به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، به استناد گفتار پیامبر اکرم (ص) که فرمود: «أدّبنی ربی فأحسن تأدیبی؛ پروردگارم مرا تأدیب کرد و نیکو تأدیب کرد»، آن حضرت در سایه تعلیم و تأدیب الهی به مقام رسالت، بلکه به مقام برترین پیامبر آسمانی نایل آمد.

بر این اساس، حضرت امیرالمؤمنین (ع) فرمود: از هنگامی که پیامبر از شیر مادر گرفته شد، خداوند بزرگ‌ترین فرشته خود را با او همراه ساخت تا به عنوان معلمی ویژه، سجایای اخلاقی را به آن حضرت بیاموزد. پیامبر اکرم (ص) در سایه چنین تعلیم و تأدیبی به جایگاهی رسید که در روایتی خطاب به ایشان آمده است که عالم به یُمن وجود او آفریده شده است: «و لولاک لما خلقت الأفلاک».

خداوند از اخلاق آن حضرت به عنوان اخلاقی عظیم یاد کرده است: «و إنک لعلی خلق عظیم» و به جان او سوگند خورده است. همچنین، از رحمت، مهربانی و غم‌خواری او نسبت به مؤمنان و مسلمانان ستایش کرده و مکرراً از او خواسته است که برای هدایت‌خواهی کافران، بیش از حد خود را به زحمت نیندازد و از درد جانکاه عدم ایمان آنان، خود را در معرض نابودی قرار ندهد.

شدت مهرورزی پیامبر نسبت به عموم مردم و حلم و بردباری ایشان کار را تا بدان‌جا رساند که منافقان از ایشان به عنوان «أُذُن» یاد می‌کردند. خداوند نیز در مواردی خود دخالت کرده و مردم را نسبت به رعایت حقوق و ادب در برابر ایشان هشدار داده است.

با چنین مقام والای معنوی و الهی است که خداوند ده‌ها بار از نام رسول خدا در کنار نام خود یاد می‌کند و همگامی با پیامبر را همگامی با خداوند و مخالفت با او را مخالفت با خداوند دانسته است: «و من یطع الرسول فقد أطاع الله» و «من یعص الله و رسوله فقد ضل ضلالاً بعیداً»؛ تا بدان‌جا که اطاعت و پیروی از پیامبر را نشانه و شرط حب الهی معرفی کرده است: «قل إن کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله».

مفهوم این دست از آیات آن است که پیامبر، تجلی‌گاه اراده الهی و تبلور اسماء جلالیه و جمالیه خداوند و بازگوکننده اراده و خواست او به شمار می‌رود. فرمان مؤمنان به مراجعه به پیامبر برای داوری در میان مخاصمات و ضرورت پذیرش بی‌چون‌وچرای داوری آن حضرت نیز نشانی دیگر از ارج‌گذاری به مقام ایشان است.

سرانجام، بالاترین نقش و جایگاه علمی و معنوی در عرصه دین‌آگاهی به آن حضرت احاله شده است؛ چنان‌که با آمدن آیه «ما آتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا»، تمام آموزه‌های صادرشده از ناحیه پیامبر (ص) به مثابه آیات قرآن از حجیت کامل برخوردار شده است.

باری، سیره، شخصیت و اخلاق پیامبر تفسیری مجسم از اسلام و آموزه‌های آن ارائه کرده است؛ به این معنا که هرکس پرسشی درباره دین و گزاره‌های دینی داشته باشد، می‌تواند شخصیت و سیره پیامبر اکرم (ص) را مورد بازنگری دقیق قرار دهد و در سایه این بازنگری، پاسخ خود را دریابد.

بر اساس روایتی، هشام بن عامر از عایشه، همسر پیامبر، پرسید که اخلاق پیامبر (ص) چگونه بوده است؟ عایشه در پاسخ او گفت: «کان خلقه القرآن»؛ یعنی پیامبر و اخلاق او قرآن مجسم بود و تمام آیات قرآن در وجود ایشان تجسد و تبلور یافته بود.

پیامبر هماره محزون بود و دائماً به تفکر می‌پرداخت، راحتی نداشت، سکوت او طولانی بود و بدون ضرورت سخن نمی‌گفت. سکوت آن حضرت بر چهار نوع بود: حلم، برحذر بودن، برنامه‌ریزی و تفکر.

