کفه سنگین تجارت در مرزهای بسته؛ تسخیر بازار ارمنستان توسط ترکیه
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
- 13 شهريور 1405 - 12:21
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، طی سه ماه گذشته، دومین اجلاس بزرگ و نشست مشترک میان فعالان اقتصادی، تجار و صاحبان سرمایه از دو کشور ارمنستان و ترکیه در حال برگزاری است و این بار شهر ایروان پایتخت ارمنستان میزبان این رویداد مهم تجاری است. افزون بر این، برنامهریزیهای لازم برای برگزاری یک نشست مشابه دیگر در ماه آینده میلادی نیز انجام شده تا روند گفتگوها استمرار یابد.
با وجود اینکه توافقات سیاسی و دیپلماتیک حاصل شده میان مقامات دو کشور تاکنون تنها بر روی کاغذ باقی مانده و دولت آنکارا همچنان به سیاست حفظ انسداد و بسته نگه داشتن مرزهای مشترک خود با ارمنستان ادامه میدهد، اما تجار، کارآفرینان و فعالان بخش خصوصی در ماههای اخیر سطح تماسها و ارتباطات دوجانبه خود را به شدت افزایش دادهاند.
آنها در این نشستهای مشترک گرد هم میآیند تا پیرامون این موضوعات کلیدی به بحث و تبادل نظر بپردازند که: در صورت بازگشایی مرزهای مشترک، چه منافع اقتصادی و راهبردی نصیب هر دو کشور خواهد شد؟ چه افقها و فرصتهای نوین تجاری پدیدار می شود؟ کدام یک از محصولات، کالاها و خدمات تولیدی ارمنستان میتواند برای شهروندان و بازارهای مصرف ترکیه جذابیت داشته باشد؟ و در نقطه مقابل، در شرایطی که مرزها باز باشند، ترکیه چه ظرفیتها و کالاهایی را میتواند به شهروندان و بازار ارمنستان عرضه کند؟
چشمانداز تجارت دوجانبه از نگاه مقامات محلی ترکیه
در همین راستا، رئیس اتاق صنایع و بازرگانی استان وان ترکیه در رأس یک هیئت تجاری و اقتصادی متشکل از بیش از هشتاد نفر از فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران منطقه آناتولی شرقی ترکیه، وارد ایروان شده است.
«نجدت تاکوا»، رئیس این نهاد اقتصادی، در اظهارات خود صراحتاً اذعان میکند که در مقطع کنونی هیچگونه توافق قطعی، مکتوب و مشخصی برای توسعه و گسترش حجم مبادلات تجاری میان طرفین به امضا نرسیده است.
با این حال، وی با نگاهی به آینده، حوزهها و بخشهای اقتصادی متعددی را برمیشمارد که در صورت برداشته شدن موانع مرزی، پتانسیل بالایی برای تعمیق همکاریهای همهجانبه دارند.
تاکوا در جریان سخنرانی خود تصریح کرد: «در حال حاضر هیچ پیشرفت ملموس، عینی و مشخصی در عرصه میدانی رخ نداده، اما ما همچنان امیدواریم. در واقع، تنها تغییر ملموس و دستاورد فعلی ما همین امیدواری عمیق به این موضوع است که در آیندهای نهچندان دور، سطح همکاریها و تعاملات دوجانبه ما با ارمنستان بسیار بهتر و گستردهتر از شرایط کنونی خواهد شد.»
وی در ادامه سخنان خود افزود: «ما در مناطق خود تولیدکنندگان بسیار توانمند و باکیفیتی در حوزه مصالح ساختمانی و صنایع غذایی داریم. همچنین در سالهای اخیر، زیرساختها و پایههای بسیار قدرتمندی در صنعت نساجی و تولید پوشاک بنا کردهایم. استان وان ترکیه قادر است با بهرهگیری از ظرفیتهای بازار ارمنستان و همچنین از طریق توسعه همکاریهای مشترک با این کشور همسایه، تحول و تفاوت چشمگیری در سطح بازارهای پهناور اتحادیه اقتصادی اوراسیا ایجاد کند.»
