ابتکار انتظامی باطرح «شهید فضیلتی»؛ پیوند خدمت انتظامی وسرمایه اجتماعی

خبرگزاری تسنیم ـ مطهره جهانی| طرح «شهید فضیلتی» با حضور میدانی پلیس در مناطق محروم، دوردست و مرزی استان سیستان و بلوچستان و ارائه خدمات در ابعاد مختلف، تلاش دارد فاصله میان مردم و خدمات انتظامی را کاهش داده و مسیر دسترسی شهروندان به حقوق و خدمات قانونی را کوتاه‌تر کند؛ رویکردی که در آن پلیس تنها به ماموریت‌های انتظامی و مقابله با جرم محدود نمی‌شود بلکه خدمت‌رسانی، ارتباط مستقیم با مردم، توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی را نیز بخشی از ماموریت خود می‌داند.

در چارچوب این طرح خدمات متنوعی متناسب با نیازهای مناطق هدف ارائه شده است از ارائه خدمات راهور، احراز هویت و صدور گواهینامه برای هزاران نفر از شهروندان مناطق محروم و مرزی گرفته تا صدور گذرنامه با همکاری اصناف و تسهیل دسترسی مردم به خدمات مربوط به سفر و تردد، همچنین صدور رایگان مجوز برای مغازه‌ها و واحدهای صنفی در مناطق هدف که می‌تواند نقش مهمی در تسهیل فعالیت‌های اقتصادی، حمایت از کسب‌وکارهای محلی و کاهش موانع پیش روی صاحبان مشاغل داشته باشد در کنار این خدمات، اجرای برنامه‌های فرهنگی و وحدت‌آفرین، خدمات پزشکی، مهارت‌آموزی و تقویت ارتباط با معتمدان، ریش‌سفیدان، علما، فرهنگیان و گروه‌های مرجع اجتماعی نیز دنبال شده است.

اهمیت این اقدامات زمانی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط خاص سیستان و بلوچستان را در نظر بگیریم؛ استانی پهناور با موقعیت جغرافیایی، مرزی و اجتماعی ویژه که از شمال تا جنوب آن فاصله‌های طولانی میان سکونتگاه‌ها، شهرها و مراکز خدماتی وجود دارد و همین گستردگی جغرافیایی، ارائه بسیاری از خدمات عمومی را با دشواری‌هایی متفاوت از دیگر نقاط کشور مواجه می‌کند.

هم‌مرزی با افغانستان و پاکستان، پراکندگی جمعیت، وجود مناطق روستایی، مرزی و کم‌برخوردار و تنوع قومی و مذهبی از جمله ویژگی‌هایی است که ضرورت اتخاذ رویکردهای متناسب با شرایط بومی استان را دوچندان کرده است. در چنین جغرافیایی امنیت نیز نمی‌تواند صرفا با نگاه سخت‌افزاری و انتظامی تعریف شود. امنیت پایدار در سیستان و بلوچستان نیازمند پیوند عمیق میان مردم و حاکمیت، تقویت اعتماد عمومی، استفاده از ظرفیت معتمدان و ریش‌سفیدان، گفت‌وگو با علما و نخبگان، توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی مردم و حضور مستمر مسئولان در متن جامعه است.

از همین منظر طرح شهید فضیلتی را می‌توان فراتر از یک طرح خدماتی و انتظامی ارزیابی کرد طرحی که تلاش دارد خدمت را به نقطه‌ای برای ارتباط مستقیم با جامعه تبدیل کند. وقتی پلیس برای صدور گواهینامه به مناطق دوردست می‌رود، در فرآیند صدور گذرنامه با همکاری اصناف زمینه دسترسی آسان‌تر شهروندان به خدمات را فراهم می‌کند، برای صاحبان مغازه‌ها و واحدهای صنفی مجوز را به‌صورت رایگان صادر می‌کند و همزمان در حوزه‌های فرهنگی، پزشکی، مهارت‌آموزی و اجتماعی حضور می‌یابد، در واقع بخشی از فاصله میان ساختار رسمی و جامعه محلی را کاهش می‌دهد.

این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که یک خدمت اداری ساده، در شرایط خاص مناطق محروم، می‌تواند پیامدهایی فراتر از همان خدمت داشته باشد. صدور رایگان مجوز برای یک مغازه می‌تواند به معنای تسهیل فعالیت قانونی یک کسب‌وکار، حمایت از معیشت یک خانواده، کاهش موانع اقتصادی و تقویت احساس تعلق شهروند به ساختار رسمی باشد. صدور گذرنامه نیز، به‌ویژه با استفاده از ظرفیت اصناف و همکاری بخش‌های مختلف، می‌تواند نمونه‌ای از تلاش برای نزدیک کردن خدمات انتظامی به زندگی روزمره مردم باشد.

