به  گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام محسن مؤمنی، پژوهشگر حوزوی، در مقاله «شاخصه‌شناسی تاریخ‌نگاری انگلیسی و تولید روایت‌های وارونه در ثبت تحولات ایران معاصر» به دنبال بررسی برخی از شاخصه‌های تاریخ‌نگاری انگلیسی در چگونگی روایت تاریخ معاصر ایران است.

انگلیسی‌ها برای ادوار مختلف ایران، چه ایران قبل از اسلام و چه ایران اسلامی و چه تاریخ معاصر ایران، تا آنجایی که توانسته‌اند تاریخ نوشته‌اند. مطالعه آثار و نوشته‌های تاریخ‌نویسان انگلیسی، ما را به شاخصه‌هایی می‌رساند که در اکثر این  آثار نیز  تکرار شده و در مجموع دلالت بر سبکی از تاریخ‌نگاری دارد که آن را تاریخ‌نگاری انگلیسی می‌نامیم.

این روش تاریخ‌نگاری چند معیار و شاخصه مهم دارد. غلبه نگاه منفعت طلبانه و استعماری،  ثبت کوچکترین جزئیات با هدف افزایش دایره اطلاعات، مراقبت نسبت به عدم افشای نقش انگلیس در حوادث، خائن معرفی کردن خادمین ملت و بالعکس  از جمله این شاخصه‌ها به شمار می‌رود.

در این نوشتار به دو مورد از مهم‌ترین این شاخصه‌ها یعنی نگاه استعماری و اشراف اطلاعاتی، همراه با بیان مصادیق متعدد از منابع و گزارش‌های انگلیسی درباره ایران معاصر پرداخته شده است.

هر آنچه در مسیر استعمار، راه را  برای سلطه انگلیس هموار می‌کرد در تاریخ نگاری انگلیسی به چشم می‌خورد. سفرا و کاردارهای انگلیس ملزم به ثبت جزیی‌ترین اطلاعات بودند  و کمتر فرد انگلیسی را می‌توان یافت که وارد سرزمینی شده باشد و چیزی در آن مورد ثبت نکرده باشد.

با مروری بر مهم‌ترین منابع تاریخی نگاشته شده خصوصاً دوران قاجار و پهلوی، به وضوح پی می‌بریم که بخش قابل توجهی از تاریخ نگاری این دو دوره کاملاً متأثر از تاریخ نگاری انگلیسی است.

شاخصه‌های تاریخ نگاری انگلیسی

نگاه صرفاً استعماری و منفعت طلبانه نسبت به ایران، خصوصاً نگاه منفعت‌طلبانه به مناطق بختیاری ایران از جمله مسائلی است که در این مقاله به عنوان شاخصه‌های تاریخ‌نگاری انگلیسی از آن یاد شده است.

هژمونی اطلاعاتی انگلیسی‌ها درباره ایران به حدی است که در برخی موارد تعداد نوشته‌های آن‌ها و تولیدات مکتوب شان انسان را به شگفتی و تعجب وا می‌دارد. مثلاً لویی رابینو (نایب کنسول انگلیس در رشت) فقط 14 تألیف درباره ایران و گیلان نوشته است.

آموزش زبان فارسی و تدوین منابع تاریخی از جمله اموری بود که انگلیسی‌ها در جهت سیطره استعماری خود بر ایران، نسبت به آن فعالیت داشتند.

در این مقاله اطلاعات به دست آمده توسط انگلیسی‌ها، به دو بخش کلی تقسیم شده است؛ یکی اینکه به منظور برقراری روابط دوستانه برای ایجاد نوعی وابستگی مالی نظامی و فرهنگی به خود به طوری که قادر باشند در هر زمان، از این وابستگان محلی در جهت اعمال فشار بر دولت مرکزی و پپیشبرد اهداف در منطقه بهره بگیرند.

بهره‌برداری دیگر، تسهیل سرکوب مقاومت‌هایی بود که در برابر نفوذ و حاکمیت بیگانگان میان ساکنان این مناطق شکل می‌گرفت.

نویسنده این پژوهش در ادامه پیشنهاداتی در جهت خنثی‌سازی تاریخ نگاری انگلیسی ارائه می‌کند؛ از جمله اینکه رویکرد نقادانه نسبت به تاریخ‌نگاری انگلیسی در حوزه و دانشگاه تقویت شود، کتاب‌های درسی از منابع انگلیسی پالایش شود و تاریخ‌نگاری انقلاب‌اسلامی تقویت شود.

به هر حال همانگونه که نقش انگلستان در تحولات تاریخ معاصر ایران قابل انکار و کتمان نیست، در تاریخ نگاری نیز نقش انگلیس قابل انکار نیست.

گفتنی است، مقاله «شاخصه‌شناسی تاریخ‌نگاری انگلیسی و تولید روایت‌های وارونه در ثبت تحولات ایران معاصر» به قلم حجت‌الاسلام محسن مومنی در نشریه علمی مطالعات انقلاب اسلامی منتشر شده است.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/