صادرات مواد خام و توریسم؛ برگ برنده ارمنستان
اما در این معادله اقتصادی، ارمنستان چه ظرفیتهایی را میتواند به ترکیه پیشنهاد دهد؟ نجدت تاکوا که خود در زمینه صنعت پرورش طیور نیز فعالیت دارد، در پاسخ به این پرسش کلیدی، دو حوزه اصلی و استراتژیک را برجسته میکند: نخست، صادرات مواد خام و اولیه از مبدأ ارمنستان به صنایع ترکیه، و دوم، توسعه بخش گردشگری و توریسم.
شایان ذکر است که روند عادیسازی روابط دیپلماتیک با ارمنستان و چشمانداز بازگشایی مرزهای مشترک، بیش از همه در مناطق و استانهای شرقی ترکیه با استقبال و انتظار مواجه است؛ مناطقی که در مقایسه با کلانشهرها و استانهای غربی این کشور، از سطح توسعهیافتگی اقتصادی پایینتری برخوردارند.
در تابستان سال جاری، فرصتی فراهم شد تا در مناطق مرزی و به ویژه در استان قارص ترکیه، گفتگوهایی با ساکنان بومی و فعالان محلی انجام شود. این افراد نیز در تحلیلهای خود، بیش از هر چیز بر پتانسیلهای عظیم بخش گردشگری و توریسم تأکید داشتند.
ساکنان مناطق مرزی شرق ترکیه عمیقاً امیدوارند که با بازگشایی نهایی مرزها، صدها هزار نفر از شهروندان ارمنستان در قالب گردشگر به این مناطق از خاک ترکیه سفر کنند و از این طریق، موجبات رشد، شکوفایی اقتصادی و توسعه همهجانبه این استانهای محروم مرزی فراهم گردد.
شهروندان ترکیهای در مناطق مرزی معتقدند: «صنعت گردشگری و توریسم، چه در داخل مرزهای ارمنستان و چه در خاک ترکیه، از یک ظرفیت و پتانسیل اقتصادی فوقالعاده عظیم و نهفته برخوردار است که میتواند چهره اقتصادی کل منطقه را دگرگون سازد.»
لغو محدودیتهای واردات مستقیم و تأثیر آن بر هزینهها
در تحولی مهم که چند ماه پیش رخ داد، دولت ترکیه ممنوعیت و محدودیتهای اعمالشده بر واردات مستقیم کالا از مبدأ جمهوری ارمنستان را لغو کرد. در نتیجه این تصمیم گشایشگرایانه، از این پس تجار و بازرگانان دو کشور میتوانند مبادلات تجاری خود را به صورت کاملاً مستقیم و بدون نیاز به استفاده از خاک کشورهای ثالث - نظیر گرجستان - برای انجام تشریفات و رویههای گمرکی، به انجام برسانند.
بر اساس ارزیابیها و محاسبات دقیق کارشناسان اقتصادی و فعالان حوزه لجستیک، هر یک از کامیونهای باری که کالاهای صادراتی را از ارمنستان منتقل میکنند، صرفاً به واسطه حلوفصل همین یک مانع فنی و اداری، صدها دلار در هزینههای حملونقل و ترانزیت خود صرفهجویی خواهند کرد.
اما پرسش اساسی اینجاست که پس از لغو این محدودیتهای گمرکی، آیا حجم واقعی تبادلات تجاری میان جمهوری ارمنستان و ترکیه با افزایش و رشد ملموسی همراه بوده است؟
کفه سنگین ترازوی تجارت به نفع ترکیه
بر اساس دادهها و آمار رسمی منتشر شده از سوی مراجع ذیربط در دولت ترکیه، در هفت ماهه نخست سال جاری میلادی، تجار ترکیهای کالاها و محصولاتی به ارزش تقریبی 4.5 میلیون دلار از جمهوری ارمنستان خریداری و وارد کردهاند. این در حالی است که حجم کل واردات از ارمنستان در تمام طول سال 2025 میلادی به رقم 6 میلیون و 20 هزار دلار رسیده بود.
