به گزارش خبرگزاری تسنیم، آیت‌الله احمد مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی و نماینده مجلس خبرگان رهبری در آیین رونمایی از دو اثر پژوهشی که با عناوین «تبارشناسی قائد شهید» و «تبارشناسی صالح بعد صالح» به همت پژوهشکده الذریه النبویه در شهر مقدس قم برگزار شد، با اشاره به جایگاه تاریخی و اجتماعی سادات، بر ضرورت بازخوانی علمی تبارشناسی آنان و شناخت نقش و کارکرد خاندان‌های منتسب به پیامبر اکرم(ص) در تحولات تاریخی و اجتماعی امت اسلامی تأکید کرد و گفت: شناخت این میراث تاریخی، می‌تواند به فهم دقیق‌تر جایگاه سادات و ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی آنان در امتداد تاریخ اسلامی یاری رساند.

آیت‌الله مبلغی با اشاره به نقش الگویی و فراتاریخی پیامبر اکرم(ص) برای امت اسلامی افزود: پیامبر اکرم(ص) از جایگاهی برخوردار است که وساطت تاریخی، فرانسلی و جهانی آن حضرت را به الگویی مستمر در حیات امت اسلامی تبدیل کرده است؛ نقشی که در امتداد تاریخ، از طریق اهل‌بیت و ذریه آن حضرت تداوم یافته و در حافظه دینی و اجتماعی مسلمانان استمرار پیدا کرده است.

این استاد درس خارج حوزه علمیه با بیان اینکه اهمیت و جایگاه سادات، در بنیاد خود، به انتساب آنان به پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) بازمی‌گردد، گفت: این پیوند تاریخی، صرفا یک نسبت نسبی نیست؛ بلکه در طول تاریخ، برای سادات نوعی منزلت و مرجعیت اجتماعی و معنوی پدید آورده و آنان را به حاملان بخشی از حافظه دینی و تاریخی امت اسلامی و واجد ظرفیت‌های نمادین و اجتماعی تبدیل کرده است.

وی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) اگرچه امروز به صورت ظاهری در میان جامعه حضور ندارد، اما ذریه آن حضرت در امتداد تاریخ استمرار یافته‌اند و از این رهگذر، بخشی از آثار و دلالت‌های اجتماعی و تاریخی این انتساب در حافظه و حیات اجتماعی مسلمانان تداوم می‌یابد و بازتولید می‌شود.

مبلغی با اشاره به ظهور حضرت ولی عصر(عج) از خاندان پیامبر اکرم(ص)، خاطرنشان کرد: حتی افق موعود عدالت در آخرالزمان نیز در امتداد همین خاندان و پیوند با پیامبر اکرم(ص) ترسیم شده است؛ امری که نشان می‌دهد نسبت پیامبر(ص) و ذریه آن حضرت، صرفا به یک پیوند تاریخی در گذشته محدود نمی‌شود، بلکه در تصور دینی و تاریخی امت اسلامی، حضوری ممتد و اثرگذار دارد و تا افق آینده نیز برای کل جهانیان امتداد می‌یابد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با تقدیر از فعالیت‌های صورت‌گرفته در زمینه تبارشناسی اظهار داشت: در مکتب اهل‌بیت(ع)، هنگامی که از یک شخصیت سخن به میان می‌آید، توجه تنها به خود او محدود نمی‌شود؛ بلکه آبا و اجداد او از یک سو و ذریه و تبار او از سوی دیگر نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. از این منظر، تبارشناسی صرفا شناخت یک سلسله نسب نیست، بلکه راهی برای فهم پیوند میان گذشته، حال و آینده و شناخت امتداد تاریخی شخصیت‌ها و خاندان‌ها در حیات دینی و اجتماعی است.

آیت‌الله مبلغی با اشاره به جایگاه مفهوم وراثت در ذهنیت دینی افزود: وراثت در منطق دینی، تنها انتقال یک نسب یا میراث مادی از نسلی به نسل دیگر نیست؛ بلکه مفهومی معنوی و مکتبی است که حلقه‌های تاریخ را به یکدیگر پیوند می‌دهد. در این نگاه، تاریخ صرفا مجموعه‌ای از گذشته‌های گسسته نیست، بلکه موجودیتی زنده و پیوسته است و صالحان در امتداد یکدیگر قرار می‌گیرند؛ به گونه‌ای که هر نسل از صالحان، حامل بخشی از میراث معنوی نسل‌های پیشین و زمینه‌ساز استمرار آن در نسل‌های پس از خود است.

