به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در میان انبوه شرکت‌های دارای سرمایه‌گذاری خارجی در گرجستان، سرگذشت و کارنامه بنگاه‌هایی که سابقه حضوری مستمر بین 15 تا 30 سال در این کشور حوزه قفقاز جنوبی دارند، از ویژگی و اهمیت تحلیلی خاصی برخوردار است.

برخی از این غول‌های اقتصادی به واسطه موقعیت ژئوپلیتیک و نقش کلیدی گرجستان در مسیرهای بین‌المللی انتقال انرژی و کریدورهای ترانزیتی وارد بازار این جمهوری شدند، گروهی دیگر جایگاه تجاری خود را در بازار مصرف داخلی تثبیت کردند و دسته‌ای نیز تفلیس را به سکویی راهبردی برای مدیریت عملیات و گسترش فعالیت‌های خود در سراسر منطقه تبدیل ساختند.

بررسی دقیق تجربه این مجموعه‌های اقتصادی نشان می‌دهد که چگونه سرمایه‌گذاری اولیه، گام‌به‌گام به تعهدات ساختاری عمیق پیوند خورده و بازاری نوظهور را به جزئی پایدار از مدل تجاری بلندمدت آن‌ها بدل کرده است.

بریتیش پترولیوم؛ سه دهه مدیریت خطوط انتقال انرژی و انتقال اپراتوری

شرکت نام‌آشنای «بریتیش پترولیوم» (BP) نزدیک به سه دهه است که در گرجستان حضور فعال دارد. انگیزه اولیه ورود این ابرشرکت نفتی به تفلیس، نه به خاطر تقاضای محدود بازار داخلی گرجستان، بلکه در پیوند مستقیم با شکل‌گیری شاهراه‌های استراتژیک انتقال منابع هیدروکربوری حوضه دریای خزر به سمت غرب رقم خورد.

خاک گرجستان هم‌اکنون میزبان خط لوله نفتی «باکو-تفلیس-جیهان»، خط لوله گازی «قفقاز جنوبی» و همچنین مسیر صادراتی غربی موسوم به «باکو-سوپسا» است. این سه شریان حیاتی مواصلاتی دست به دست هم دادند تا گرجستان را به عنوان حلقه‌ای کلیدی در زیرساخت‌های انرژی پیونددهنده منطقه خزر به پهنه‌های آبی دریای سیاه و مدیترانه تثبیت کنند.

با این حال، در سال 2026 مدل حضور و بهره‌برداری بی‌پی در این حوزه ترانزیتی دستخوش دگرگونی مهمی شد. از تاریخ 8 ژوئن، مسئولیت اپراتوری خط لوله باکو-سوپسا به شرکت «عملیات میان‌دستی سوکار» واگذار شد و از یکم ژوئیه نیز همین شرکت آذربایجانی وظایف اپراتوری خط لوله باکو-تفلیس-جیهان را بر عهده گرفت.

این نقل‌وانتقال مدیریتی بر پایه توافقات از پیش تعیین‌شده صورت گرفت و به معنای خروج بی‌پی از معادلات نیست؛ چرا که ساختار سهامداری شرکت بین‌المللی خط لوله جیهان دست‌نخورده باقی مانده و بی‌پی کماکان 30.1 درصد از سهام این کنسرسیوم بزرگ را در تملک خود دارد.

بدین ترتیب پس از گذشت 30 سال، اگرچه نقش این غول بریتانیایی در مدیریت اجرایی روزمره زیرساخت‌ها تعدیل شده، اما جایگاه آن در سامانه انرژی قفقاز پایدار مانده است.

بانک پروکردیت؛ ربع قرن حضور تخصصی در حوزه مشاغل خرد

مسیر توسعه و ماندگاری «پروکردیت بانک» (ProCredit Bank) الگوی متفاوتی را در گرجستان به نمایش می‌گذارد. این نهاد مالی فعالیت خود را در سال 1999 در گرجستان آغاز کرد و تمرکز اصلی خود را به طور ویژه بر ارائه خدمات به بنگاه‌های کوچک و متوسط اقتصادی قرار داد.

امروزه این بانک کاملاً تحت مالکیت هلدینگ آلمانی پروکردیت قرار دارد. بر خلاف شرکت‌های فعال در پروژه‌های سنگین زیرساختی، ماندگاری بلندمدت این بانک به دارایی‌های فیزیکی کلان متکی نیست، بلکه بر پایه شبکه‌ای گسترده از مشتریان وفادار و تصاحب موقعیتی پایدار در سگمنت تخصصی بازار مالی شکل گرفته است.

