به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود-وقوع تصادف مرگبار میان یک دستگاه تیبا و کامیون در محور شاهرود ـ مجن و جان‌باختن سه نفر و مصدومیت یک نفر دیگر، بار دیگر پرونده ایمنی این محور را روی میز مطالبه عمومی قرار داد؛ حادثه‌ای که تنها یک روز پس از واژگونی مرگبار یک دستگاه پژوپارس در همین مسیر رخ داده و ضرورت پاسخ‌گویی مسئولان درباره وضعیت ایمنی این جاده را دوچندان کرده است.

وقتی فاصله دو حادثه مرگبار فقط در کمتر از سه روز است

تنها یک روز پیش از آن نیز واژگونی یک دستگاه پژوپارس در مسیر مجن به سمت شاهرود، نرسیده به سندیکای کامیون‌داران، به جان‌باختن دو سرنشین حدود 35 ساله خودرو انجامید؛ دو حادثه مرگبار در فاصله‌ای بسیار کوتاه که نمی‌توان نسبت به همزمانی آنها بی‌تفاوت بود.

یک مسیر و پرسشی که همچنان بی‌پاسخ مانده است

تکرار حوادث مرگبار در این محور این پرسش را جدی‌تر می‌کند که آیا آنچه امروز شاهد آن هستیم صرفاً نتیجه خطای انسانی است یا بخشی از مسئله به شرایط جاده، طراحی مسیر، نقاط تداخل ترافیکی و وضعیت ایمنی زیرساخت بازمی‌گردد؟

بدیهی است که سرعت غیرمجاز، سبقت، بی‌احتیاطی و سایر تخلفات رانندگی از عوامل مهم تصادفات جاده‌ای هستند؛ اما در مدیریت نوین ایمنی راه، مسئولیت کاهش تلفات تنها بر دوش راننده گذاشته نمی‌شود و دستگاه‌های متولی نیز موظف‌اند نقاط پرخطر را شناسایی و برای حذف یا کاهش ریسک آنها اقدام کنند.

سه‌راهی مجن؛ مطالبه‌ای که قدیمی شده است

سه‌راهی مجن سال‌هاست در اظهارات مسئولان و مطالبات مردم به‌عنوان یکی از نقاط نیازمند ساماندهی در محور شاهرود ـ مجن مطرح است. سابقه طرح این موضوع نشان می‌دهد مسئله ایمنی این محدوده جدید نیست و سال‌هاست درباره ضرورت اصلاح هندسی و ساماندهی جریان ترافیک در آن صحبت می‌شود.

در چنین شرایطی، تکرار تصادفات این سؤال را ایجاد می‌کند که فاصله میان «شناسایی نقطه حادثه‌خیز» تا «رفع واقعی خطر» چقدر باید باشد؟ اگر یک نقطه برای سال‌ها به‌عنوان محل پرخطر شناخته شده است، چرا روند اصلاح آن نباید با اولویت و سرعت بیشتری دنبال شود؟

پروژه‌ای که قرار است جان مسافران را نجات دهد

برای کاهش مشکلات این محدوده، پروژه تقاطع غیرهمسطح سه‌راهی مجن در دستور کار قرار گرفته است؛ طرحی که هدف آن صرفاً روان‌سازی ترافیک نیست و کاهش تداخل جریان‌های حرکتی و ارتقای ایمنی عبور و مرور نیز از اهداف مهم آن عنوان شده است.

بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده، برای اجرای این پروژه حدود یک‌هزار و 470 میلیارد ریال اعتبار در نظر گرفته شده و طرح در مسیر اجرایی قرار دارد. مسئولان راه و شهرسازی شرق استان سمنان نیز اعلام کرده‌اند که در صورت تأمین و تخصیص به‌موقع منابع، امکان تسریع در اجرای پروژه و بهره‌برداری از آن تا پایان سال 1405 وجود دارد.

اعتبار هست؛ اما زمان برای مردم مهم‌تر است

رقم اعتبار پروژه هرچقدر هم قابل توجه باشد، برای خانواده‌ای که یکی از اعضای خود را در یک تصادف جاده‌ای از دست می‌دهد، آنچه اهمیت دارد زمان تحقق نتیجه است، نه رقم اعتبار روی کاغذ.

پروژه‌های عمرانی ممکن است به دلایل مختلف با مشکلات اعتباری، اجرایی و فنی مواجه شوند؛ اما در پروژه‌ای که مستقیماً با ایمنی جان مردم ارتباط دارد، تأخیر باید با حساسیت بیشتری ارزیابی شود. اگر هدف اصلی پروژه کاهش تصادفات است، هر روز تأخیر در تکمیل آن باید با شاخص‌های ایمنی و میزان خطر موجود در مسیر سنجیده شود.