وی عنوان «صالح پس از صالح» برای رهبر معظم انقلاب را ناظر به همین منطق دانست و گفت: توجه به سلسله صالحان و پیوند میان نسل‌ها، از ویژگی‌های مهم ادبیات دینی و به‌ویژه مکتب اهل‌بیت(ع) است؛ مکتبی که در آن، فضیلت و معنویت در مرز نسل‌ها متوقف نمی‌شود، بلکه همچون جریانی پیوسته، از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و تاریخ را به عرصه تداوم یک میراث زنده بدل می‌سازد.

نماینده مجلس خبرگان رهبری با اشاره به جایگاه مفهوم «ذریه» در قرآن کریم تصریح کرد: قرآن کریم در موارد متعددی مفهوم ذریه را مورد توجه قرار داده است و حتی حضرت ابراهیم(ع) هنگامی که به آینده حرکت توحیدی خود می‌اندیشد، مسئله ذریه را نیز در کانون توجه قرار می‌دهد. این نگاه نشان می‌دهد که حرکت تاریخی، صرفا به یک فرد یا یک مقطع زمانی محدود نمی‌شود، بلکه از طریق نسل‌ها امتداد می‌یابد و در گذر زمان استمرار پیدا می‌کند.

وی در ادامه با تأکید بر این پیوستگی تاریخی گفت: ما فقط فرزندان زمان خود نیستیم؛ فرزندان تاریخیم؛ و بخشی از آنچه امروز هستیم، از میراثی آمده است که پیش از ما شکل گرفته و آنچه از خود برجای می‌گذاریم نیز می‌تواند در ساختن نسل‌های پس از ما اثرگذار باشد.

مبلغی با تأکید بر اهمیت دانش تاریخ در حوزه‌های علمیه گفت: ما اساسا باید ارتباطی جدی‌تر و عمیق‌تر با تاریخ برقرار کنیم؛ چراکه نگاه به آینده بدون شناخت مؤلفه‌های تاریخی و فهم گذشته بدون شناخت حرکت و منطق درونی تاریخ، نگاهی ناقص و گسسته خواهد بود. تاریخ صرفا روایت آنچه گذشته است نیست، بلکه یکی از ابزارهای فهم مسیر حرکت جامعه و کشف افق‌های پیش روی آن است.

وی افزود: تاریخ اهل‌بیت(ع) نیز باید به گونه‌ای مطالعه شود که فهم ولایت، معنویت، نقش و کارکرد آنان در حیات امت اسلامی، نه به صورت مقطعی و ایستا، بلکه در یک روند تاریخی آشکار شود؛ به گونه‌ای که بتوان امتداد و تحول این نقش را در بستر زمان شناخت و نسبت میان گذشته، اکنون و آینده را در پرتو آن بازخوانی کرد.

این عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار داشت: ما صرفا محصول یک زمان خاص نیستیم؛ ما برآمده از تاریخیم. زمانه‌ای که امروز در آن زندگی می‌کنیم، تنها یک مقطع منفصل نیست، بلکه بخشی از یک فرایند تاریخی بزرگ‌تر است؛ از همین رو، بدون فهم ریشه‌های تاریخی و منطق این حرکت، نمی‌توان وضعیت امروز را به‌درستی فهم کرد و برای آینده تحلیلی دقیق و واقع‌بینانه داشت.

آیت‌الله مبلغی در ادامه به تبیین جامعه‌شناختی جایگاه سادات پرداخت و گفت: چند عنوان مهم جامعه‌شناختی را می‌توان بر سادات منطبق کرد که نخستین آنها مفهوم «گروه مرجع» است. گروه مرجع لزوماً به این معنا نیست که افراد علم خود را از آن گروه دریافت کنند؛ بلکه گروه مرجع بر ذهنیت اجتماعی، حافظه اجتماعی، جهت‌گیری جامعه و الگوسازی مستقیم و غیرمستقیم اثر می‌گذارد.

مبلغی افزود:گروه‌های مرجع در جوامع امروز می‌توانند در ایجاد توازن، ثبات و استقرار اجتماعی نقش جدی ایفا کنند و هنگامی که یک گروه مرجع از جایگاه شرافت تاریخی و معنوی نیز
برخوردار باشد، قدرت تأثیرگذاری آن افزایش پیدا می‌کند.

این استاد حوزه دومین ویژگی را «منزلت اجتماعی» دانست و گفت: گروه دارای منزلت با گروه مرجع یکسان نیست. در جامعه، نگاه مردم متوجه گروه‌های دارای منزلت است و از آنان انتظار ایفای نقش وجود دارد. هنگامی که جامعه از یک گروه یا شخصیت دارای منزلت توقعی پیدا می‌کند، آن گروه نیز متناسب با این انتظار اجتماعی به ایفای نقش می‌پردازد و موفقیت در این نقش‌آفرینی، سطح توقع جامعه را افزایش می‌دهد.