فرماندهی انتظامی سیستان و بلوچستان تلاش کرده یک معادله متفاوت را در میدان عمل تجربه کند معادله‌ای که در آن پلیس فقط در زمان وقوع جرم یا برای برخورد با تخلف در کنار مردم ظاهر نمی‌شود، بلکه بخشی از خدمات پلیس را به محل زندگی و فعالیت شهروندان می‌برد از ارائه خدمات راهور و صدور گواهینامه برای هزاران نفر در مناطق محروم و مرزی تا صدور گذرنامه با همکاری اصناف، صدور رایگان مجوز برای مغازه‌ها، اجرای برنامه‌های فرهنگی و وحدت‌آفرین و استفاده از ظرفیت معتمدان، ریش‌سفیدان، علما، فرهنگیان و گروه‌های مرجع اجتماعی، مجموعه این اقدامات را می‌توان بخشی از یک رویکرد جدید در انتظام‌بخشی و پیشگیری اجتماعی دانست رویکردی که در آن امنیت نه فقط با ابزار انتظامی، بلکه از مسیر خدمت، اعتماد، مشارکت اجتماعی و توانمندسازی مردم دنبال می‌شود.

سیستان و بلوچستان؛ استانی که نسخه امنیت در آن باید اجتماعی باشد

سیستان و بلوچستان را نمی‌توان صرفا بر اساس وسعت جغرافیایی، مرزی بودن یا فاصله آن با مراکز اقتصادی کشور تحلیل کرد این استان مجموعه‌ای متنوع از جوامع محلی، گروه‌های اجتماعی، طوایف، تیره‌ها، اقوام، مذاهب و شبکه‌های اجتماعی سنتی و مدرن را در خود جای داده است شبکه‌هایی که در بسیاری از مناطق بخشی از کارکردهای اجتماعی و انتظام‌بخشی به جامعه را بر عهده دارند.در چنین محیطی امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که رابطه میان مردم و نهادهای رسمی، رابطه‌ای صرفا اداری و دستوری نباشد.

جامعه زمانی احساس امنیت بیشتری خواهد داشت که پلیس را نه فقط در مقام ممور برخورد با جرم بلکه در مقام نهادی حاضر، پاسخگو و در دسترس ببیند نهادی که مسائل مردم را می‌شنود برای حل آنها تلاش می‌کند و حتی برای ارائه یک خدمت اداری، مسیر طولانی زندگی مردم را کوتاه می‌کند این نگاه به‌ویژه در مناطق محروم و دوردست اهمیت بیشتری دارد.

برای شهروندی که برای دریافت یک خدمت ساده باید ساعت‌ها یا حتی یک روز کامل مسیر طی کند هزینه رفت‌وآمد بپردازد و از کار و زندگی خود باز بماند، فاصله جغرافیایی عملا به فاصله اجتماعی تبدیل می‌شود طرح شهید فضیلتی تلاش می‌کند همین فاصله را کاهش دهد.

پلیس در کنار مردم؛ از یک شعار به یک برنامه عملیاتی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طرح شهید فضیلتی تغییر نقطه ارائه خدمات است بطوریکه در الگوی سنتی شهروند باید برای دریافت خدمت خود را به مرکز ارائه خدمت برساند اما در این طرح بخشی از خدمات پلیس از مراکز ثابت به سمت مناطق کمتر برخوردار، مرزی و دورافتاده حرکت کرده است این تغییر به ظاهر ساده، از منظر سیاستگذاری عمومی معنای مهمی دارد.

در واقع پلیس تلاش کرده است بخشی از هزینه دسترسی مردم به خدمات را از دوش شهروند بردارد و با استقرار تیم‌های تخصصی در مناطق هدف خدمت را به محل زندگی مردم نزدیک کند.

فرمانده انتظامی سیستان و بلوچستان اعلام کرده است که طرح شهید فضیلتی از شهریورماه سال گذشته و پس از برگزاری نشست‌های تخصصی و اتاق‌های فکر با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی، اجتماعی و فرهنگی استان در دستور کار قرار گرفته است.

در مرحله نخست 12 نقطه در شمال تا جنوب استان برای اجرای طرح انتخاب شده‌اند مناطقی که با مشارکت سران طوایف، ریش‌سفیدان، معتمدان و متنفذان محلی شناسایی و برای ارائه خدمات انتظامی در نظر گرفته شده‌اند.

نیمروز، هیرمند، سفیدآبه، نصرت‌آباد، سرجنگل، پسکوه، گوهرکوه، گلشن، دشتیاری، کمپ چابهار، سیب و سوران، مهرستان و میرجاوه از جمله مناطق هدف اعلام شده‌اند.

این پراکندگی جغرافیایی خود نشان می‌دهد که مسئله صرفا ارائه یک خدمت اداری نیست بلکه طراحی یک شبکه میدانی برای نزدیک‌تر کردن ساختار انتظامی به جامعه محلی است.