آیا تا زمان تکمیل پروژه، اقدام فوری انجام شده است؟

فرض کنیم تکمیل تقاطع غیرهمسطح به زمان بیشتری نیاز داشته باشد؛ پرسش مهم‌تر این است که در فاصله اجرای پروژه تا بهره‌برداری، برای کاهش خطر چه اقداماتی انجام شده است؟

کنترل سرعت، تقویت حضور پلیس راه، اصلاح خط‌کشی، نصب علائم هشداردهنده، بهبود روشنایی، افزایش دید رانندگان، ساماندهی ورودی‌ها و خروجی‌ها و اصلاح موقت نقاط تداخل حرکتی می‌تواند بخشی از اقدامات کوتاه‌مدت باشد. انتظار افکار عمومی این است که مسئولان دقیقاً اعلام کنند برای مدیریت خطر موجود تا زمان تکمیل پروژه چه تدابیری اندیشیده‌اند.

جای خالی آمار رسمی در یک محور پرحادثه

یکی از مهم‌ترین ضعف‌های موجود، نبود آمار تجمیعی و شفاف درباره وضعیت تصادفات محور شاهرود ـ مجن در سال جاری است. در منابع عمومی، گزارش‌های متعددی از سوانح این محور منتشر شده، اما آمار رسمی یکپارچه‌ای که تعداد کل تصادفات، فوتی‌ها، مصدومان، نوع سوانح و نقاط دقیق وقوع آنها را مشخص کند، در دسترس افکار عمومی نیست.

بدون چنین داده‌ای، ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول نیز دشوار می‌شود. نمی‌توان دقیقاً مشخص کرد که آیا بیشترین تصادفات در محدوده سه‌راهی مجن رخ می‌دهد، مقابل شرکت سیمان تمرکز دارد، در نقاط خاصی از مسیر اتفاق می‌افتد یا عوامل دیگری در طول محور نقش پررنگ‌تری دارند.

آمار؛ حلقه مفقوده تصمیم‌گیری ایمنی

انتشار آمار صرفاً برای اطلاع‌رسانی رسانه‌ای نیست؛ داده دقیق می‌تواند مشخص کند منابع محدود باید در کدام نقطه و برای چه اقدامی هزینه شود.

اگر آمارها نشان دهد بخش عمده سوانح در یک تقاطع یا نقطه تداخل حرکتی رخ می‌دهد، اصلاح هندسی می‌تواند اولویت نخست باشد. اما اگر تصادفات در طول مسیر پراکنده باشد، باید همزمان مجموعه‌ای از اقدامات از جمله کنترل سرعت، اصلاح علائم و خط‌کشی، بهسازی شانه راه، تجهیزات ایمنی و افزایش نظارت دنبال شود.

مسئولیت فقط متوجه راننده نیست

پس از هر تصادف، ساده‌ترین راه این است که همه چیز به  بی‌احتیاطی راننده  نسبت داده شود؛ اما این نگاه اگرچه در برخی موارد درست است، برای مدیریت ایمنی یک محور کافی نیست.

راه ایمن، راهی است که حتی در صورت بروز خطای انسانی نیز احتمال تبدیل یک اشتباه به حادثه مرگبار را کاهش دهد. از این منظر، وظیفه دستگاه‌های متولی آن است که با اصلاح زیرساخت، مدیریت سرعت و حذف نقاط پرخطر، شدت و احتمال وقوع سوانح را کاهش دهند.

پرسش از متولیان راه؛ چرا نقطه پرخطر هنوز مسئله است؟

اکنون سؤال افکار عمومی از متولیان راه و شهرسازی و دستگاه‌های مسئول ایمنی جاده‌ای این است: اگر سه‌راهی مجن و محدوده پیرامونی آن سال‌هاست نیازمند اصلاح شناخته شده، چرا این اصلاحات هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است

همچنین باید مشخص شود پیشرفت واقعی پروژه تقاطع غیرهمسطح چقدر است، چه میزان اعتبار تاکنون تخصیص یافته، چه مقدار اعتبار باقی مانده، موانع اجرایی پروژه چیست و آیا زمان‌بندی اعلام‌شده برای بهره‌برداری واقعاً قابل تحقق است یا خیر.

پلیس راه چه تصویری از حوادث این محور دارد؟

در کنار دستگاه‌های عمرانی، پلیس راه نیز بخش مهمی از پاسخ این معادله را در اختیار دارد. آمار تصادفات، تخلفات ثبت‌شده، سرعت‌های غیرمجاز، نقاط پرتکرار تصادف و عوامل مؤثر در سوانح می‌تواند تصویر دقیق‌تری از مسئله ارائه کند.

انتشار عمومی این اطلاعات می‌تواند از شکل‌گیری قضاوت‌های مبتنی بر حدس جلوگیری کرده و مشخص کند که آیا افزایش کنترل‌های ترافیکی در این محور ضرورت دارد یا خیر.

