معمای نیروگاه هستهای ارمنستان؛ ایروان در دوراهی روسیه و غرب
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
- 14 شهريور 1405 - 09:52
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سرانجام ارمنستان چه نوع نیروگاه اتمی و از کدام تأمینکننده خارجی خریداری خواهد کرد؟ این پرسشی است که با توجه به اینکه کمتر از یک دهه به پایان عمر مفید و زمان توقف فعالیت نیروگاه اتمی «متسامور» باقی مانده، به یکی از مهمترین چالشهای راهبردی ایروان تبدیل شده است.
مقامات ارشد دولت ارمنستان به خوبی به این واقعیت و نگرانی عمیق کارشناسان حوزه انرژی اذعان دارند که فرصت دهساله، زمان چندان طولانی و مناسبی برای طی کردن مراحل پیچیده انتخاب نوع رآکتور هستهای، تعیین کشور سازنده و متعاقب آن آغاز و تکمیل عملیات عمرانی و ساختوساز این تأسیسات حساس نیست.
با توجه به این محدودیتهای زمانی، دولت ارمنستان مصمم است که حداکثر طی یک سال آینده تصمیم نهایی و راهبردی خود را در این خصوص اتخاذ کند.
چرخش راهبردی ارمنستان؛ عبور از رآکتورهای سنتی به فناوری ماژولار
طی سالهای اخیر، دستگاه دیپلماسی و مقامات دولتی در ایروان به صورت مستمر اعلام میکردند که تصمیم راهبردی و قطعی آنها، عبور از مدلهای قدیمی و کنار گذاشتن برنامههای مربوط به احداث نیروگاههای اتمی متعارف و سنتی است.
در عوض، آنها ترجیح و اولویت خود را بر دستیابی به فناوریهای نوین و احداث نیروگاههای مجهز به رآکتورهای کوچک ماژولار (SMR) قرار داده بودند. مزیت اصلی و بنیادین این نوع از تأسیسات هستهای، ابعاد کوچکتر رآکتورها و همچنین قابلیت بومیسازی و محدود نگه داشتن دامنه هرگونه حادثه احتمالی است.
به عبارت دیگر، در صورت وقوع هرگونه نقص فنی یا حادثه هستهای در این نیروگاههای ماژولار، نیازی به تخلیه گسترده، قرنطینه و انزوای مناطق مسکونی و شهرکهای همجوار نخواهد بود و خطرات تشعشعات به حداقل ممکن کاهش مییابد.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، حتی پا را از این نیز فراتر گذاشت و در جریان برگزاری نشست بینالمللی انرژی هستهای در پاریس، پایتخت فرانسه، رسماً اعلام کرد که ارمنستان تصمیم قطعی خود را برای گذار به سمت فناوری رآکتورهای کوچک ماژولار اتخاذ کرده است.
پاشینیان در حضور جمع کثیری از رهبران و مقامات عالیرتبه کشورهای مختلف جهان، از آغاز گامهای عملی و اجرایی در این مسیر سخن گفت.
نخستوزیر ارمنستان در جریان این نشست اظهار داشت: «جمهوری ارمنستان نیز همانند بسیاری از کشورهای حاضر در این اجلاس، برنامه جامع خود را برای تمدید چرخه بهرهبرداری و استمرار فعالیت نیروگاه اتمی ارمنستان تا سال 2036 میلادی آغاز کرده است. این تمدید زمان فعالیت، پایهها و بنیانی مستحکم برای گذار موفقیتآمیز، ایمن و بیخطر ما به سمت بهرهبرداری از یک واحد جدید انرژی هستهای فراهم خواهد کرد. دقیقاً با همین هدف و چشمانداز است که تمام تمرکز و توجه ما بر نوآوریها در عرصه انرژی هستهای غیرنظامی، و به طور ویژه بر فناوری رآکتورهای کوچک ماژولار معطوف شده است؛ فناوریهای نوینی که چشماندازها و افقهای بسیار امیدبخشی را پیش روی ما قرار میدهند.»
عقبنشینی پاشینیان و احتیاط در برابر فناوریهای اثباتنشده
مقامات ارمنستان پیش از این، تصمیم خود را با این استدلال منطقی توجیه میکردند که رآکتورهای ماژولار به زمان بسیار کمتری برای احداث و تکمیل نیاز دارند و در عین حال، ظرفیت و توان تولید انرژی آنها نیز به راحتی قابل ارتقا و گسترش است.
با این وجود، به تازگی و پس از دیدار حساس و مهم نیکول پاشینیان با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نخستوزیر ارمنستان در نخستین نشست خبری خود به صورت غیرمنتظرهای اعلام کرد که این تصمیم هنوز نهایی و قطعی نیست.
وی دلیل این تغییر موضع را اینگونه بیان کرد که موفقیت و کارایی این فناوری نوین هنوز در سطح جهانی به اثبات نرسیده است.
پاشینیان در این نشست خبری با ادبیاتی محتاطانه تصریح کرد: «یکی از دلایلی که ما در حال خریدن زمان و کش دادن این روند هستیم، دقیقاً همین موضوع است تا بتوانیم در آخرین مهلت ممکن، بهترین تصمیم را اتخاذ کنیم. باید بپذیریم که آرزوها و تمایلات یک چیز هستند، اما واقعیتهای میدانی چیز دیگری است. این فناوری پیشرفته هنوز به طور کامل در دستان ما نیست. ارمنستان یک میدان آزمایش نیست.»
