به گزارش خبرگزاری تسنیم از ایلام، در اقتصاد معاصر، توسعه دیگر صرفاً حاصل منابع طبیعی، وسعت سرزمین یا جمعیت نیست؛ بلکه به توانایی تبدیل موقعیت جغرافیایی به مزیت اقتصادی وابسته است. این مفهوم که در ادبیات توسعه با عنوان «ژئواکونومی» شناخته می‌شود، بر استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های جغرافیایی برای توسعه تجارت، تولید، ترانزیت و سرمایه‌گذاری تأکید دارد.

در این چارچوب، مهران تنها یک شهرستان مرزی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین دارایی‌های ژئواکونومیک استان ایلام و حتی اقتصاد ملی به شمار می‌رود. همجواری با عراق، قرار گرفتن در مسیر اصلی تجارت زمینی ایران با این کشور و نقش محوری در تردد زائران اربعین، ظرفیت‌های کم‌نظیری را برای توسعه اقتصادی فراهم کرده است. با این حال، تجربه جهانی نشان می‌دهد که موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی ثروت‌آفرین نیست؛ بلکه زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل می‌شود که حکمرانی کارآمد، زیرساخت‌های مناسب و سرمایه‌گذاری مولد از آن پشتیبانی کنند.

از اقتصاد مرزی تا اقتصاد ارزش‌آفرین

اقتصاد مرزی زمانی می‌تواند پیشران توسعه باشد که از مبادله صرف کالا فراتر رفته و به بستری برای تولید، فرآوری و خلق ارزش افزوده تبدیل شود. یکی از چالش‌های دیرینه اقتصاد ایلام، خام‌فروشی محصولات و خروج ارزش افزوده از استان است؛ به‌گونه‌ای که بخش مهمی از محصولات کشاورزی و دامی بدون فرآوری یا بسته‌بندی به بازارهای دیگر منتقل می‌شوند و سهم اصلی سود در حلقه‌های بعدی زنجیره ارزش ایجاد می‌شود.

منطقه آزاد مهران این ظرفیت را دارد که این روند را تغییر دهد. توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی، استانداردسازی و شبکه‌های صادراتی می‌تواند ارزش افزوده را در داخل استان حفظ کرده، درآمد تولیدکنندگان را افزایش دهد و اشتغال پایدار ایجاد کند. موفقیت این منطقه زمانی تحقق می‌یابد که مهران از یک «دروازه عبور کالا» به «مرکز تولید و خلق ارزش افزوده» تبدیل شود.

مهران؛ هاب لجستیکی غرب ایران

در اقتصاد امروز، رقابت کشورها بیش از آنکه بر سر تولید باشد، بر سر مدیریت زنجیره‌های تأمین و شبکه‌های لجستیکی است. منطقه‌ای که بتواند کالا را سریع‌تر، ارزان‌تر و مطمئن‌تر به بازار برساند، از مزیت رقابتی بیشتری برخوردار خواهد بود.

مهران ظرفیت آن را دارد که به هاب لجستیکی غرب ایران تبدیل شود؛ مرکزی که علاوه بر خدمت‌رسانی به اقتصاد ایلام، حلقه اتصال تولیدکنندگان استان‌های غربی و مرکزی کشور به بازار عراق و دیگر بازارهای منطقه‌ای باشد. تحقق این هدف مستلزم توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انبارداری، گمرک هوشمند، سردخانه‌های صادراتی و خدمات لجستیکی نوین است.

سرمایه‌گذاری؛ محصول اعتماد و ثبات

یکی از برداشت‌های رایج درباره مناطق آزاد، محدود کردن مزیت آنها به معافیت‌های مالیاتی است؛ در حالی که تجربه جهانی نشان می‌دهد این مشوق‌ها تنها بخشی از فرآیند جذب سرمایه هستند. سرمایه‌گذار پیش از هر چیز به ثبات قوانین، امنیت حقوق مالکیت، شفافیت اداری، زیرساخت مناسب و دسترسی به بازار نیاز دارد.

از این رو، مهم‌ترین مزیت منطقه آزاد مهران نه معافیت‌های قانونی، بلکه کیفیت حکمرانی اقتصادی آن است. اعتماد سرمایه‌گذاران تنها در سایه مدیریت حرفه‌ای، ثبات سیاستی، شفافیت و پاسخگویی شکل می‌گیرد و بدون این مؤلفه‌ها، حتی گسترده‌ترین مشوق‌های اقتصادی نیز اثرگذاری محدودی خواهند داشت.

تنوع اقتصادی؛ شرط توسعه پایدار

اتکای صرف به تجارت مرزی، اقتصاد منطقه را در برابر تغییرات سیاسی، نوسانات تجاری و تحولات امنیتی آسیب‌پذیر می‌کند. به همین دلیل، منطقه آزاد مهران باید بر پایه یک ساختار اقتصادی متنوع شکل گیرد؛ ساختاری که صنایع صادرات‌محور، صنایع تبدیلی، خدمات لجستیکی، گردشگری مذهبی، فناوری اطلاعات، شرکت‌های دانش‌بنیان و خدمات مالی را در کنار یکدیگر توسعه دهد. چنین الگویی علاوه بر افزایش اشتغال، تاب‌آوری اقتصاد استان را نیز تقویت خواهد کرد.

معیار موفقیت؛ رفاه مردم

موفقیت منطقه آزاد را نباید تنها با میزان صادرات یا تعداد مجوزها سنجید؛ بلکه معیار اصلی، تأثیر آن بر زندگی مردم است. کاهش بیکاری، افزایش درآمد خانوارها، جلوگیری از مهاجرت نیروهای متخصص، ارتقای بهره‌وری و رونق کسب‌وکارهای محلی، مهم‌ترین شاخص‌های موفقیت این منطقه خواهند بود.

اگر این الزامات از آغاز مبنای سیاست‌گذاری قرار گیرد، مهران می‌تواند از یک مرز جغرافیایی به یکی از مهم‌ترین قطب‌های ژئواکونومیک غرب کشور تبدیل شود؛ قطبی که دستاورد آن رونق تولید، گسترش تجارت، اشتغال پایدار، کاهش مهاجرت و افزایش رفاه مردم استان ایلام خواهد بود.

کوثر ملک‌پور، کارشناس اقتصاد و فعال فرهنگی

انتهای پیام/180/