به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، زمین‌لرزه شهریور سال 1347 فردوس یکی از تلخ‌ترین حوادث تاریخ خراسان جنوبی بود؛ حادثه‌ای که بخش گسترده‌ای از شهر را ویران کرد و هزاران نفر را به کام مرگ کشاند، اما در میان آوارها، جلوه‌هایی از ایمان، همدلی، ایثار و مسئولیت‌پذیری مردم و نیروهای مردمی شکل گرفت که سال‌ها بعد در قالب کتاب «دوباره فردوس» بازخوانی شده است.

«دوباره فردوس» عنوان کتابی است که به همت دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی منتشر شده و تلاش دارد تصویری متفاوت از زلزله فردوس ارائه کند؛ روایتی که تنها به بیان میزان خسارت‌ها و تعداد جان‌باختگان محدود نمی‌شود، بلکه به سراغ انسان‌هایی می‌رود که در روزهای پس از حادثه، در کنار مردم آسیب‌دیده ایستادند و برای بازگرداندن امید و زندگی به شهر تلاش کردند.

این اثر به قلم سیدعلیرضا مهرداد و در 240 صفحه تدوین شده و بخشی از خاطرات و روایت‌های مرتبط با حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید انقلاب اسلامی، در منطقه زلزله‌زده فردوس را مستند کرده است؛ حضوری که بنا بر روایت‌های گردآوری‌شده در کتاب، فراتر از یک حضور معمولی و بازدید از منطقه حادثه‌دیده بوده و در سازماندهی نیروهای مردمی برای امدادرسانی نقش داشته است.

روایت یک زلزله و آغاز یک حرکت مردمی

سیدعلیرضا مهرداد، نویسنده کتاب «دوباره فردوس»، با اشاره به ابعاد حادثه زلزله فردوس اظهار داشت: در پی این زمین‌لرزه حدود 12 هزار نفر زیر آوار مدفون شدند و در چنین شرایط دشواری، حضور حدود 70 طلبه، روحانی و استاد حوزه علمیه در کنار مردم، زمینه‌ساز شکل‌گیری فضایی از آرامش و امید شد.

وی افزود: شخصیت‌هایی همچون آیات عظام غربیان، علیزاده، مروارید، حامی، طبسی، هاشمی‌نژاد و حضرت آیت‌الله شهید خامنه‌ای در این حرکت حضور داشتند و خدمات آنان در شرایط سخت پس از زلزله، اتفاقی ماندگار را در تاریخ فردوس رقم زد.

مهرداد با اشاره به تحقیقات میدانی خود برای نگارش این کتاب گفت: برای جمع‌آوری روایت‌ها و خاطرات، به سراغ برخی روستاییان، پیرمردان و کشاورزان منطقه رفته است؛ افرادی که هنگام بازگویی خاطرات آن روزها تحت تأثیر قرار گرفته و برای سلامتی رهبر معظم انقلاب دعا می‌کردند.

نویسنده «دوباره فردوس» ادامه داد: مردم فردوس در جریان این حادثه، طعم محبت و خدمت را در سخت‌ترین روزهای زندگی خود چشیدند و به همین دلیل خاطرات مربوط به حضور نیروهای امدادرسان و روحانیون در آن روزها همچنان در میان مردم زنده است.

مردم فردوس حتی نان برای خوردن نداشتند

مهرداد با اشاره به وضعیت مردم پس از زلزله گفت: شرایط به‌گونه‌ای بود که حتی بسیاری از بزرگان و خان‌های فردوس نیز نانی برای خوردن نداشتند؛ ممکن بود فردی صاحب مال و ملک باشد، اما همه دارایی او زیر آوار مانده بود و سفره‌اش نیز همراه با خانه ویران شده بود.

وی افزود: حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در خاطرات خود اشاره کرده‌اند که متوجه شدند مردم دو روز است غذای گرم نخورده‌اند و به همین دلیل تصمیم گرفتند آشپزخانه‌ای برای طبخ غذا راه‌اندازی کنند.

