به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، 13 شهریورماه در تقویم رسمی کشور یادآور رخدادی فراتر از یک سانحه طبیعی است؛ روزی که از دل آوارهای زلزله ویرانگر فردوس در سال 1347، نخستین بذر «اردوهای جهادی و امدادرسانی مردمی» جوانه زد و الگویی نوین از مدیریت بحران و خدمت مؤمنانه را پیش روی تاریخ معاصر ایران گذاشت.

در یکی از روزهای ماه پایانی تابستان 1347 زلزله‌ای مهیب با شدت بیش از 7 ریشتر، دشت‌بیاض، کاخک و شهرستان فردوس در جنوب استان خراسان را لرزاند و در چشم برهم‌زدنی، هزاران نفر از هم‌وطنان زیر خروارها خاک مدفون شدند و کالبد شهری و روستایی منطقه به‌طور کامل فرو ریخت.
اما عمق فاجعه تنها در تلفات انسانی خلاصه نمی‌شد؛ ناکارآمدی مفرط ساختار اداری و دولتی وقت، فقدان برنامه منسجم برای مدیریت بحران، نگاه از بالا به پایین نهادهای متولی و آشفتگی در توزیع حداقلی اقلام، رنج بازماندگان را دوچندان کرده بود. در این میان، مردم داغدار و محروم کویر خود را در برابر ویرانی و بی‌توجهی تنها می‌یافتند.

13 شهریور؛ طلیعه حضور یک رهبر در قامت جهادگر میدانی

در بحبوحه این یأس و انفعال دستگاه‌های حاکمیتی، در روز 13 شهریور 1347 کاروانی مردمی به سرپرستی طلبه‌ای جوان و 29 ساله به نام سید علی خامنه‌ای به همراه جمعی از طلاب پرشور حوزه علمیه و دانشگاهیان مشهد وارد منطقه فردوس شد.

حضور این جمع نه یک بازدید نمادین، بلکه آغازی بر استقرار تشکیلاتی منسجم تحت عنوان «پایگاه امدادی روحانیت» بود؛ ساختاری ابتکاری که توانست در کمتر از چند روز، بزرگ‌ترین و منظم‌ترین شبکه امدادرسانی غیردولتی را در دل کویر سامان دهد.    

 مؤلفه‌های مدیریتی پایگاه امداد فردوس

بررسی اسناد تاریخی و خاطرات ثبت‌شده از آن ایام، چند شاخصه کلیدی را در مدیریت این پایگاه نمایان می‌سازد؛ ابتدا مدیریت میدانی و شکستن فاصله‌های طبقاتی بود، روحانیون و جوانانی که تا دیروز در محافل علمی بودند، بیل و کلنگ به دست گرفتند، آوار برداشتند و در سخت‌ترین شرایط فیزیکی، هم‌دوش آسیب‌دیدگان زیستند.

دوم نیز عدالت در توزیع و نیازسنجی دقیق است، پایگاه امدادی روحانیت با تدوین سازوکار شناسایی خانوارها و توزیع محله‌محور، الگویی شفاف ارائه داد که مانع از حیف‌ومیل منابع و بی‌عدالتی رایج در نهادهای دولتی شد.

سوم هم ترمیم سرمایه اجتماعی و احیای امید بود، جهادگران علاوه بر رفع نیازهای زیستی، با برگزاری جلسات دینی، سوگواری جمعی و گفتگو با بازماندگان، روحیه زیست اجتماعی و مقاومت را در میان مردم زنده کردند.

حضور نزدیک به دو ماهه این پایگاه در منطقه به اندازه‌ای اثرگذار و محبوب بود که ساواک و دستگاه‌های امنیتی رژیم پهلوی را از نفوذ گسترده روحانیت مبارز در میان توده‌های مردم به شدت نگران ساخت.

چرا 13 شهریور «روز حرکت‌های جهادی» نام گرفت؟

نام‌گذاری روز 13 شهریور به عنوان «روز حرکت‌های جهادی و امداد مردمی» ادای دین به نقطه‌ای تاریخی است که در آن، مفهوم جهاد خدمت‌رسانی متولد شد؛ الگویی که در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی در قالب جهاد سازندگی، پشتیبانی جنگ در دفاع مقدس و امروز در شبکه گسترده گروه‌های جهادی و بسیج سازندگی تکامل یافت.

حادثه فردوس اثبات کرد هر زمان که نخبگان و مسئولان در متن بحران کنار مردم قرار گیرند و مدیریت با عنصر «اخلاص، برادری و کار میدانی» درآمیزد، سخت‌ترین بن‌بست‌ها شکسته خواهد شد؛ حقیقتی که 58 سال پیش از دل کویر فردوس جوانه زد و امروز به درختی تناور در فرهنگ اجتماعی انقلاب اسلامی بدل شده است.

انتهای پیام/256