در نوامبر سال 2025، مؤسسه اعتبارسنجی بین‌المللی «فیچ ریتینگز» رتبه بلندمدت این بانک در گرجستان را در سطح BB+ با چشم‌انداز باثبات مجدداً تأیید کرد؛ جایگاهی که تنها یک پله پایین‌تر از درجه سرمایه‌گذاری مطمئن (BBB-) ارزیابی می‌شود. پس از گذشت بیش از 25 سال، بازار گرجستان همچنان برای این گروه آلمانی حوزه‌ای سودآور به شمار می‌رود که مدل فعالیت آن در پشتیبانی از بخش خصوصی بازدهی مستمری را ثبت کرده است.

فرودگاه‌های «تاو»؛ جهش ده‌برابری مسافران و توسعه 150 میلیون دلاری

حضور شرکت ترکیه‌ای «تاو» (TAV Airports) در گرجستان آینه‌ای تمام‌نما از تحولات و رشد شتابان صنعت هوانوردی این کشور است. ورود این هلدینگ در سال 2005 به بازار گرجستان، از نخستین گام‌های جسورانه آن در عرصه توسعه بین‌المللی محسوب می‌شد. در آن برهه، کل تردد سالانه مسافران از فرودگاه تفلیس تنها حدود 540 هزار نفر بود، اما این رقم تا پایان سال 2025 میلادی با جهشی ده‌برابری از مرز 5.4 میلیون مسافر عبور کرد.

امروزه پایتخت گرجستان از طریق این پایانه به 71 مقصد بین‌المللی متصل است و 63 شرکت هواپیمایی در آن پروازهای منظم انجام می‌دهند. شرکت تاو طی دو دهه گذشته بالغ بر 230 میلیون دلار در زیرساخت‌های فرودگاهی گرجستان سرمایه‌گذاری کرده است.

در همین امتداد، در ژانویه سال 2026 قرارداد جدیدی میان دولت تفلیس و این شرکت برای تزریق 150 میلیون دلار سرمایه جدید به امضا رسید. این طرح با هدف افزایش ظرفیت فرودگاه به بیش از 10 میلیون مسافر در سال اجرا می‌شود و هم‌زمان دوره امتیاز بهره‌برداری تاو از فرودگاه تفلیس نیز تا پایان سال 2031 میلادی تمدید شده است.

سوکار آذربایجان؛ گسترش شبکه گاز و ورود به حوزه انرژی پاک

شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (SOCAR) در سال 2006 با تأسیس شرکت «سوکار انرژی گرجستان» گام به بازار همسایه غربی خود نهاد؛ شرکتی که در واقع نخستین بازوی تابعه خارجی این هلدینگ به شمار می‌رفت. حضور سوکار اگرچه در ابتدا بر واردات، توزیع عمده و خرده‌فروشی بنزین و گاز متمرکز بود، اما به تدریج به یک بازیگر تمام‌عیار در شبکه توزیع و زیرساخت‌های انرژی گرجستان بدل شد.

در طول سال‌های متمادی، بیش از 31 هزار و 200 کیلومتر خط لوله گاز توسط این شرکت در گرجستان احداث یا بازسازی شده و شمار مشترکان شبکه توزیع گاز آن به بیش از 944 هزار مشترک رسیده است. ساختار اجرایی سوکار در گرجستان بیش از 5700 نیروی کار را در استخدام خود دارد.

در ادامه این روند رو به رشد، در سال 2023 میلادی 3266 کیلومتر خط لوله جدید احداث شد که 55 هزار مشتری بالقوه تازه را تحت پوشش قرار داد. علاوه بر این، سوکار در فوریه 2026 نخستین ایستگاه تمام‌الکتریکی شارژ خودروهای برقی در کل منطقه قفقاز جنوبی را در شهر تفلیس راه‌اندازی کرد تا از تحولات فناوری‌های نوین عقب نماند.