اورژانس و پزشکی قانونی؛ آمار قربانیان چه می‌گوید؟

از سوی دیگر، اطلاعات اورژانس و پزشکی قانونی نیز می‌تواند مکمل داده‌های پلیس باشد. تعداد مصدومان، شدت جراحات، تعداد فوتی‌ها و روند زمانی سوانح، شاخص‌های مهمی برای ارزیابی سطح خطر یک محور هستند.

اگر طی ماه‌ها یا سال‌های متوالی، تعداد قابل توجهی از حوادث شدید در یک محدوده تکرار شود، موضوع دیگر صرفاً یک «حادثه رانندگی» نیست؛ بلکه باید به‌عنوان یک مسئله ایمنی عمومی و قابل پیشگیری مورد بررسی قرار گیرد.

آیا مردم نباید منتظر حادثه بعدی بمانند؟

یکی از نگرانی‌های جدی آن است که پروژه‌های ایمنی پس از وقوع حوادث مرگبار مورد توجه دوباره قرار گیرند، اما با فروکش کردن فضای خبری، روند پیگیری آنها نیز کند شود.

تجربه بسیاری از نقاط حادثه‌خیز نشان داده است که واکنش پس از حادثه، اگرچه ضروری است، اما جایگزین پیشگیری نمی‌شود. هدف واقعی مدیریت راه باید آن باشد که پیش از وقوع حادثه بعدی، خطر شناسایی و برطرف شود.

تقاطع غیرهمسطح؛ پایان مسئله یا فقط بخشی از راه‌حل؟

حتی با فرض تکمیل تقاطع غیرهمسطح، نمی‌توان انتظار داشت همه حوادث محور شاهرود ـ مجن به پایان برسد. تصادفات حاصل مجموعه‌ای از عوامل انسانی، خودرویی، جاده‌ای و محیطی هستند و یک پروژه عمرانی به‌تنهایی نمی‌تواند تمام این عوامل را حذف کند.

بنابراین تکمیل تقاطع باید بخشی از یک برنامه جامع ایمنی برای کل محور باشد؛ برنامه‌ای که نقاط پرخطر را به‌صورت مستمر پایش کند و بر اساس آمار واقعی، اقدامات اصلاحی را در نقاط مختلف مسیر اجرا کند.

پنج قربانی در دو حادثه؛ عددی که نباید عادی شود

در فاصله تنها یک روز، دو حادثه در محور شاهرود ـ مجن دست‌کم پنج قربانی برجا گذاشته است؛ عددی که نمی‌توان آن را در میان انبوه اخبار روزانه حوادث جاده‌ای گم کرد.

پشت هر عدد، یک خانواده قرار دارد؛ خانواده‌ای که ممکن است با مرگ یا آسیب جدی یکی از اعضای خود، سال‌ها با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روحی حادثه زندگی کند. همین مسئله کافی است تا ایمنی جاده از یک موضوع عمرانی به یک اولویت اجتماعی تبدیل شود.

اکنون نوبت پاسخ‌های روشن است

اکنون انتظار می‌رود متولیان امر به‌جای اکتفا به اعلام کلی درباره ضرورت رعایت مقررات رانندگی، گزارشی روشن از وضعیت ایمنی محور شاهرود ـ مجن ارائه کنند؛ گزارشی که در آن تعداد حوادث، نقاط حادثه‌خیز، میزان پیشرفت پروژه تقاطع غیرهمسطح، اعتبارات تخصیص‌یافته، اقدامات موقت ایمنی و زمان دقیق تکمیل پروژه مشخص باشد.

همچنین لازم است دستگاه‌های مسئول اعلام کنند تا زمان بهره‌برداری از پروژه، چه برنامه‌ای برای کاهش خطر در این محور دارند و آیا پس از وقوع دو حادثه مرگبار متوالی، ارزیابی فوری ایمنی مسیر انجام شده است یا خیر.

جاده‌ای که نباید قربانی بعدی داشته باشد

محور شاهرود ـ مجن اکنون بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه عملیاتی برای ایمنی نیاز دارد؛ برنامه‌ای که از یک سو تکمیل تقاطع غیرهمسطح مجن را با جدیت دنبال کند و از سوی دیگر، اقدامات فوری برای کاهش خطر در نقاط پرحادثه را تا زمان تکمیل پروژه متوقف نکند.

تکرار سوانح مرگبار، وجود مطالبه قدیمی برای اصلاح نقاط پرخطر و نبود آمار تجمیعی شفاف، سه ضلع مسئله‌ای هستند که نمی‌توان از کنار آنها گذشت. پاسخ به این مسئله نیز نباید پس از حادثه بعدی آغاز شود. اکنون زمان آن است که آمار دقیق منتشر شود، مسئولیت‌ها شفاف شود، پروژه زمان‌بندی مشخص داشته باشد و اقدامات فوری ایمنی در مسیر اجرا شود؛ زیرا جاده‌ای که خطر آن شناخته شده است، نباید برای اثبات دوباره خطر خود قربانی دیگری بگیرد.انتهای پیام/363/

گزارش از علیرضا رحیمیان