سیستان و بلوچستان؛ استانی که نسخه امنیت در آن باید اجتماعی باشد

سیستان و بلوچستان را نمی‌توان صرفا بر اساس وسعت جغرافیایی، مرزی بودن یا فاصله آن با مراکز اقتصادی کشور تحلیل کرد این استان مجموعه‌ای متنوع از جوامع محلی، گروه‌های اجتماعی، طوایف، تیره‌ها، اقوام، مذاهب و شبکه‌های اجتماعی سنتی و مدرن را در خود جای داده است شبکه‌هایی که در بسیاری از مناطق، بخشی از کارکردهای اجتماعی و انتظام‌بخشی به جامعه را بر عهده دارند.

در چنین محیطی، امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که رابطه میان مردم و نهادهای رسمی، رابطه‌ای صرفا اداری و دستوری نباشد.

جامعه زمانی احساس امنیت بیشتری خواهد داشت که پلیس را نه فقط در مقام مامور برخورد با جرم، بلکه در مقام نهادی حاضر، پاسخگو و در دسترس ببیند نهادی که مسائل مردم را می‌شنود، برای حل آنها تلاش می‌کند و حتی برای ارائه یک خدمت اداری، مسیر طولانی زندگی مردم را کوتاه می‌کند این نگاه، به‌ویژه در مناطق محروم و دوردست اهمیت بیشتری دارد.

برای شهروندی که برای دریافت یک خدمت ساده باید ساعت‌ها یا حتی یک روز کامل مسیر طی کند، هزینه رفت‌وآمد بپردازد و از کار و زندگی خود باز بماند فاصله جغرافیایی عملا به فاصله اجتماعی تبدیل می‌شود طرح شهید فضیلتی تلاش می‌کند همین فاصله را کاهش دهد.

پلیس در کنار مردم؛ از یک شعار به یک برنامه عملیاتی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طرح شهید فضیلتی، تغییر نقطه ارائه خدمات است در الگوی سنتی شهروند باید برای دریافت خدمت خود را به مرکز ارائه خدمت برساند اما در این طرح بخشی از خدمات پلیس از مراکز ثابت به سمت مناطق کمتر برخوردار، مرزی و دورافتاده حرکت کرده است این تغییر به ظاهر ساده، از منظر سیاستگذاری عمومی معنای مهمی دارد.

فرمانده انتظامی سیستان و بلوچستان اعلام کرده است که طرح شهید فضیلتی از شهریور سال گذشته و پس از برگزاری نشست‌های تخصصی و اتاق‌های فکر با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی، اجتماعی و فرهنگی استان در دستور کار قرار گرفته است.

نیمروز، هیرمند، سفیدآبه، نصرت‌آباد، سرجنگل، پسکوه، گلشن، دشتیاری، کمپ چابهار، سیب و سوران، مهرستان و میرجاوه از جمله مناطق هدف اعلام شده‌اند.

7800 گواهینامه؛ وقتی یک خدمت اداری به یک اقدام اجتماعی تبدیل می‌شود

شاید در نگاه نخست صدور گواهینامه رانندگی یک خدمت معمول اداری به نظر برسد اما در مناطق محروم و دورافتاده همین خدمت ساده می‌تواند ابعاد اجتماعی قابل توجهی پیدا کند.

بر اساس اعلام فرمانده انتظامی سیستان و بلوچستان از زمان آغاز اجرای طرح شهید فضیلتی تاکنون 11 هزار و 700 نفر از متقاضیان در مناطق هدف احراز هویت شده‌اند و 7 هزار و 800 نفر از افراد واجد شرایط موفق به دریافت گواهینامه رانندگی شده‌اند این آمار تنها یک عدد اداری نیست.

پشت هر گواهینامه یک شهروند قرار دارد که پیش از اجرای این طرح ممکن بود برای انجام مراحل مختلف، بارها ناچار به مراجعه به شهر یا مرکز شهرستان شود.

فرآیند ارائه خدمات نیز صرفا به تحویل گواهینامه محدود نشده است ثبت‌نام، احراز هویت، تشکیل پرونده، آموزش علمی آیین‌نامه، آموزش‌های لازم و طی مراحل قانونی نیز در این طرح در مناطق هدف دنبال شده تا شهروندان بتوانند فرآیند دریافت خدمت را در محل زندگی خود طی کنند به این ترتیب پلیس در این طرح صرفا گواهینامه صادر نکرده بلکه یک مسیر دسترسی را کوتاه کرده است.

عدالت انتظامی؛ خدمت برابر یعنی دسترسی برابر

یکی از مفاهیم مهمی که می‌توان در تحلیل طرح شهید فضیلتی مورد توجه قرار داد مفهوم عدالت در دسترسی به خدمات عمومی است.عدالت تنها به این معنا نیست که قانون برای همه یکسان باشد بلکه در سیاستگذاری عمومی دسترسی مردم به خدمات نیز اهمیت دارد.

اگر شهروندی در مرکز استان زندگی می‌کند و شهروند دیگری در یک منطقه مرزی و دورافتاده هر دو باید از حقوق قانونی یکسانی برخوردار باشند اما شرایط جغرافیایی ممکن است هزینه دستیابی به این حقوق را برای نفر دوم چند برابر کند در چنین شرایطی، ارائه خدمات سیار می‌تواند بخشی از نابرابری ناشی از جغرافیا را کاهش دهد.