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که در مقطع کنونی، تنها دو قدرت جهانی یعنی روسیه و چین توانستهاند به مراحل عملیاتی و کاربرد گامبهگام این فناوری در نیروگاههای هستهای نزدیک شوند. سایر کشورهایی که در حال تحقیق و توسعه این رآکتورها هستند، هیچگونه شتابی برای تجاریسازی آن نشان نمیدهند. به عنوان مثال، کشورهای عضو اتحادیه اروپا برنامهریزی کردهاند که گامهای عملی و اجرایی خود در این زمینه را تازه از سال 2030 میلادی به بعد آغاز کنند.
مناقشه ژئوپلیتیک قدرتها بر سر بازار هستهای ارمنستان
در حال حاضر، ارمنستان برای احداث نسل جدید نیروگاههای اتمی خود در حال مذاکره و رایزنیهای فشرده با پنج کشور کلیدی است: آمریکا، روسیه، چین، کره جنوبی و فرانسه. در همین راستا، قرار است در ماه جاری میلادی، رئیس شرکت دولتی «روساتم» روسیه به ایروان سفر کند تا پیشنهادهای جدید، جامع و جذاب روسیه برای احداث نیروگاه اتمی جدید را به مقامات ارمنی ارائه دهد.
نخستوزیر ارمنستان در تلاش برای دور نگه داشتن این پرونده از حساسیتهای سیاسی مدعی شد: «برای ما، انتخاب سازنده نیروگاه به هیچ وجه یک انتخاب ژئوپلیتیک نیست. آنچه ما به آن نیاز مبرم داریم، دستیابی به بهترین تناسب و بالاترین بهرهوری در معادله قیمت در برابر کیفیت است. هر کشوری که بتواند بهترین، مقرونبهصرفهترین و باکیفیتترین پیشنهاد را روی میز بگذارد، ما قطعاً به دنبال همان پیشنهاد خواهیم رفت.»
با این حال، به رغم تلاشهای ایروان برای غیرسیاسی جلوه دادن این پروژه، پرونده احداث نیروگاه اتمی ارمنستان کاملاً مستقل از اراده و خواست مقامات این کشور، به یک مسئله پیچیده ژئوپلیتیک و میدانی برای صفآرایی و رقابت آشکار میان قدرتها تبدیل شده است.
چندی پیش، اظهارات جنجالی «جیدی ونس»، سیاستمدار و مقام آمریکایی، موجی از هیاهو را در محافل سیاسی به راه انداخت.
وی در اظهاراتی مداخلهجویانه مدعی شده بود که در نتیجه مذاکرات و همکاریهای هستهای دوجانبه، در نهایت این رآکتورهای کوچک ماژولار آمریکایی خواهند بود که سر از ارمنستان درمیآورند.
این قبیل اظهارات با واکنش منفی و ابراز ناخرسندی شدید مسکو همراه شد. در سایه فشارهای سیاسی و دیپلماتیک روسیه، مقامات ایروان مجبور شدند چندین بار رسماً شفافسازی کنند که هیچگونه تصمیم قطعی برای خریداری رآکتورهای آمریکایی اتخاذ نشده است و سندی که اخیراً به امضا رسیده، صرفاً یک چارچوب حقوقی است که به طرف ارمنی اجازه میدهد اطلاعات جامع و کاملی پیرامون فناوریهای هستهای آمریکا دریافت کند، نه چیزی بیشتر.
پیشنهاد تضمینی روسیه و فشارهای منطقهای علیه متسامور
در سوی دیگر این کارزار، روسیه با قاطعیت پافشاری میکند که قصد دارد در آینده نیز همانند گذشته، به عنوان تنها ضامن اصلی و مطمئن امنیت انرژی ارمنستان به نقشآفرینی خود ادامه دهد. از همین رو، شرکت عظیم «روساتم» رسماً اعلام کرده که آمادگی کامل دارد تا در سریعترین زمان ممکن، عملیات عمرانی و ساختوساز نیروگاه اتمی جدید ارمنستان را کلید بزند.
در گیرودار این رقابتهای نفسگیر ژئوپلیتیک، احتمال تعویق در احداث نیروگاه جدید—خواه از نوع ماژولار و خواه از نوع متعارف—به شدت تقویت شده است. طی روزهای اخیر، نخستوزیر ارمنستان برای دومین بار از احتمال و امکان فنی تمدید مجدد زمان بهرهبرداری از نیروگاه اتمی فعلی متسامور برای یک دوره دهساله یا حتی بیستساله دیگر سخن به میان آورده است؛ رویکردی که نشان میدهد ایروان به دنبال خریدن زمان برای عبور از فشارهای مسکو و واشنگتن است.
طرح موضوع تداوم فعالیت متسامور در حالی مطرح میشود که دو کشور همسایه ارمنستان، یعنی جمهوری آذربایجان و ترکیه، به شدت روی مسئله تعطیلی و توقف فعالیت این نیروگاه فرسوده پافشاری میکنند و به صورت مستمر و پیدرپی، هشدارهای امنیتی و زیستمحیطی در سطح بینالمللی صادر میکنند.
البته جمهوری ارمنستان هیچگاه با اتخاذ تدابیر امنیتی و ارتقای استانداردهای ایمنی مخالفتی نداشته است. حتی پیش از این و در سال 2017 میلادی، در سند جامع همکاریهایی که میان ایروان و اتحادیه اروپا به امضا رسید، به موضوع تعطیلی نهایی و برچیدن ایمن تأسیسات نیروگاه اتمی متسامور اشاره شده بود، هرچند که در آن سند حقوقی هیچگونه ضربالاجل و تاریخ دقیقی برای این اقدام حیاتی تعیین نشده بود.
انتهای پیام/