تجاری و سرمایه‌گذاری قدرتمندتر چشم دوخته‌اند.

جایگاه کلیدی آستانه در سبد انرژی و مواد معدنی استراتژیک آمریکا

قزاقستان به عنوان بازیگری مطمئن و بالفعل در زنجیره‌های تأمین آمریکا وارد این گفت‌وگوها شد. اسمیت خاطرنشان کرد که این کشور در حال حاضر بیش از یک‌چهارم از کل اورانیوم وارداتی آمریکا را تأمین می‌کند.

در شرایطی که پرونده ازبکستان عمدتاً پیرامون برنامه‌های این کشور برای دو برابر کردن تولید اورانیوم تا سال 2030 به بحث گذاشته شد، اهمیت قزاقستان بر حجم تولید کنونی، روابط تجاری نهادینه‌شده و توانمندی بالای آن برای تنوع‌بخشی فوری به منابع تأمین انرژی آمریکا تکیه داشت.

«جان هربست»، سفیر پیشین آمریکا و مدیر ارشد مرکز اوراسیای اندیشکده شورای آتلانتیک، قزاقستان را بزرگترین تولیدکننده اورانیوم در جهان، دارنده دومین ذخایر بزرگ منگنز و یکی از پیشگامان تولید تیتانیوم در سطح بین‌المللی معرفی کرد. وی همچنین به ذخایر چشمگیر مس، لیتیوم و تنگستن این کشور اشاره کرد.

به گفته هربست، آمریکا در حال حاضر تنها حدود 2.1 درصد از کل صادرات مواد معدنی آسیای مرکزی را به خود اختصاص داده است؛ سهم اندکی که فضای باز و گسترده‌ای را برای شرکت‌های آمریکایی فراهم می‌سازد تا حضور خود را در منطقه‌ای که فعالانه در پی جذب سرمایه‌گذاری، فناوری‌های نوین و ایجاد جایگزین‌هایی برای کاهش وابستگی به روسیه و چین است، توسعه بخشند.

کریدور میانی؛ شریان ترانزیتی اتصال آسیای مرکزی به غرب

اهمیت ژئواکونومیک قزاقستان همچنین با موقعیت محوری آن در قلب «مسیر بین‌المللی ترانس‌خزر» موسوم به «کریدور میانی» پیوند خورده است.

شرکت‌کنندگان در این نشست، این مسیر را به عنوان یک پل ارتباطی راهبردی میان آسیای مرکزی و بازارهای غربی توصیف کردند. هم‌افزایی این شریان با پیوندهای ترانزیتی نوین در قفقاز جنوبی می‌تواند دسترسی گسترده‌تری به بازارهای بین‌المللی به قزاقستان اعطا کرده و به طور هم‌زمان، ضریب تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین حیاتی مورد نیاز آمریکا و متحدان غربی آن را تقویت کند.

مانع تاریخی «جکسون-ونیک» و تلاش برای برقراری تجارت آزاد

در ارتباط با قزاقستان، اصلاحیه جکسون-ونیک به شاخص‌ترین محور سیاسی این نشست بدل شد.

اسمیت یادآور شد که دیدارهای اخیر وی در منطقه نشان داد شرکای آسیای مرکزی، این قانون برجای‌مانده از دوران جنگ سرد را مانعی جدی در مسیر تعمیق مناسبات اقتصادی می‌دانند.

کارشناسان نیز تأکید کردند که تداوم اعمال محدودیت‌های این اصلاحیه و فقدان وضعیت «روابط تجاری عادی دائمی»، پیش‌بینی‌پذیری تعاملات اقتصادی را تضعیف کرده و تردیدهایی را درباره پایبندی بلندمدت واشنگتن ایجاد می‌کند.

هربست از کنگره خواست تا محدودیت‌های باقیمانده جکسون-ونیک را برای قزاقستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی لغو کند.

وی با اشاره به اینکه روند اصلاحات در منطقه هنوز کامل نشده، بر پیشرفت‌های ملموس سال‌های اخیر در قزاقستان و ازبکستان تأکید کرد و افزود که تعامل نزدیک‌تر با آمریکا، ضمن پیشبرد منافع اقتصادی و امنیت ملی واشنگتن، از این اصلاحات پشتیبانی خواهد کرد.

«دانیل رونده»، مشاور ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS)، نیز کنگره را به اعطای وضعیت روابط تجاری عادی دائمی به قزاقستان و ازبکستان فراخواند.

وی استدلال کرد که کشورهای آسیای مرکزی نباید در تنگنای انتخاب اجباری میان واشنگتن، مسکو و پکن قرار گیرند؛ بلکه مؤثرترین رویکرد، ارائه جایگزین‌های واقعی و جذاب ساختن همکاری‌های تجاری و راهبردی با آمریکا است.

