به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در ترکیه، بحث بر سر نگرش علویان به مذاکرات صلح بین سرویس اطلاعاتی میت و پ.ک.ک/ اوجالان بالا گرفته است. چرا که به باور سران و چهره‌های برجسته نهادهای مدنی و فرهنگی علوی، اشاره رهبر گروه منحله پ.ک.ک به پیوند کردها و ترک‌ها به مثابه ائتلاف بتلیسی – یاووز، حساسیت‌های فرهنگی و اجتماعی علویان ترکیه را نادیده گرفته و عملاً به حافظه تاریخی و عواطف آنها حمله کرده است.

عبدالله اوجالان در جریان یکی از ملاقات‌های اخیر با نمایندگان دمپارتی در زندان ایمره آلی، به این اشاره کرده که انحلال پ.ک.ک و همراهی کردها و ترک‌ها در صحنه سیاسی ترکیه، یادآور وحدت ارزشمند و مفیدی است که بین شیخ اشرف بتلیسی مورخ کُرد و یاووز سلطان سلیم عثمانی به وجود آمده است.

ولی علویان به این سخن اوجالان اعتراض کرده و بیانیه‌ای علیه او امضا کردند که در گام نخست، 47 تن از بزرگان علوی، آن را امضا کرده و خواهان عذرخواهی اوجالان از علویان شدند.

آنان اعلام کردند که سلطان یاووز سلیم، در حافظه تاریخی علویان، به عنوان پادشاهی شناخته می‌شود که دست او به خون چهل هزار نفر از علویان و قزلباش‌ها سرخ شده و روا نیست که اوجالان، توافق برای تاسیس یک جمهوری دموکراتیک را بر پایه چنین ارجاع تاریخی شرم آوری بنا کند. 

بیانیه اعتراضی 47 فعال علوی ترکیه مانند یک بمب خبری در ترکیه سر و صدا به پا کرد و تونجر باقرخان رهبر حزب دم (نهاد اقماری پ.ک.ک) در یک مصاحبه تلویزیونی، اعلام کرد که حمله به اوجالان، نمی‌تواند آن چند نفر علوی را به عنوان روشنفکر به جامعه معرفی کند و آنان باید دست از این مواضع احساسی بردارند.

در همین حال، آلتان‌تان از سیاستمداران مشهور کُرد ترکیه نیز، روشنفکران ترکیه را با عبارت سخیف «علویانِ بدونِ علی» مورد حمله قرار داد. در نتیجه نهادهای علوی دوباره جمع شدند و به سخنان باقرخان و‌ تان نیز اعتراض کردند و شمار امضاهای بیانیه مزبور به 97 نفر رسید که همه آنان، از هنرمندان، دانشگاهیان و چهره‌های مشهور علوی هستند.

وقتی که کار به اینجا رسید، باقرخان ناچار شد از علویان عذرخواهی کند.

انتشار بیانیه اعتراضی علویان و مواضع روشنفکران علوی، این ترس را برجسته کرده که توافق بین پ.ک.ک و ترکیه، عملاً به توافق اسلامِ سنی تبدیل شده و هنوز هم کسی به شرایط سخت و دشوار اقلیت علویان در ترکیه اشاره نمی‌کند.

مراد آکسوی از نویسندگان مشهور علوی ترکیه، درباره این تنش سیاسی – فرهنگی و تداوم بی‌اعتنایی به حقوق و مطالبات علویان، مطلبی نوشته که بخش‌هایی از آن را با هم مرور می‌کنیم:

آیا علویان مخالف روند صلح هستند؟ 

اخیراً در افکار عمومی ترکیه جنجالی به پا شده که قطعاً، مسبب آن، علویان نیستند. تعابیر اوجالان، آلتان‌تان و تونجر باقرخان، همگی در راستای نادیده گرفتن علویان بود.‌

تان، نماینده سابق پارلمان، گروهی را که به زعم او «علویان بدون علی» نام دارند، به مخالفت با روند صلح بین ترکیه و پ.ک.ک متهم کرد. البته منبع کل این بحث، سخنان اوجالان و اشاره او به مشارکت سیاسی یاووز سلیم و ادریس بتلیسی باشد.

این همان رویداد تاریخی تلخی است که در آن، حساسیت، حافظه تاریخی و باورهای علویان نادیده گرفته شده است. علاوه بر این، بیانیه نفرت‌انگیز کمال اوزتورک در مورد نصیری‌ها یا علویان سوریه، آتش را شعله‌ورتر کرد.

پس از همه این بحث‌ها، گروهی از روشنفکران بیانیه‌ای صادر کردند که در آن حمایت خود را از صلح اعلام کردند، اما مبنا قراردادن مشارکت سیاسی یاووز سلیم-ادریس بتلیسی را به عنوان یک اقدام تلخ و حمله به افکار و عواطف علویان، محکوم کردند.

مساله اصلی این است: علویان نه تنها صلح، بلکه دموکراسی نیز می‌خواهند. با توجه به همه این بحث‌ها، می‌توان این سوال را آشکارا پرسید: آیا علویان مخالف این روند هستند؟ می‌توانیم سوال مشابهی را برای کردها، حتی ترک‌ها و حتی برای هویت‌های مختلف بپرسیم.

