به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، شب هنگام، هنگامی که شهر در سکوت فرو می‌رفت، پیامبر(ص) به خلوت با پروردگار می‌ایستاد. «وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَکَ عَسَى أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَحْمُودًا» (اسراء: 79). این شب‌زنده‌داری‌ها، راز پیوند عمیق او با منبع وحی بود؛ نیرویی که او را در مسیر دشوار هدایت امت و ساختن تمدنی نوین یاری می‌کرد.

اما این تمدن بزرگ چگونه شکل گرفت؟ پاسخ در نهادی نهفته است به نام «بیعت». ابن‌خلدون در مقدمه خود می‌نویسد: «بیعت، پیمان بر اطاعت است، مثل اینکه بیعت‌کننده با امیر خود عهد می‌نماید که تسلیم فرمان‌های او باشد؛ چه در امور شخصی و چه در امور اجتماعی مسلمین». این پیمان دوطرفه، مردمی را که در جاهلیت تنها به قبیله خود می‌اندیشیدند، به امتی واحد تبدیل کرد و زمینه را برای هجرت، تشکیل دولت و نهایتاً تمدن‌سازی فراهم آورد.

بیعت را باید در مقاطع سرنوشت‌ساز تاریخ اسلام جست. نخستین بیعت، با حضرت علی(ع) و حضرت خدیجه(س) بسته شد (طبری، تاریخ الامم، ج2، ص63). بیعت عقبه در سال‌های دوازدهم و سیزدهم بعثت، با مردمی از یثرب که تشنه عدالت بودند، پیمانی محکم برای حمایت از پیامبر بستند و سه ماه بعد به هجرت و تشکیل دولت اسلامی انجامید (واقدی، المغازی، ج1، ص198). در سال ششم هجری، بیعت رضوان رقم خورد که خداوند در قرآن از آن با رضایت خویش یاد کرده است: «لَقَدْ رَضِیَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبَایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ» (فتح: 18). و سرانجام، در فتح مکه، پیامبر از مردان و زنان تازه‌مسلمان بیعت گرفت (بخاری، صحیح، کتاب المغازی).

امروز، در جهانی پر از چالش‌های اخلاقی، فروپاشی خانواده‌ها و بحران هویت، بازگشت به سیره نبوی و درک درست از بیعت، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. بیعت هرگز نمرده؛ فقط لباس عوض کرده است. صندوق‌های رأی، جایگزین کف‌دست‌ها شده‌اند و برگه‌های رأی، به جای بیعت‌نامه‌های شفاهی، بر کاغذ نقش می‌بندند. اما جوهره یکی است؛ مردم با رأی خود، به حاکمیت مشروعیت می‌بخشند و حاکم متعهد می‌شود که در چارچوب قانون و عدالت گام بردارد. امام خمینی در کتاب البیع (ج2، ص498) این تطبیق را به‌خوبی نشان داده است که در عصر غیبت، انتخابات و رأی عمومی، بارزترین مصداق بیعت با ولی فقیه محسوب می‌شود.

میلاد پیامبر(ص)، جشن تولد یک انسان بزرگ نیست؛ جشن تولد انسانیت است. بیعت، میراث گران‌بهای او برای همه اعصار است؛ الگویی برای مشارکت سیاسی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نظارت همگانی. اگر از تمدن نوین اسلامی سخن می‌گوییم، باید همان مسیری را آغاز کنیم که پیامبر خاتم آغاز کرد: خانواده، اخلاق، تربیت و امت‌سازی. اکنون بیش از هر زمان دیگری، به سبک و سیره نبوی نیاز داریم؛ نه فقط برای افزودن ایمان فردی، که برای بازسازی خانواده، احیای هویت دینی و تحقق جامعه‌ای اخلاق‌محور و عدالت‌گستر.

منابع: قرآن (اسراء: 79، فتح: 18)؛ ابن‌خلدون، مقدمه؛ طبری، تاریخ الامم؛ واقدی، المغازی؛ بخاری، صحیح؛ امام خمینی، کتاب البیع، ج2.

کارشناس مذهبی عارفه خندان

انتهای پیام/