برنامه‌ریزی ایشان در نگاه برابر و گوش دادن به مردم خودنمایی می‌کرد و تفکر ایشان درباره چیزهایی بود که باقی می‌ماند و فانی می‌شود. در وجود آن حضرت، حلم و صبر در کنار یکدیگر جمع شده بود؛ از این‌رو، چیزی ایشان را خشمگین نمی‌کرد و از کوره به در نمی‌برد.

رسول خدا در ساحت الهی بسیار زاری و ناله داشت و پیوسته از خداوند می‌خواست تا او را به آداب نیک و سجایای اخلاقی زینت دهد. همچنین، در دعای خویش می‌فرمود: «خدایا! خُلق مرا نیکو گردان» و می‌گفت: «خدایا! زشتی‌های اخلاق را از من دور گردان.»

رسول خدا با ثروتمند و مستمند دست می‌داد و دست خود را در حال مصافحه از دست کسی نمی‌کشید، مگر آن‌که آن شخص دست خود را می‌کشید. آن حضرت به هر کس که می‌رسید، سلام می‌گفت؛ اعم از غنی و فقیر، بزرگ و کوچک. هرگز دیده نشد که آن حضرت پای خود را نزد کسی دراز کند.

پیامبر اکرم (ص)، افزون بر آن‌که لباس‌های پاره خویش را رفو می‌کرد، لباس مستمندان را نیز به دست خویش رفو می‌کرد و کفش خود را با دست خود پینه می‌زد. هیچ‌گاه وقت خود را به بطالت و فرصت‌سوزی ضایع نمی‌کرد و ساعات شبانه‌روز خود را به سه قسمت تقسیم می‌کرد. حتی بخشی را که به خانواده اختصاص داشت نیز به چند بخش تقسیم کرده و کارهای خود را بر اساس این ساعات تنظیم می‌کرد.

با وجود آن‌که شب‌ها چند بار برای نماز شب بیدار می‌شد، با نظمی خاص مسواک و آب وضوی خود را پیش از هر خواب مرتب و مهیا می‌ساخت. چنان بر حضور مناسب و مرتب خود در اجتماع اهتمام داشت که در آینه یا گاه در آب، چهره خود را وارسی می‌کرد و به معطر بودن خویش، حتی بیش از غذا، حساسیت نشان می‌داد.

ذره‌ای اسراف و تبذیر در سیره ایشان راه نمی‌یافت. هنگامی که سنگ لحد قبر سعد بن معاذ، یکی از اصحاب، را می‌گذاشت، با دست مبارک خویش و با دقت، خاک‌های لحد را مرتب کرده و رخنه‌های آن را بست. خود اذعان داشت که لختی دیگر این خاک‌ها فرو خواهد پاشید؛ اما با این حال معتقد بود که خداوند دوست دارد هنگامی که بنده‌ای کاری را انجام می‌دهد، آن را محکم، کامل و بی‌عیب انجام دهد.

پیامبر اکرم (ص) به کار و تلاش چنان اهمیت می‌داد که اگر با مسلمان بیکاری روبه‌رو می‌شد، از چشم او می‌افتاد. همچنین، پیوسته بر زراعت و کشاورزی که عامل استقلال هر ملتی است، پای می‌فشرد و آن را مایه خشنودی خداوند اعلام می‌کرد.

حفظ محیط زیست نیز چنان برای آن حضرت اهمیت داشت که افزون بر توصیه به آن، در آغاز هر جنگی به مسلمانان هشدار می‌داد که صدمه‌ای به درختان و محیط زیست وارد نکنند.

باری، خواب و بیداری پیامبر، نشست و برخاست ایشان، نوع برخورد آن حضرت با خانواده و جامعه و تمام آن‌چه از آن به عنوان اخلاق فردی، اجتماعی، عبادی و زیستی پیامبر یاد می‌شود، سراسر تفسیری مجسم از وحی و دین را ارائه کرده است.

یادداشت از: آیت‌الله علی نصیری، رئیس مؤسسه معارف وحی و خرد

انتهای پیام/