نکته مهم اینجاست: نه علویان، نه کردها، نه ترک‌ها و نه هیچ هویت قومی، سیاسی یا فرهنگی دیگری «همگن» نیستند، بلکه ناهمگن هستند. بنابراین، هر ایده، نظر، ارزیابی یا اتهامی که با فرض همگن بودن یک گروه به آن نسبت دهیم، از همان ابتدا مشکل‌ساز خواهد بود. اما در چارچوب این بحث، می‌توانم با اطمینان بگویم که اکثر علویان اطراف من، از جمله خودم، خواهان موفقیت روند صلح با هر دو جنبه منفی و مثبت آن هستیم.

ما به طور ویژه می‌خواهیم گام‌های مثبت صلح، یعنی حل مسئله کردها، در اسرع وقت برداشته شود و معتقدیم که این امر تنها از طریق گام‌های دموکراتیزه کردن امکان‌پذیر است. در نتیجه، دموکراتیزه کردن یا صلح مثبت برای علویان مهم است.

مشکلات علویان در ترکیه

ما معتقدیم، بخش بزرگی از مشکلاتی که علویان در حوزه عمومی با آن مواجه هستند از طریق دموکراتیزه کردن حل خواهد شد. درست مانند مشکلاتی که هویت‌های فرهنگی مختلف مانند کولی‌ها (رومن ها) یا ارمنی‌ها با آن مواجه هستند.

به عبارت دیگر، علویان نیز می‌خواهند در حوزه عمومی با همه شهروندان جمهوری ترکیه برابر باشند و مورد تبعیض قرار نگیرند.

در طول فرآیند ابتکار علوی حزب عدالت و توسعه بین سال‌های 2009 تا 2011، در جلسات و برنامه‌های رسمی که در آنها شرکت کردم و در نوشته‌هایم، اظهار داشتم که اساسی‌ترین مشکل علویان در این کشور، وضعیت جم‌خانه‌ها (عبادتگاه‌های علویان) یا تبدیل مادیماک(آتش سوزی هتل محل اقامت علویان در شهر سیواس) به موزه شرمساری نیست، بلکه تبعیضی است که در عرصه عمومی با آن مواجه هستند.

به عنوان مثال، علویان در ترکیه، واقعاً مشکل و معضل بزرگ عدم استخدام دارند. آنان در تمام آزمون‌های استخدامی، از سد امتحان کتبی می‌گذرند و اما در گزینش و مصاحبه، به محض اعلام این که خود را علوی می‌دانند، به راحتی حذف و کنار گذاشته می‌شوند.

تنها راه برای از بین بردن این مشکلات، دموکراتیزه کردن کشور است، به این معنی که همه بتوانند در عمل احساس کنند که شهروند برابر هستند. این مشکل با انتخاب برخی از علویان به عنوان نماینده مجلس صرفاً به دلیل هویتشان یا با وعده دادن به آنها برای سمت معاون رئیس جمهور حل نخواهد شد.

از این منظر، دموکراتیزاسیون مسیری است که علویان و همه هویت‌های فرهنگی/سیاسی/قومی متنوع دیگر، نه فقط برای کردها، می‌توانند در حوزه عمومی احساس برابری و زندگی آزادانه داشته باشند.

به همین دلیل است که علویان می‌خواهند روند صلح حداقل به اندازه کردها موفق شود. البته، مانند هر گروهی، ممکن است کسانی باشند که در مورد این روند مردد باشند، اما راه غلبه بر این، نه حذف آنها، بلکه متقاعد کردن آنهاست.

مشکل هویت برتر

یکی از مشکلات بزرگ در مذاکرات کنونی این است: حزب عدالت و توسعه، حتی در این دوره از مذاکرات، حاضر نیست به کردها به عنوان «هویت قومی کُردی» بنگرد و به دنبال آن است که به جای توافق بین کُرد و ترک، از توافق دو گروه مسلمان سنّی پرده برداری کند و این موضوع مهمی است که حتی جنبش کُردی نیز نمی‌خواهد یا نمی‌تواند آن را درک کند. یا اگر درک شده باشد، وضعیتی است که آنها سکوت می‌کنند زیرا اوجالان همیشه حرف آخر را می‌زند.

رویکرد مشکل‌ساز در اینجا این است: در هر دو فرآیند صلح، تلاش می‌شود که کردها در حوزه عمومی نه با هویت قومی‌شان، بلکه با هویت برتر «مسلمان» خود برابر دانسته شوند.

یعنی دولت می‌خواهد آنها را نه از طریق هویت قومی کرد بودنشان، بلکه از طریق هویت فرهنگی مسلمان سنی بودنشان برابر بداند. طبیعتاً با چنین منطقی، علویان نادیده گرفته می‌شوند.

من معتقدم که این مبنای ایدئولوژیک گفتمانی است که به عنوان اتحاد ترک-کرد-عرب بیان می‌شود و این تعابیر، اغلب توسط اوجالان، اردوغان و باغچلی استفاده می‌شود.

این تفسیر دارای ارجاعات تاریخی است. مشارکت ایدئولوژیک بین یاووز سلیم و ادریس بتلیسی درست در اینجا مطرح می‌شود و چنین چیزی به معنی نادیده گرفتن حافظه تاریخی علویان و بی‌اعتنایی به مطالبات و حقوق آنها است. 
انتهای پیام/