به همین دلیل طرح شهید فضیلتی را می‌توان در کنار یک برنامه انتظامی اقدامی در جهت عدالت خدماتی نیز دانست.این رویکرد به‌خصوص در استانی مانند سیستان و بلوچستان اهمیت دارد استانی که فاصله، پراکندگی و شرایط جغرافیایی در بسیاری از تصمیمات اجرایی باید به عنوان یک متغیر اساسی مورد توجه قرار گیرد.

چرا گواهینامه در این طرح فقط یک سند نیست بلکه اهمیت صدور گواهینامه برای مردم مناطق محروم تنها در کاهش رفت‌وآمد خلاصه نمی‌شود.گواهینامه برای بسیاری از جوانان، بخشی از مسیر ورود به فعالیت اقتصادی است رانندگی می‌تواند با اشتغال در حوزه حمل‌ونقل، خدمات، کشاورزی، فعالیت‌های اقتصادی محلی و بسیاری از مشاغل دیگر ارتباط پیدا کند.

بنابراین تسهیل دسترسی به آموزش و فرآیند قانونی دریافت گواهینامه می‌تواند در برخی موارد یک مانع کوچک اما واقعی را از مسیر فعالیت اقتصادی افراد حذف کند و از سوی دیگر موضوع مهم‌تر، آموزش قوانین و مقررات رانندگی است.

در بررسی رفتارهای ترافیکی همیشه نمی‌توان همه مشکلات را صرفا به ضعف مهارت عملی رانندگان نسبت داد ممکن است فردی سال‌ها رانندگی کرده باشد و مهارت عملی قابل قبولی داشته باشد اما دانش کافی درباره قوانین، مقررات، علائم، حق تقدم، سبقت، مسئولیت‌های قانونی و الزامات ایمنی نداشته باشد اینجاست که آموزش علمی آیین‌نامه در کنار صدور گواهینامه اهمیت پیدا می‌کند.

هدف مطلوب آن نیست که صرفاً تعداد گواهینامه‌های صادرشده افزایش پیدا کند هدف این است که شهروند واجد شرایط با آگاهی از قانون و مسئولیت‌های خود وارد شبکه حمل‌ونقل شود از این منظر طرح شهید فضیلتی می‌تواند همزمان سه هدف را دنبال کند تسهیل دسترسی، آموزش قانون و ارتقای رفتار ترافیکی.

کاهش هزینه پنهان محرومیت

وقتی یک خدمت دولتی در فاصله‌ای دور از محل زندگی مردم ارائه می‌شود هزینه آن فقط هزینه رسمی خدمت نیست بلکه هزینه واقعی شامل رفت‌وآمد، زمان از دست‌رفته، هزینه اقامت احتمالی، تعطیلی کار روزانه، دشواری دسترسی، مشکلات حمل‌ونقل و گاهی هزینه همراه داشتن اعضای خانواده است.

این هزینه‌ها برای خانواده‌ای که در یک منطقه برخوردار زندگی می‌کند شاید قابل توجه نباشد اما برای خانواده‌ای در یک منطقه محروم و دور افتاده می‌تواند به عاملی برای به تعویق انداختن یا حتی صرف‌نظر کردن از دریافت خدمت تبدیل شود بنابراین وقتی پلیس خدمات را به منطقه می‌برد در واقع بخشی از هزینه پنهان محرومیت را کاهش می‌دهد.

همین مسئله درباره بسیاری از خدمات عمومی صدق می‌کند ممکن است یک سامانه الکترونیکی از نظر فنی امکان ثبت درخواست را فراهم کند اما همه شهروندان به یک اندازه از سواد دیجیتال، اینترنت مناسب، تجهیزات لازم یا امکان استفاده از سامانه برخوردار نباشند بنابراین دیجیتالی شدن خدمات زمانی می‌تواند عدالت‌آفرین باشد که با ملاحظات جغرافیایی و اجتماعی همراه شود از این رو طرح‌های میدانی مانند شهید فضیلتی می‌توانند در چنین شرایطی نقش پل دسترسی را ایفا کنند.

از راهور تا فرهنگ؛ طرحی فراتر از یک خدمت انتظامی

وجه مهم دیگر طرح شهید فضیلتی نگاه چندبعدی به مسئله امنیت است بر اساس توضیحات ارائه‌شده، مجموعه اقدامات پلیس در استان صرفا به خدمات راهور محدود نشده و برنامه‌های فرهنگی، وحدت‌آفرین و پزشکی نیز در کنار خدمات انتظامی دنبال شده است این مسئله نشان‌دهنده آن است که رویکرد مورد نظر، صرفا یک ماموریت اداری نیست.

