به گزارش خبرگزاری تسنیم، حمل‌ونقل عمومی یکی از مهم‌ترین خدمات شهری برای مردمی است که هر روز برای رسیدن به محل کار، دانشگاه، مدرسه و خانه به مترو و اتوبوس وابسته‌اند. در این میان، مترو به دلیل سرعت و گستردگی خطوط، بخش مهمی از رفت‌وآمد روزانه شهروندان را بر عهده دارد؛ به همین دلیل هر تصمیمی که برای کاهش هزینه استفاده از آن گرفته می‌شود، می‌تواند مستقیماً بر زندگی مردم اثر بگذارد.

رایگان شدن مترو نیز از همین جنس است؛ اقدامی که قرار است بخشی از فشار هزینه‌های رفت‌وآمد را از دوش شهروندان بردارد. اما در کنار رایگان شدن بلیت، یک سؤال همچنان پابرجاست: آیا کیفیت، نظم و قابلیت اتکای این وسیله حمل‌ونقل عمومی هم به همان اندازه مورد توجه قرار گرفته است؟

پاسخ این سؤال را شاید بتوان در تجربه مسافری دید که یک روز عادی، در پایان ساعت کاری، خود را در ایستگاه مترو امام خمینی(توپخانه سابق) پیدا می‌کند.

ساعت 6:40 عصر 9 شهریور بود. مسافران روی سکو منتظر قطار بودند که یک قطار دچار نقص فنی شد و از حرکت ایستاد. تمام مسافران داخل واگن‌ها تخلیه شدند و جمعیتی که تا چند دقیقه قبل در قطار بودند، حالا به مسافران منتظر روی سکو اضافه شدند.

سکو شلوغ‌تر شد و انتظار ادامه پیدا کرد. برای خارج کردن قطار خراب از مسیر، قطار دیگری وارد شد و قطار ازکارافتاده را هل داد تا مسیر باز شود. اما با باز شدن مسیر نیز قطار جدیدی برای مسافران بلافاصله نرسید. دقیقه‌ها گذشت و انتظار ادامه پیدا کرد؛ تا اینکه حدود یک ساعت بعد، قطار بعدی وارد ایستگاه شد.

در ظاهر، یک قطار خراب شده و پس از مدتی قطار دیگری جای آن را گرفته است؛ اما پشت این اتفاق ساده، صدها مسافر قرار دارند که یک ساعت از زمان خود را در ایستگاه سپری کرده‌اند.

یک ساعت انتظار؛ هزینه‌ای که روی بلیت نوشته نمی‌شود

برای مسافری که از مترو استفاده می‌کند، زمان فقط فاصله میان دو ایستگاه نیست. او ممکن است بعد از پایان ساعت کاری راهی خانه باشد، دانشجویی باشد که باید به کلاس برسد یا کارگری که تأخیر برایش به معنای از دست دادن بخشی از درآمد روزانه است.

در شهری که ترافیک و فاصله‌های طولانی، بخش قابل توجهی از وقت شهروندان را می‌گیرد، حمل‌ونقل عمومی باید بتواند دست‌کم بخشی از این زمان ازدست‌رفته را جبران کند. وقتی همین وسیله هم دچار اختلال می‌شود و مسافر نزدیک به یک ساعت منتظر می‌ماند، هزینه‌ای به او تحمیل می‌شود که در هیچ قبض و بلیتی دیده نمی‌شود.

این هزینه، همان زمان از دست‌رفته است؛ زمانی که دیگر به زندگی مسافر برنمی‌گردد.

مترو برای بسیاری از مردم انتخاب میان چند گزینه نیست. کسی که توان پرداخت روزانه هزینه تاکسی یا استفاده از خودروی شخصی را ندارد، به مترو وابسته است. بنابراین وقتی قطار متوقف می‌شود، امکان انتخاب جایگزین برای همه یکسان نیست.

رایگان شدن، پایان مسئولیت نیست

رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی می‌تواند اقدامی حمایتی باشد، اما حمایت از شهروند فقط به حذف هزینه بلیت محدود نمی‌شود. شهروند در کنار قیمت مناسب، به خدمت منظم، ایمن و قابل اتکا هم نیاز دارد.

اگر مسافر برای استفاده از مترو پولی پرداخت نکند اما در مقابل، یک ساعت از وقت خود را در ایستگاه از دست بدهد، نمی‌توان گفت هزینه استفاده از حمل‌ونقل عمومی برای او صفر بوده است. هزینه شاید مالی نباشد، اما زمان و آرامش مردم نیز بخشی از سرمایه زندگی آنهاست.

از همین‌جا می‌توان به یک پرسش جدی رسید: اگر قرار است مترو رایگان باشد، آیا نباید کیفیت خدمات هم به همان اندازه جدی گرفته شود؟ رایگان شدن نباید به نقطه پایان مطالبه‌گری درباره کیفیت تبدیل شود؛ بلکه اتفاقاً می‌تواند مسئولیت مدیریت شهری برای ارائه خدمت بهتر را بیشتر کند.

سکوت مردم را نباید با رضایت اشتباه گرفت

در چنین اتفاقاتی معمولاً مسافران اعتراض می‌کنند، با یکدیگر درباره تأخیر حرف می‌زنند و در نهایت منتظر می‌مانند. وقتی قطار می‌رسد، جمعیت سوار می‌شود و هرکس مسیر خود را ادامه می‌دهد.

اما این سکوت لزوماً به معنای رضایت نیست. مسافر می‌داند با اعتراض، قطار زودتر به ایستگاه نمی‌رسد. وقتی انتخاب دیگری ندارد، ناچار است منتظر بماند. همین اجبار می‌تواند به مرور، انتظار و اختلال را به بخشی عادی از تجربه روزمره شهروند تبدیل کند.

حمل‌ونقل عمومی زمانی موفق است که شهروند بتواند روی آن حساب کند؛ بداند چه زمانی سوار می‌شود و در یک بازه منطقی به مقصد می‌رسد. مسئله فقط حرکت یک قطار نیست؛ مسئله اعتماد مردم به خدمتی است که هر روز برای زندگی و کارشان به آن نیاز دارند.

مترو می‌تواند رایگان باشد، اما وقت مردم رایگان نیست

یک ساعت انتظار در ایستگاه شاید در محاسبات مالی مدیریت شهری عدد بزرگی نباشد، اما اگر همین یک ساعت را در تعداد مسافران گرفتار در اختلال ضرب کنیم، با حجم بزرگی از زمان ازدست‌رفته مواجه می‌شویم؛ زمانی که متعلق به مردم است و بازگرداندنی نیست.

شاید در کنار محاسبه هزینه رایگان شدن مترو، بد نباشد هزینه دیگری هم دیده شود: هزینه زمانی که شهروندان برای اختلال‌های حمل‌ونقل عمومی پرداخت می‌کنند. چراکه در نهایت، چیزی که مردم با خود به خانه می‌برند، فقط بلیت رایگان نیست؛ گاهی خستگی، تأخیر و یک ساعت از دست‌رفته از زندگی روزانه‌شان است.

گزارش و عکس : زهرا سلیمی فعال رسانه ای و خبرنگار

انتهای پیام/