انرگو-پرو چک؛ مدیریت حیاتی‌ترین شبکه توزیع و نیروگاه‌های برق‌آبی

شرکت «انرگو-پرو» (Energo-Pro) جمهوری چک در سال 2006 و هم‌زمان با اجرای سیاست‌های خصوصی‌سازی در صنعت برق، وارد گرجستان شد. این مجموعه توانست جایگاه خود را در هر دو زنجیره اصلی صنعت برق یعنی «توزیع» و «تولید نیروگاهی» تثبیت کند.

بر اساس آخرین داده‌های رسمی، طول خطوط توزیع تحت مدیریت این شرکت تا پایان سال 2023 میلادی بالغ بر 52 هزار و 955 کیلومتر برآورد شده و قلمرو مجوز فعالیت آن نزدیک به 85 درصد از مساحت جغرافیایی کل کشور را پوشش می‌دهد.

این شبکه به بیش از 1.3 میلیون مشترک خدمات‌رسانی می‌کند. در بخش تولید برق نیز انرگو-پرو سبدی متشکل از 15 نیروگاه برق‌آبی با مجموع ظرفیت 494 مگاوات و یک نیروگاه حرارتی گازسوز در منطقه گارادابانی با توان 110 مگاوات را در اختیار دارد که مجموع ظرفیت نصب‌شده آن را به 604 مگاوات و تولید سالانه را به حدود 1720 گیگاوات‌ساعت می‌رساند.

این شرکت بزرگ با در اختیار داشتن 6297 فرصت شغلی، یکی از ستون‌های زیربنایی تأمین انرژی گرجستان محسوب می‌شود.

پایانه‌های ای‌پی‌ام در بندر پوتی؛ شریان کانتینری ترانزیت به آسیای مرکزی

شرکت «پایانه‌های ای‌پی‌ام» وابسته به ابرگروه دانمارکی «مرسک»، در سال 2011 بندر راهبردی پوتی را خریداری کرد و طی 15 سال اخیر بیش از 180 میلیون دلار برای مدرن‌سازی و توسعه ظرفیت‌های اسکله‌ای آن سرمایه‌گذاری انجام داد.

امروزه بندر پوتی بزرگ‌ترین پایانه دریایی گرجستان محسوب می‌شود که تخلیه و بارگیری حدود 80 درصد از کل محموله‌های کانتینری دریایی گرجستان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان را بر عهده دارد و نقشی کلیدی را در تبادلات تجاری با کشورهای آسیای مرکزی ایفا می‌کند.

این بندر در سال 2025 رکورد جابه‌جایی 636 هزار و 466 کانتینر استاندارد (TEU) را به ثبت رساند؛ روندی که در سال 2026 نیز تداوم یافت و در پنج‌ماهه نخست آن 277 هزار و 81 کانتینر پردازش شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل (255 هزار و 944 کانتینر) رشد محسوسی را نشان می‌دهد.

به منظور مدیریت این ترافیک رو به رشد، شرکت در ژوئن 2026 از خرید یک دستگاه جرثقیل ساحلی مدرن به ارزش 7.1 میلیون دلار خبر داد که با آغاز بهره‌برداری از آن، ظرفیت اسمی بندر به بیش از 650 هزار کانتینر خواهد رسید.

محرک‌های بنیادین ثبات؛ گرجستان به عنوان گره‌گاه راهبردی قفقاز

مرور کارنامه حضور موفق این مجموعه‌ها ثابت می‌کند که تمایل به ماندگاری در گرجستان تک‌علتی نیست. برای بخشی از سرمایه‌گذاران، کارکرد ترانزیتی و شاهراهی گرجستان عامل تعیین‌کننده بوده است؛ در حالی که برای گروهی دیگر، گسترش بازار مصرف، جامعه مشتریان وفادار و بازدهی زیرساخت‌ها محرک ماندگاری بوده است.

نکته اساسی اینجاست که در تمامی این پرونده‌ها، سرمایه‌گذاری‌های اولیه همواره به طرح‌های توسعه‌ای پیاپی منجر شده و شرکت‌ها با مدرن‌سازی دارایی‌های فیزیکی خود پیوندی ناگسستنی با اقتصاد ملی گرجستان برقرار کرده‌اند.

از این رو، ثبات و جذابیت اقتصادی گرجستان تنها با ورود سرمایه‌گذاران جدید سنجیده نمی‌شود، بلکه ماندگاری و انگیزه غول‌های کهنه‌کار برای تعمیق پروژه‌های خود، ضامن اصلی توسعه تفلیس است.

انتهای پیام/