بررسی روندهای گذشته نشان میدهد که در سال 2024 میلادی، میزان واردات کالا از ارمنستان رقمی در حدود 5 میلیون دلار بود و این شاخص در سال 2023 حتی به کمتر از 3.5 میلیون دلار تنزل یافته بود.
در طول یک دهه گذشته، فعالترین و پررونقترین سال در زمینه واردات کالا از ارمنستان به ترکیه، سال 2022 بوده است که طی آن محصولاتی به ارزش تقریبی 8.8 میلیون دلار وارد بازار ترکیه شد.
با توجه به روند فعلی، احتمال بسیار بالایی وجود دارد که در پایان سال جاری میلادی، رکوردی جدید به ثبت برسد که اگر نتوان آن را بهترین عملکرد یک دهه اخیر نامید، قطعاً جایگاه دومین رکورد بالای واردات را به خود اختصاص خواهد داد.
در طول هفت ماه سپری شده از سال جاری، دولت ترکیه در مجموع 20 گروه و نوع مختلف از کالاها و محصولات تولیدی ارمنستان را وارد بازار خود کرده است. از این میان، میتوان به واردات بیش از 1.6 میلیون دلار انواع پوشاک و محصولات نساجی، رقمی بالغ بر 2.2 میلیون دلار انواع مصنوعات و تولیدات فلزی، و همچنین حدود 150 هزار دلار اقلام و مصنوعات چوبی اشاره کرد.
نکته جالب توجه این است که در سایه محدودیتها و تحریمهای اعمالشده از سوی روسیه، محمولههای کوچکی از گلهای پرورشی ارمنستان نیز به ارزش کلی حدود 4 هزار دلار به بازار ترکیه راه یافته است.
با این وجود، یکی دیگر از محصولات صادراتی ارمنستان که با محدودیتهایی مواجه شده بود - یعنی انواع نوشیدنیها - در سال جاری هیچ سهمی از بازار ترکیه نداشته و وارد این کشور نشده است، هرچند که در سال گذشته میلادی حجم اندکی از این محصولات به ترکیه صادر شده بود.
کفه ترازوی تجارت متقابل با اختلاف و فاصله بسیار فاحشی به نفع دولت ترکیه سنگینی میکند. در برابر ورود تنها 4.5 میلیون دلار از کالاهای ارمنی به خاک ترکیه، در نیمه نخست سال جاری میلادی بیش از 220 میلیون دلار کالا و محصول ساخت ترکیه وارد بازارهای جمهوری ارمنستان شده است. این ارقام به روشنی نشان میدهد که تراز تجاری دوجانبه، به میزان 98 درصد به سود آنکارا است.
در سال گذشته میلادی نیز حجم کل واردات ارمنستان از ترکیه رقمی نزدیک به 370 میلیون دلار را ثبت کرده بود. شایان ذکر است که ورود صدها میلیون دلار کالاها و محصولات ترکیهای به بازارهای ارمنستان، در دوران زمامداری دولتها و مقامات پیشین این کشور نیز به صورت گسترده جریان داشته است.