پلیس در این نگاه تلاش می‌کند از ظرفیت حضور خود برای ارتباط مستقیم با جامعه استفاده کند در مناطق محروم وقتی یک تیم انتظامی وارد منطقه می‌شود و همزمان خدمات مورد نیاز مردم را ارائه می‌کند، گفت‌وگو می‌کند، مسائل آنها را می‌شنود و با معتمدان محلی در ارتباط قرار می‌گیرد، یک ارتباط چندلایه شکل می‌گیرد.

در چنین ارتباطی پلیس اطلاعات اجتماعی بیشتری از محیط به دست می‌آورد و جامعه نیز شناخت دقیق‌تری از ماموریت‌ها و خدمات پلیس پیدا می‌کند نتیجه این تعامل می‌تواند افزایش سرمایه اجتماعی باشد سرمایه اجتماعی؛ حلقه گمشده بسیاری از سیاست‌های امنیتی چرا که امنیت پایدار فقط به تعداد نیرو، تجهیزات یا عملیات انتظامی وابسته نیست بلکه یکی از پایه‌های مهم امنیت پایدار اعتماد متقابل میان مردم و نهادهای مسئول امنیت است.

جامعه‌ای که پلیس را نهادی نزدیک، پاسخگو و همرا > j: ه بداند ظرفیت بیشتری برای همکاری با پلیس دارد.

از همین رو یکی از دستاوردهای مهم طرح شهید فضیلتی را باید در سطحی فراتر از آمار خدمات جست‌وجو کرد نزدیک شدن پلیس به جامعه چرا که سیستان و بلوچستان از جمله مناطقی است که ساختارهای اجتماعی بومی در آن نقش مهمی در مدیریت بسیاری از مسائل جامعه دارند.

طوایف، تیره‌ها، ریش‌سفیدان، علما، معتمدان، متنفذان اجتماعی، فرهنگیان و گروه‌های مرجع هر کدام بخشی از شبکه اعتماد اجتماعی را تشکیل می‌دهند که نادیده گرفتن این ظرفیت‌ها در سیاستگذاری اجتماعی می‌تواند یک خطای راهبردی باشد اما استفاده درست از این ظرفیت‌ها به معنای جایگزین کردن ساختارهای رسمی با ساختارهای سنتی نیست بلکه می‌تواند به معنای ایجاد یک همکاری میان نهاد رسمی و سرمایه اجتماعی بومی باشد.

در بسیاری از موارد ریش‌سفید یا معتمد محلی می‌تواند در شناخت دقیق‌تر مسئله ایجاد ارتباط با خانواده‌ها، انتقال پیام‌های پیشگیرانه و کمک به حل اختلافات نقش موثری داشته باشد.

از سوی دیگر علما و معتمدین نیز می‌توانند در حوزه فرهنگ‌سازی، کاهش تنش، تقویت قانون‌مداری و ارتقای مسئولیت اجتماعی نقش‌آفرین باشند این همان نقطه‌ای است که سیاست انتظامی با سیاست اجتماعی پیوند می‌خورد چرا که امنیت در سیستان و بلوچستان امنیتی که باید مردم را شریک خود بداند و اگر امنیت را صرفا به معنای نبود جرم و ناامنی تعریف کنیم بخش مهمی از مفهوم امنیت را نادیده گرفته‌ایم.

امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مردم خود را بخشی از فرآیند تولید امنیت بدانند در این مدل پلیس تنها تولیدکننده امنیت نیست بلکه مردم، نخبگان، علما، فرهنگیان، ریش‌سفیدان، شوراهای اجتماعی و دستگاه‌های مختلف نیز هرکدام بخشی از این زنجیره هستند.

طرح شهید فضیلتی از این منظر یک تجربه قابل توجه است زیرا خدمت‌رسانی را به بستری برای ارتباط اجتماعی تبدیل می‌کند.وقتی پلیس به منطقه می‌رود، فقط یک خدمت ارائه نمی‌دهد بلکه امکان گفت‌وگو، شناخت مسئله، ایجاد اعتماد و شکل‌گیری ارتباط مستمر را نیز فراهم می‌کند.

پیوند خدمت و پیشگیری؛ پلیس پیش از وقوع آسیب

یکی از مهمترین تغییرات رویکردی در پلیس‌های مدرن حرکت از واکنش به جرم به سمت پیشگیری از جرم است پیشگیری نیز فقط به گشت انتظامی و کنترل فیزیکی محدود نمی‌شود بلکه گاهی یک اقدام ساده خدماتی می‌تواند بخشی از عوامل زمینه‌ساز آسیب را کاهش دهد.

وقتی جوانی مهارت می‌آموزد، امکان اشتغال پیدا می‌کند، اسناد و مدارک قانونی خود را دریافت می‌کند و احساس می‌کند ساختارهای رسمی در کنار او هستند بخشی از زمینه‌های سرخوردگی اجتماعی کاهش می‌یابد.

به همین دلیل مجموعه اقدامات پلیس در سیستان و بلوچستان را باید در یک زنجیره دیدخدمت، ارتباط، اعتماد، مشارکت،پیشگیری و امنیت پایدار این زنجیره البته جایگزین اقدامات تخصصی اقتصادی، فرهنگی یا اجتماعی نیست اما می‌تواند مکمل آنها باشد.