مبلغی با اشاره به سابقه تاریخی حضور سادات در جنبش‌ها و تحولات اجتماعی گفت: یکی از دلایلی که در طول تاریخ بسیاری از قیام‌ها و حرکت‌های اجتماعی با حضور سادات همراه بوده، همین برخورداری آنان از منزلت و جایگاه اجتماعی است.

آیت‌الله مبلغی «نماد اجتماعی» را سومین ظرفیت مهم سادات عنوان کرد و اظهار داشت: نمادها از منظر جامعه‌شناسی بسیار تأثیرگذارند. اگر می‌خواهیم دین در جامعه تقویت شود باید نمادهای دینی را نیز تقویت کنیم و اگر خواهان استقرار فرهنگ اسلامی هستیم، نمی‌توانیم نقش نمادها را نادیده بگیریم. تشخیص نمادهای مؤثر اجتماعی فقط با نگاه فردی امکان‌پذیر نیست و باید از ظرفیت علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی نیز برای شناخت آنها بهره گرفت.

مبلغی ادامه داد: انتساب سادات، عنوان آنان، نشانه‌های شناخته‌شده اجتماعی و حتی مزارات سادات، هر یک در سطحی می‌توانند واجد کارکرد نمادین باشند. این نمادها قادرند جامعه را حفظ کنند و به حرکت اجتماعی جهت دهند. ظرفیت‌های ناشناخته و فعال‌نشده نمادهای مرتبط با سادات، احتمالاً از ظرفیت‌هایی که تاکنون شناخته و فعال شده‌اند بیشتر است.

نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، «سرمایه اجتماعی تاریخی» را یکی دیگر از ویژگی‌های سادات دانست و گفت: گاهی یک سرمایه اجتماعی متعلق به یک مقطع زمانی محدود است، اما برخی سرمایه‌های اجتماعی در طول تاریخ شکل گرفته و انباشته شده‌اند و سادات را باید از این منظر نیز مورد توجه قرار داد.

وی در ادامه بر ضرورت «نهادسازی» در این زمینه تأکید کرد و گفت: سادات نباید تنها در سطح یک نماد باقی بمانند، بلکه باید ظرفیت آنان به نهادهای اجتماعی تبدیل شود. نهاد اجتماعی با نماد اجتماعی متفاوت است و می‌تواند کارکرد پایدار و سازمان‌یافته‌ای را در جامعه ایجاد کند.

آیت‌الله مبلغی در بخش پایانی سخنان خود با پیوند دادن این بحث به مسئله تقریب مذاهب اسلامی گفت: تقریب و وحدت اسلامی اساساً پروژه قرآن و اهل‌بیت(ع) است و نمی‌توان ساختار امت اسلامی را از منظومه قرآن حذف کرد. قرآن از «جعل امت» آغاز می‌کند و تا ایجاد اخوت میان مسلمانان پیش می‌رود و اگر این استخوان‌بندی شکسته شود، قوام جامعه اسلامی نیز آسیب خواهد دید.

این استاد حوزه با اشاره به تأکید مستمر اهل‌بیت(ع) بر انسجام و همبستگی امت اسلامی اظهار داشت: کارکرد و رسالت اهل‌بیت(ع) افق آن در سطح امت اسلامی و فراتر از آن، تا گستره بشریت امتداد می‌یابد. از این منظر، میراث اهل‌بیت(ع) بخشی از سرمایه مشترک دینی و تمدنی مسلمانان و ظرفیتی برای تقویت همبستگی و انسجام انسانی است. اهل‌بیت(ع) از مهم‌ترین مشترکات مسلمانان هستند و فیوضات آنان قابل تسری  به همه است. در این چارچوب، ظرفیت سادات نیز می‌تواند در خدمت انسجام امت اسلامی قرار گیرد.

وی در پایان سخنانش تأکید کرد: «ما می‌توانیم از ظرفیت سادات به‌عنوان موتور حرکت‌دهنده وحدت و امت اسلامی استفاده کنیم.» شناخت این ظرفیت، تبارشناسی خاندان‌های سادات و تبدیل سرمایه تاریخی و معنوی آنان به ظرفیت نهادی و اجتماعی، می‌تواند آثار مهمی برای جامعه اسلامی به همراه داشته باشد.

انتهای پیام/