نویسنده کتاب «دوباره فردوس» با اشاره به راه‌اندازی این آشپزخانه در محله انبیر فردوس اظهار داشت: روز سوم پس از زلزله، در محلی که اکنون نیز قابل شناسایی است، گودالی ایجاد شد و امکانات اولیه برای طبخ غذا فراهم آمد.

مهرداد ادامه داد: بر اساس روایت یکی از افرادی که برای کمک به فردوس رفته بود، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای قابلمه غذا را روی گاری گذاشته و خودشان در توزیع غذا میان مردم مشارکت می‌کردند.

وی با اشاره به توصیف رهبر معظم انقلاب از مردم فردوس گفت: ایشان مردم این منطقه را افرادی منیع‌الطبع می‌دانستند که برای دریافت غذا هجوم نمی‌آورند و به همین دلیل تصمیم گرفته بودند غذا را خودشان به چادرهای مردم ببرند و با دست خود به آنان تحویل دهند.

نویسنده «دوباره فردوس» افزود: مردم فردوس بعدها می‌گفتند که امام شهید آمده بود اینجا مهمان ما باشد، اما در واقع ما مهمان ایشان شدیم.

«دوباره فردوس»؛ یک منبع برای روایت‌های تازه

مهرداد با بیان اینکه کتاب «دوباره فردوس» سرشار از سوژه‌های جدید است، گفت: هر یک از خاطرات و روایت‌های موجود در این اثر می‌تواند موضوع یک پژوهش مستقل و حتی زمینه‌ساز تولید یک اثر رسانه‌ای، ادبی، هنری یا مستند باشد.

وی از پیگیری برای ساخت یک فیلم سینمایی بر اساس این کتاب خبر داد و اظهار داشت: حدود دو تا سه سال است که پیگیر ساخت یک فیلم سینمایی محکم و در تراز کشور بر اساس «دوباره فردوس» هستند.

نویسنده کتاب ادامه داد: این اثر ظرفیت آن را دارد که منشأ شکل‌گیری کتاب‌ها، رمان‌ها و آثار هنری دیگری نیز قرار گیرد و بخش‌های مختلف آن می‌تواند دستمایه تولید آثار متنوع فرهنگی و رسانه‌ای شود.

دامنه حرکت جهادی فردوس فراتر از این شهر رفت

مهرداد با اشاره به گستره حرکت جهادی شکل‌گرفته پس از زلزله فردوس گفت: این حرکت محدود به شهرستان فردوس نماند و آثار آن در مناطق دیگری نیز قابل مشاهده بود.

وی افزود: دامنه این اتفاق مانند امواج زمین‌لرزه گسترده شد و آثار آن را می‌توان در ایرانشهر، قوچان، کرمانشاه، تبریز، رفسنجان و نقاط دیگر مشاهده کرد؛ چراکه پس از حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در فردوس، ایشان در مناطق دیگر نیز در امر امدادرسانی و خدمت به مردم نقش‌آفرینی کردند.

نویسنده کتاب «دوباره فردوس» با اشاره به گمنامی این حرکت در زمان وقوع زلزله اظهار داشت: در آن مقطع، ساواک و دستگاه‌های دولتی تلاش می‌کردند خبری از خدمات گروه امداد روحانیت در فردوس منتشر نشود و این حرکت در شرایطی انجام شد که امکان اطلاع‌رسانی گسترده درباره آن وجود نداشت.

مهرداد ادامه داد: حتی دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی که در روزهای ابتدایی زلزله به فردوس آمده و گزارشی مفصل از وضعیت منطقه نوشته بود، اشاره‌ای به حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در فردوس نکرد؛ موضوعی که به گفته وی، ناشی از بایکوت خبری این حضور و خدمات بود.

وی تأکید کرد: این اتفاق تاریخی همچنان زوایای ناشناخته فراوانی دارد و حتی ظرفیت آن وجود دارد که دو یا سه جلد کتاب دیگر درباره ابعاد مختلف آن نوشته شود.