مهارت‌آموزی؛ ضلع دیگر رویکرد اجتماعی پلیس

در قالب طرح شهید فضیلتی راه‌اندازی مجتمع مهارت‌آموزی شهید سپهبد باقری در زاهدان نیز نشانه دیگری از حرکت به سمت رویکرد پیشگیرانه و اجتماعی است اهمیت این مجتمع را نمی‌توان صرفا در ساخت یک مجموعه آموزشی یا ظرفیت 300 نفر در هر دوره خلاصه کرد موضوع اصلی نوع نگاه به جوان است جوان در این نگاه فقط فردی نیست که ممکن است در معرض آسیب قرار گیرد بلکه یک سرمایه انسانی، اقتصادی و اجتماعی است.

سیستان و بلوچستان استانی جوان است و بر اساس اطلاعات ارائه‌شده حدود 70 درصد جمعیت آن زیر 30 سال قرار دارند چنین جمعیتی اگر به مهارت، فرصت و امکان مشارکت اقتصادی دسترسی داشته باشد می‌تواند موتور توسعه استان باشد اما اگر میان جمعیت جوان و فرصت‌های واقعی زندگی، تحصیل، کار و درآمد فاصله ایجاد شود همین ظرفیت ممکن است در معرض آسیب قرار گیرد از این منظر مهارت‌آموزی را باید بخشی از سیاست پیشگیری اجتماعی دانست.

21 رشته؛ از مشاغل سنتی تا فناوری‌های نوین

مجتمع مهارت‌آموزی شهید سپهبد باقری با پیش‌بینی 21 رشته آموزشی، طیف متنوعی از مهارت‌ها را دربر می‌گیرد از خیاطی، صنایع دستی، تولید محصولات خانگی، آرایشگری، نانوایی و شیرینی‌پزی گرفته تا برق ساختمان، تعمیر خودرو، تعمیر موبایل، تعمیر لوازم خانگی، صافکاری، تعویض روغنی و کارگاه MDF.

در کنار این مهارت‌ها حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، ICDL، ریزپرنده و کشاورزی نوین با روش‌هایی مانند هیدروپونیک و ایروپونیک نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند این تنوع یک پیام مهم دارد بازار کار آینده یک مسیر واحد ندارد.

برای یک جوان ممکن است بهترین مسیر، مهارت فنی باشد برای دیگری کسب‌وکار خانگی؛ برای فردی دیگر فناوری یا کشاورزی نوین بنابراین سیاست توانمندسازی باید متنوع باشد و فرصت‌های مختلفی برای ورود به اقتصاد ایجاد کند.

با وجود اهمیت آموزش یک نکته تعیین‌کننده وجود دارد آموزش زمانی به نتیجه واقعی می‌رسد که به > j: اشتغال متصل شود اگر جوانی دوره آموزشی را طی کند و در پایان فقط یک گواهینامه دریافت کند هنوز بخش مهمی از مسیر باقی مانده است مسیر کامل باید چیزی شبیه این باشد استعدادیابی، آموزش، مهارت، ابزار کار ، سرمایه اولیه، بازار و درآمد پایدار به همین دلیل ارزش واقعی طرح‌های مهارت‌آموزی زمانی بیشتر می‌شود که حمایت‌های پس از آموزش نیز شکل بگیرد.

در سیستان و بلوچستان، مسئله وحدت و همبستگی اجتماعی جایگاهی ویژه دارد تنوع مذهبی، قومی و فرهنگی استان اگر با تعامل، احترام و گفت‌وگو همراه باشد، می‌تواند به سرمایه اجتماعی تبدیل شود.

برنامه‌های فرهنگی و وحدت‌آفرین پلیس در کنار خدمات انتظامی از همین جهت اهمیت دارد وقتی پلیس در مناطق مختلف استان حضور پیدا می‌کند و از ظرفیت همه گروه‌های اجتماعی استفاده می‌کند پیام مهمی مخابره می‌شود امنیت متعلق به همه مردم است و هیچ منطقه یا گروهی نباید خود را بیرون از دایره خدمات عمومی احساس کند.

از طایفه تا پلیس، هم‌افزایی برای حل مسئله

در برخی مناطق استان ساختارهای اجتماعی سنتی همچنان قدرت اثرگذاری بالایی دارند این ظرفیت اگر در مسیر قانون و در هماهنگی با ساختارهای رسمی قرار گیرد می‌تواند به ابزار موثری برای پیشگیری و حل اختلاف تبدیل شود در بسیاری از موارد، یک مسئله اجتماعی قبل از آنکه به پرونده انتظامی یا قضایی تبدیل شود، امکان حل شدن در سطح جامعه را دارد در اینجا نقش ریش‌سفید، معتمد، عالم، فرهنگی و سایر افراد مورد اعتماد جامعه اهمیت پیدا می‌کند.