تمرکز بر بازارهای مناطق مرزی و توریسم سلامت
«آرسن قازاریان»، رئیس اتحادیه صنعتگران و کارآفرینان ارمنستان، در خصوص راهبرد تجاری کشورش تأکید میکند: «در شرایط کنونی، بیشترین تمرکز و علاقه ما معطوف به انجام مطالعات دقیق میدانی و شناخت پتانسیلهای موجود است؛ اینکه ارزیابی کنیم دقیقاً چه کالاها و خدماتی را میتوانیم به بازارهای طرف مقابل صادر کنیم. از آنجایی که ما امروز در حال تمرکز و مطالعه بر روی مناطق و استانهای هممرز هستیم. باید در نظر داشت که ما درباره بازارهای توسعهیافتهای چون استانبول یا بورسا صحبت نمیکنیم، بلکه هدف ما یک منطقه خاص و ویژه جغرافیایی شامل استانهای وان، ایغدیر، دیاربکر و قارص است؛ در این مناطق تقاضا و نیاز شدیدی برای تأمین کالاها و خدمات تکمیلی از سوی ما وجود دارد. به عنوان یک نمونه کاملاً بارز و روشن، میتوان با قطعیت پیشبینی کرد که بخش توریسم سلامت و گردشگری پزشکی به صورت یکطرفه (از مبدأ ترکیه به مقصد ارمنستان) با رشد چشمگیری همراه خواهد شد؛ چرا که سیستم و زیرساختهای درمانی و بهداشتی موجود در این استانهای مرزی ترکیه، به هیچ عنوان پاسخگوی نیازهای جمعیت ساکن در آن مناطق نیست.»
امتیازات تجاری اروپا؛ فرصتی طلایی برای سرمایهگذاران ترکیه
به اعتقاد قازاریان، پیشنویس طرح اعطای شرایط و امتیازات ویژه تجاری به ارمنستان که اخیراً به تأیید و تصویب شورای اتحادیه اروپا رسیده، افقها و فرصتهای بینظیری را برای توسعه همکاریهای مشترک خلق میکند. بر مبنای این طرح، سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی ترکیهای میتوانند سرمایههای خود را به ارمنستان منتقل کرده و با شهروندان و تولیدکنندگان ارمنی وارد شراکت شوند.
در نتیجه این همکاری، محصولات تولیدی تحت عنوان کالای ارمنی و با تعرفه گمرکی صفر مطلق، وارد بازارهای پرسود و پهناور اتحادیه اروپا خواهند شد. دقیقاً همین مدل و سازوکار تجاری را میتوان برای صادرات کالا به بازار بزرگ اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز پیادهسازی و اجرا کرد.
رئیس اتحادیه صنعتگران و کارآفرینان ارمنستان در تشریح این مکانیسم میافزاید: «بستهبندی مشترک کالاها و سپس صادرات آنها به بازارهای اوراسیا یا اروپا یک فرصت استثنایی است. امروز قاره اروپا در حال اعطای امتیازات و ترجیحات تجاری ویژهای به ما است. اگر یک کارآفرین یا سرمایهگذار ترکیهای وارد ارمنستان شود و سرمایه خود را در کنار یک کشاورز یا تولیدکننده ارمنی قرار دهد، کسبوکاری مشترک به راه اندازد و به تولید و فرآوری محصولات بپردازد، پتانسیل و ظرفیت سودآوری عظیمی نهفته خواهد بود. اما با تمام این تفاسیر، نتیجه و بازدهی هر طرحی تنها در میدان عمل و هنگام کار مشخص خواهد شد. حقایق عینی زمانی روشن میشود که شرایط و مناسبات سیاسی تغییر کند، تجار و بازرگانان دو طرف به صورت رو در رو با یکدیگر ملاقات کنند، بیندیشند و به بحث و تبادل نظر بپردازند.»
بر اساس اعلامیه رسمی شورای اتحادیه اروپا، قرار است در جریان ماه جاری میلادی، پارلمان اروپا نیز این بسته پیشنهادی و امتیازات تجاری را به تصویب نهایی برساند. با اجرایی شدن این مصوبه مهم، جمهوری ارمنستان این امکان و مجوز حقوقی را پیدا خواهد کرد که بالغ بر 324 نوع و قلم کالای مختلف را با تعرفه گمرکی صفر و بدون پرداخت هیچگونه عوارضی، به بازارهای کشورهای عضو اتحادیه اروپا صادر کند.
انتهای پیام/