«بعثت اجتماعی» مردم در فردوس

نویسنده کتاب «دوباره فردوس» در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مفهوم «بعثت ملت» و احیای هویت ایرانی و شیعی اظهار داشت: امروز باید به دو عنصر ایرانی و شیعی توجه شود؛ از یک سو هویت شیعی و از سوی دیگر هویت ایرانی که با تاریخ، فرهنگ و میراثی همچون شاهنامه پیوند خورده است.

مهرداد تصریح کرد: آنچه می‌تواند این دو عنصر را به حرکت درآورد، وجود یک رهبر و فرمانده است که ظرفیت‌های موجود در جامعه را به جوشش درآورد.

وی فردوس را یکی از نقاط مهم در مسیر «بعثت اجتماعی» مردم دانست و گفت: حدود 60 سال از آغاز حرکت فرهنگی، سیاسی و اجتماعی امام شهید برای رساندن مردم به این مرحله می‌گذرد.

نویسنده کتاب «دوباره فردوس» ادامه داد: در محرم سال 1347 در بیرجند، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای که در آن زمان روحانی جوانی بودند، با سخنرانی‌ها و فعالیت‌های خود فضای شهر را تحت تأثیر قرار دادند و همین فعالیت‌ها موجب شد ساواک ایشان را دستگیر و زندانی کند.

مهرداد با اشاره به سال‌های فعالیت مخفی رهبر معظم انقلاب و سخنرانی‌های ایشان در تهران افزود: یکی از مختصات این حرکت را می‌توان در آنچه «عملیات به بعثت رساندن مردم» نامیده می‌شود، در فردوس مشاهده کرد و لازم است پژوهشگران رفتار سیاسی، اخلاقی و اجتماعی ایشان با مردم فردوس را از روزهای نخست حضور تا سال‌های بعد بررسی کنند.

ضرورت روایت دوباره یک حماسه

«دوباره فردوس» در شرایطی منتشر شده است که روایت تاریخ شفاهی حوادث مهم خراسان جنوبی، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این کتاب تلاش می‌کند از دل یک حادثه تلخ، تصویری از فرهنگ خدمت، همیاری و مسئولیت اجتماعی ارائه دهد؛ فرهنگی که در روزهای پس از زلزله، مردم و نیروهای امدادرسان را در کنار یکدیگر قرار داد.

یکی از ویژگی‌های مهم این اثر، مستندسازی حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در منطقه زلزله‌زده فردوس است؛ حضوری که در روایت‌های ارائه‌شده، تنها به بازدید از مناطق آسیب‌دیده محدود نبوده و با سازماندهی نیروهای مردمی، راه‌اندازی آشپزخانه و امدادرسانی مستقیم به مردم همراه شده است.

نویسندگان و پژوهشگران این اثر با واکاوی این رخداد تلاش کرده‌اند نشان دهند چگونه در شهری که زیر آوار زلزله قرار گرفته بود، بار دیگر امید شکل گرفت و مردم با تکیه بر همدلی و توان خود برای ساختن دوباره زندگی ایستادند.

«دوباره فردوس» از این منظر تنها کتابی درباره یک زمین‌لرزه نیست؛ بلکه تلاشی برای ثبت تجربه‌ای تاریخی از جهاد مردمی، خدمت‌رسانی و بازسازی امید در یکی از سخت‌ترین مقاطع تاریخ معاصر خراسان جنوبی است.

این اثر می‌تواند زمینه‌ای برای پژوهش‌های بیشتر درباره تاریخ شفاهی فردوس، نقش نیروهای مردمی در امدادرسانی، نحوه شکل‌گیری حرکت‌های جهادی و همچنین بررسی ابعاد اجتماعی و فرهنگی حضور رهبر معظم انقلاب در این حادثه باشد.

در نهایت، روایت «دوباره فردوس» یادآور این واقعیت است که یک شهر ممکن است در اثر حادثه‌ای سهمگین فرو بریزد، اما اراده مردم برای بازگشت به زندگی می‌تواند از دل همان آوار، امیدی تازه بسازد؛ امیدی که پس از گذشت دهه‌ها همچنان قابلیت روایت شدن و تبدیل شدن به یک میراث فرهنگی و تاریخی را دارد.

انتهای پیام/254