پلیس نیز می‌تواند با شناخت و تقویت این ظرفیت‌ها، از وقوع بخشی از تنش‌ها و آسیب‌ها پیشگیری کند بنابراین طرح‌های اجتماعی پلیس را باید بخشی از یک مدل بزرگ‌تر دانست مدلی که در آن قانون، نهاد رسمی و سرمایه اجتماعی محلی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

آنچه در تجربه اخیر پلیس سیستان و بلوچستان قابل توجه است، تلاش برای بازتعریف رابطه میان خدمت و امنیت است در نگاه سنتی خدمت‌رسانی و امنیت دو حوزه جدا تصور می‌شوند اما در یک رویکرد اجتماعی این دو به یکدیگر پیوند می‌خورند خدمت مناسب می‌تواند اعتماد ایجاد کند اعتماد می‌تواند مشارکت ایجاد کند مشارکت می‌تواند ظرفیت پیشگیری را افزایش دهد پیشگیری می‌تواند زمینه‌های بروز جرم و آسیب را کاهش دهد و در نهایت این فرآیند می‌تواند به امنیت پایدارتر منجر شود به همین دلیل وقتی پلیس در یک منطقه محروم برای صدور گواهینامه حاضر می‌شود نباید این اقدام را صرفا یک عملیات اداری دید.

این اقدام بخشی از یک فرآیند اجتماعی بزرگ‌تر است شاید بتوان تمام فلسفه طرح شهید فضیلتی را در یک جمله خلاصه کرد مردم نباید برای رسیدن به پلیس همیشه راه طولانی طی کنند در بسیاری از موارد پلیس باید راه رسیدن به مردم را طی کند این تغییر نگاه به‌خصوص در استان پهناوری مانند سیستان و بلوچستان اهمیت بسیاری دارد جایی که فاصله جغرافیایی، محرومیت و پراکندگی سکونتگاه‌ها می‌تواند به مانعی جدی برای دسترسی به خدمات تبدیل شود حضور میدانی پلیس می‌تواند همزمان یک اقدام خدماتی، اجتماعی و امنیتی باشد.

امنیتی که از جاده خدمت عبور می‌کند

طرح شهید فضیلتی را می‌توان یکی از تجربه‌های قابل توجه در تغییر شیوه ارائه خدمات انتظامی در سیستان و بلوچستان دانست تجربه‌ای که تلاش دارد فاصله میان شهروند و پلیس را نه با توصیه بلکه با حضور میدانی کاهش دهد.

صدور 7 هزار و 800 گواهینامه برای واجدان شرایط، احراز هویت 11 هزار و 700 متقاضی، استقرار خدمات تخصصی در 12 منطقه از شمال تا جنوب استان و ارائه خدمات در محل زندگی مردم، بخش قابل اندازه‌گیری این طرح است.

اما بخش مهم‌تر دستاوردی است که شاید در هیچ جدول آماری به طور کامل دیده نشود اعتماد چرا که اعتماد زمانی شکل می‌گیرد که مردم حضور دستگاه مسئول را در زندگی واقعی خود احساس کنند.

وقتی پلیس برای ارائه خدمت به مناطق دورافتاده می‌رود، وقتی با معتمدان و ریش‌سفیدان گفت‌وگو می‌کند، وقتی برنامه‌های فرهنگی، وحدت‌آفرین و پزشکی را دنبال می‌کند و وقتی تلاش می‌کند جوانان را از مسیر مهارت و اشتغال توانمند کند در حقیقت در حال ساختن بخشی از زیرساخت اجتماعی امنیت است.

این نگاه به ما یادآوری می‌کند که امنیت پایدار فقط در میدان مقابله با جرم ساخته نمی‌شود بخشی از آن در کلاس آموزش، در مسیر یک خدمت اداری، در گفت‌وگوی یک ریش‌سفید با پلیس در فرصت شغلی یک جوان، در کاهش هزینه رفت‌وآمد یک خانواده و در احساس دیده‌شدن یک شهروند ساخته می‌شود.

در سیستان و بلوچستان جایی که جغرافیا، تنوع اجتماعی و فاصله از مراکز خدماتی، ضرورت اتخاذ الگوهای متفاوت را بیشتر کرده است، طرح شهید فضیلتی تلاشی برای تبدیل فاصله به ارتباط و خدمت به سرمایه اجتماعی است.

اگر این مسیر با ارزیابی مستمر، توسعه خدمات، اتصال مهارت‌آموزی به اشتغال، تقویت مشارکت نخبگان و معتمدان و استمرار حضور میدانی ادامه پیدا کند می‌تواند فراتر از یک طرح مقطعی به بخشی از یک الگوی بومی برای امنیت مردم‌پایه، پیشگیری اجتماعی و عدالت در دسترسی به خدمات انتظامی تبدیل شود در نهایت شاید مهم‌ترین دستاورد چنین طرحی این باشد که یک پیام روشن را به دورترین نقاط استان می‌رساند امنیت فقط یعنی مقابله با ناامنی نیست امنیت یعنی مردم احساس کنند دیده می‌شوند، شنیده می‌شوند و در سخت‌ترین فاصله‌های جغرافیایی نیز از حق دسترسی به خدمت، قانون و فرصت برخوردارند درست در همین نقطه است که خدمت دیگر یک اقدام اداری ساده نیست به ابزار اعتمادسازی، پیشگیری و ساختن امنیت پایدار تبدیل می‌شود.