رونده جکسون-ونیک را چارچوبی منسوخ در قبال کشورهایی خواند که 35 سال از استقلال آن‌ها می‌گذرد و از سال 1997 به طور کامل با الزامات این قانون پیرامون آزادی مهاجرت انطباق داشته‌اند.

اجماع دوحزبی در کنگره علیه مزیت‌های تجاری پکن و مسکو

«مورگان بازیلیان»، رئیس مؤسسه پین در دانشکده معادن کلرادو، لغو محدودیت‌ها و اعطای روابط تجاری دائمی به قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان را در صدر توصیه‌های خود قرار داد و خاطرنشان ساخت که تداوم محدودیت‌های دوران جنگ سرد، مزیتی بلاوجه در اختیار چین و روسیه می‌گذارد.

وی همچنین خواستار حمایت از مسیرهای کریدور میانی و ارتقای ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم توسط آمریکا و متحدانش شد تا وابستگی به زیرساخت‌های فرآوری، غنی‌سازی و انتقال روسیه به حداقل برسد.

«گریسلین باسکاران»، مدیر برنامه امنیت مواد معدنی در CSIS نیز تأکید کرد که پروژه‌های معدنی نیازمند تعهدات سرمایه‌ای چنددهه‌ای هستند و بدون چارچوب‌های تجاری پایدار و پیش‌بینی‌پذیر به نتیجه نخواهند رسید.

در یک اقدام هماهنگ دوحزبی، دست‌کم شش تن از اعضای کمیته بر ضرورت لغو این محدودیت‌ها تأکید کردند.

«کارول میلر»، نماینده جمهوری‌خواه، این اصلاحیه را قانونی تاریخ‌مصرف‌گذشته دانست که سیگنال‌های منفی به همراه دارد، سرمایه‌گذاران آمریکایی را بی‌انگیزه می‌کند و فضا را برای گسترش نفوذ روسیه و چین باز می‌گذارد.

وی به طرح قانونی مشترک خود با «جیمی پانتا»، نماینده دموکرات، اشاره کرد. پانتا نیز به عنوان طراح اصلی «قانون مدرن‌سازی تجارت آمریکا و قزاقستان»، لغو این محدودیت را اقدامی کم‌هزینه با منافع سرشار اقتصادی، استراتژیک و دیپلماتیک ارزیابی کرد و اصلاحات سیاسی توکایف، تغییرات قضایی و عضویت قزاقستان در سازمان تجارت جهانی را برشمرد.

سایر قانون‌گذاران از جمله «تام سووزی»، «کلودیا تنی»، «بلیک مور» و «دان بایر» نیز از لغو محدودیت‌ها حمایت کردند. در این میان، «ملیندا سنت لوئیس» از نهاد مدنی پابلیک سیتیزن، ضمن اشاره به پروژه تنگستن «کوو کاظ»، بر ضرورت شفافیت و نظارت دقیق بر قراردادهای معدنی تحت حمایت دولت فدرال تأکید ورزید.

تغییر رویکرد واشنگتن؛ قزاقستان فراتر از یک تأمین‌کننده مواد خام

اگرچه در جریان این نشست به نگرانی‌های حاشیه‌ای نظیر شفافیت مالی، حقوق بشر و ادعای ترانزیت احتمالی کالا به روسیه نیز اشاره شد، اما این مباحث در مقایسه با ضرورت‌های همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی، پیوندهای ترانزیتی و لغو جکسون-ونیک در جایگاه دوم اهمیت قرار گرفتند.

در جمع‌بندی نهایی، این جلسه استماع نشان داد که واشنگتن نگاه خود به قزاقستان را تغییر داده و این کشور را فراتر از یک منبع تأمین مواد خام می‌بیند. آستانه اکنون در راهبرد کاخ سفید به عنوان یک بازیگر پیشرو منطقه‌ای، عنصری کلیدی در امنیت انرژی آمریکا و حلقه‌ای راهبردی در کریدور ترانس‌خزر بازتعریف شده است.

همچنین بحث پیرامون اصلاحیه جکسون-ونیک دچار تحولی اساسی شده است؛ به نحوی که اعطای وضعیت روابط تجاری عادی دائمی، نه به عنوان یک امتیازدهی به قزاقستان، بلکه به منزله یک ضرورت استراتژیک برای خود آمریکا در رقابت با چین و روسیه جهت تسلط بر منابع حیاتی اوراسیا تلقی می‌شود.

انتهای پیام/