خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، فعال سیاسی و اجتماعی | در روزگاری که خشونت و نفرت در بسیاری از مناسبات انسانی گسترش یافته، بازخوانی سیره حضرت محمد(ص) می‌تواند دریچه‌ای برای فهم دوباره «مهربانی» باشد؛ مهربانی‌ در سیره نبوی فقط احساس نیست، بلکه منطق اخلاقی و اجتماعی است.

قرآن کریم، پیامبر اسلام(ص) را «رحمت برای جهانیان» معرفی می‌کند؛ رحمتی که در حصار قوم، قبیله و پیروان یک دین محدود نمی‌شود. پیامبر(ص) انسان را به کرامت، اخلاق، عدالت و زندگی مسالمت‌آمیز دعوت کرد.

درگفتمان پیامبر مهربانی از خانواده آغاز می‌شود. محبت به خانواده، کودکان، سالمندان و نیازمندان، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی پیامبر(ص) بود. او به کودکان سلام می‌کرد و در رفتار با انسان‌ها، ثروت و جایگاه اجتماعی را معیار کرامت قرار نمی‌داد.

یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های سیره پیامبر(ص)، رفتار با مخالفان و دشمنان بود. کسانی که او را آزار دادند و در برابر دعوتش ایستادند، همیشه با انتقام مواجه نشدند؛ بلکه در بسیاری موارد، راه عفو، گذشت و هدایت را برگزید.

ماجرای طائف و رفتار پیامبر(ص) در فتح مکه، نمونه‌هایی روشن از این روحیه است؛ جایی که امکان انتقام وجود داشت، اما بخشش و پایان دادن به چرخه خشونت برگزیده شد. اما رحمت نبوی هرگز به معنای بی‌تفاوتی در برابر ظلم نبود. رحمت و عدالت در سیره پیامبر(ص) مکمل یکدیگرند.

در روابط اجتماعی و سیاسی، معیار رفتار پیامبر(ص) عهد، پیمان، حقوق متقابل و امنیت جامعه بود. درباره یهودیان مدینه نیز نمی‌توان همه را با یک حکم واحد توصیف کرد؛ میان هم‌زیستان و هم‌پیمانان و کسانی که پیمان‌شکنی یا اقدام خصمانه کردند، تفاوت وجود داشت.

بنابراین باید میان اختلاف عقیده و تجاوز، خیانت و پیمان‌شکنی تفاوت گذاشت. یکی از مهم‌ترین درس‌های سیره پیامبر(ص) برای امروز این است: با انسان می‌توان مهربان بود، بدون آنکه ظلم را پذیرفت.

می‌توان بخشید، اما اجازه تکرار ظلم نداد؛ می‌توان با مهربانی برای هدایت دشمن تلاش کرد و هم‌زمان از حقوق جامعه دفاع نمود. از این منظر، مهربانی ضعف نیست؛ قدرت اخلاقی انسان است. امروز بیش از هر زمان دیگری به مهربانی‌ای نیاز داریم که ساده‌لوحی نباشد، بخششی که به معنای فراموش کردن حق نباشد و صلحی که بدون عدالت نباشد.

محمد(ص)، پیامبر مهربانی بود؛ مهربانی با دوست، گذشت در برابر خطای دشمن و ایستادگی در برابر ظلم؛ زیرا در مکتب او، رحمت بدون عدالت کامل نیست و عدالت بدون رحمت نیز می‌تواند به خشونت تبدیل شود.

«رحمت للعالمین» یک مسئولیت اخلاقی است: انسانیت را قربانی اختلاف نکنیم. محمد(ص)، آموزگار اخلاق، کرامت، رحمت و عدالت برای انسان است.

انتهای پیام/