از خدمت‌رسانی تا ساختن امنیت پایدار

در مجموع طرح شهید فضیلتی را می‌توان تلاشی برای بازتعریف رابطه میان پلیس و مردم در یکی از پهناورترین و متنوع‌ترین استان‌های کشور دانست رویکردی که در آن امنیت فقط به معنای مقابله با جرم و ناامنی نیست بلکه از مسیر خدمت‌رسانی، دسترسی عادلانه، اعتمادسازی، مشارکت اجتماعی و توانمندسازی مردم دنبال می‌شود.

حضور میدانی پلیس در مناطق محروم و دورافتاده، احراز هویت هزاران نفر، صدور گواهینامه، ارائه خدمات گذرنامه با همکاری اصناف، صدور رایگان مجوز برای مغازه‌ها و واحدهای صنفی، اجرای برنامه‌های فرهنگی، وحدت‌آفرین و پزشکی و همچنین ایجاد ظرفیت‌های مهارت‌آموزی، مجموعه‌ای از اقدامات به‌هم‌پیوسته است که نشان می‌دهد خدمت انتظامی می‌تواند فراتر از یک فرآیند اداری به ابزاری برای تقویت ارتباط میان مردم و حاکمیت تبدیل شود.

اهمیت این رویکرد در سیستان و بلوچستان بیش از هر چیز به شرایط خاص جغرافیایی و اجتماعی این استان بازمی‌گردد در سرزمینی که فاصله میان سکونتگاه‌ها و مراکز خدماتی گاه بسیار زیاد است نزدیک کردن خدمت به مردم به معنای کاهش هزینه، زمان و دشواری دسترسی و در نهایت تقویت احساس عدالت و دیده‌شدن شهروندان است.

از سوی دیگر استفاده از ظرفیت سران طوایف، ریش‌سفیدان، معتمدان، علما، فرهنگیان، اصناف و دیگر گروه‌های مرجع اجتماعی نشان می‌دهد که امنیت پایدار بدون مشارکت جامعه امکان تحقق کامل ندارد.

پلیس می‌تواند امنیت را تامین کند اما زمانی که مردم نیز خود را در فرآیند تولید و حفظ امنیت سهیم بدانند این امنیت از یک وظیفه سازمانی به یک سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.

در این میان پیوند میان خدمت و پیشگیری نیز اهمیت ویژه‌ای دارد تسهیل فعالیت قانونی کسب‌وکارها، فراهم کردن دسترسی آسان‌تر به خدمات انتظامی، آموزش مهارت به جوانان و تقویت ارتباط مستقیم با جامعه، هرکدام می‌تواند بخشی از زمینه‌های شکل‌گیری آسیب‌های اجتماعی را کاهش دهد به همین دلیل طرح شهید فضیلتی را نباید مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده دانست بلکه می‌توان آن را زنجیره‌ای از خدمت، ارتباط، اعتماد، مشارکت، پیشگیری و در نهایت امنیت پایدار تلقی کرد.

در نهایت می توان اذعان کرد شاید مهم‌ترین پیام طرح شهید فضیلتی این باشد که در مناطق محروم و دوردست امنیت فقط با حضور پلیس در زمان بروز مشکل معنا پیدا نمی‌کند امنیت زمانی عمیق و پایدار می‌شود که شهروند احساس کند پلیس و دیگر نهادهای مسئول، پیش از وقوع مشکل نیز در کنار او هستند برای خدمت‌رسانی به سراغ او می‌آیند، صدایش را می‌شنوند، موانع پیش روی زندگی و کسب‌وکارش را کاهش می‌دهند و برای حل مسائلش از ظرفیت‌های محلی و اجتماعی استفاده می‌کنند.

از این منظر، امنیت پایدار از جاده خدمت عبور می‌کند خدمتی که اعتماد می‌سازد، اعتماد مشارکت ایجاد می‌کند، مشارکت به پیشگیری کمک می‌کند و پیشگیری، پایه‌های امنیتی ماندگار و مردم‌پایه را شکل می‌دهد.

به گزارش تسنیم، سرهنگ «ابراهیم فضیلتی»، فرمانده وقت انتظامی شهرستان سیب و سوران شهریورماه 1404 در پی حمله تروریستی عناصر خبیث گروهک تروریستی جیش الظلم در مسیر زاهدان- خاش به خودروی پرسنل انتظامی به شدت مجروح شد و در ادامه به فیض عظمای شهادت نائل آمد و در گلزار شهدا زاهدان تدفین شد.

انتهای پیام/