به گزارش خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، هفته وحدت را نباید صرفاً مجموعه‌ای از مراسم، سخنرانی‌ها و برنامه‌های مناسبتی دانست. این هفته فرصتی است برای بازخوانی یکی از مهم‌ترین نیازهای جامعه ایران؛ نیازی که امروز دیگر فقط یک موضوع مذهبی نیست، بلکه مستقیماً با امنیت، ثبات، منافع ملی و توان عبور کشور از بحران‌ها ارتباط دارد.

وحدت در معنای واقعی خود به این معنا نیست که همه مردم یکسان فکر کنند، یک سلیقه سیاسی داشته باشند یا تفاوت‌های مذهبی، قومی و فرهنگی خود را کنار بگذارند. جامعه‌ای مانند ایران اساساً از تنوع شکل گرفته است؛ شیعه و سنی، فارس و بلوچ، کرد و ترک و عرب و ترکمن و دیگر اقوام، هرکدام بخشی از هویت این سرزمین هستند.

مسئله اصلی آن است که این تفاوت‌ها به عامل تقابل و بی‌اعتمادی تبدیل نشوند و در مقابل، یک هویت مشترک و منافع مشترک بتواند همه این گوناگونی‌ها را در کنار یکدیگر قرار دهد.

وحدت با حذف اختلاف تفاوت دارد

یکی از خطاهای رایج در بحث وحدت، یکی دانستن آن با نبود اختلاف است. اختلاف نظر، نقد، رقابت و حتی اعتراض، بخشی طبیعی از حیات اجتماعی است. وحدت زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه بتواند در عین وجود اختلافات، بر سر اصول و منافع اساسی خود به نقطه مشترک برسد.

اگر قرار باشد وحدت به معنای خاموش کردن هر صدای متفاوتی تعریف شود، نه‌تنها پایدار نخواهد بود، بلکه خود می‌تواند به افزایش شکاف اجتماعی منجر شود. وحدت پایدار از مسیر احترام، گفت‌وگو، انصاف و پذیرش تفاوت‌ها عبور می‌کند.

از همین منظر، وحدت میان شیعه و سنی نیز به معنای نادیده گرفتن تفاوت‌های اعتقادی نیست؛ بلکه به معنای آن است که اختلاف مذهبی بهانه‌ای برای دشمنی، نفرت و تضعیف منافع مشترک مسلمانان نشود. تأکید بر «وحدت و مقاومت» نیز از همین زاویه قابل فهم است؛ جامعه‌ای که در برابر فشار بیرونی قرار دارد، بیش از هر زمان دیگری به سرمایه اجتماعی و اعتماد متقابل نیازمند است.

ایران؛ یک جامعه متکثر با منافع مشترک

در ایران، مفهوم وحدت حتی فراتر از وحدت مذهبی است. امنیت یک استان مرزی، رفاه یک شهروند در پایتخت، رونق اقتصادی یک منطقه ساحلی یا آرامش یک روستا در دورترین نقطه کشور، در نهایت به سرنوشت کل ایران گره خورده است.

به همین دلیل، وحدت ملی نباید تنها در زمان بحران مورد توجه قرار گیرد. اگر مردم احساس کنند در مسائل اساسی کشور دیده می‌شوند، صدایشان شنیده می‌شود و میان مناطق، اقوام و مذاهب مختلف تبعیضی وجود ندارد، زمینه‌های انسجام اجتماعی تقویت خواهد شد.

در مقابل، بی‌عدالتی، تبعیض، بی‌توجهی به مطالبات واقعی مردم و فاصله میان وعده و عمل، می‌تواند سرمایه اجتماعی را فرسوده کند. بنابراین سخن گفتن از وحدت بدون توجه به عوامل ایجادکننده بی‌اعتمادی، عملاً تقلیل دادن یک مسئله مهم اجتماعی به یک شعار مناسبتی است.

وحدت را نمی‌توان فقط با بنر و مراسم و همایش ساخت؛ وحدت در مدرسه، اداره، بازار، رسانه، مسجد، دانشگاه و حتی در رفتار روزمره مسئول و شهروند ساخته می‌شود.

دشمن از شکاف‌ها استفاده می‌کند، اما شکاف را نباید فقط به دشمن نسبت داد

یکی از واقعیت‌های تلخ جهان امروز این است که جریان‌های سیاسی و رسانه‌ای رقیب، هر شکاف اجتماعی را فرصتی برای اثرگذاری می‌دانند. تجربه منطقه نشان داده است که اختلافات مذهبی و قومی، اگر مدیریت نشوند، می‌توانند از یک اختلاف محدود به بحران‌های بزرگ امنیتی تبدیل شوند.

اما در اینجا یک نکته مهم وجود دارد؛ هر شکافی را نمی‌توان صرفاً محصول طراحی بیرونی دانست. دشمن ممکن است از اختلافات موجود بهره‌برداری کند، اما اگر زمینه‌ای برای اختلاف وجود نداشته باشد، قدرت اثرگذاری آن نیز محدود خواهد شد.

بنابراین دفاع از وحدت، فقط مقابله با تبلیغات تفرقه‌افکنانه نیست؛ بلکه به معنای کاهش زمینه‌های داخلی اختلاف نیز هست. جامعه‌ای که در آن عدالت، احترام، گفت‌وگو و احساس تعلق تقویت شده باشد، در برابر عملیات روانی و پروژه‌های اختلاف‌افکنانه نیز مقاوم‌تر خواهد بود.

وحدت در روزهای سخت خودش را نشان می‌دهد

ارزش واقعی وحدت را باید در روزهای دشوار سنجید، نه در روزهایی که همه‌چیز آرام است. جامعه‌ای که هنگام فشار اقتصادی، تهدید امنیتی، بحران منطقه‌ای یا جنگ بتواند اختلافات فرعی را کنار بگذارد و بر منافع ملی متمرکز شود، از ظرفیت بالاتری برای عبور از بحران برخوردار است.

امسال نیز در شرایطی هفته وحدت برگزار می‌شود که تحولات منطقه و تجربه ماه‌های اخیر، اهمیت انسجام اجتماعی را بیش از گذشته آشکار کرده است. حتی در برنامه‌ها و مواضع رسمی این هفته نیز بر این نکته تأکید شده که شرایط جنگی و تحولات منطقه‌ای، اهمیت اتحاد و انسجام را دوچندان کرده است.

اما این انسجام نباید صرفاً واکنشی و موقت باشد. اگر وحدت فقط در زمان تهدید فعال شود و با کاهش فشارها دوباره فراموش شود، نمی‌توان از آن به عنوان یک سرمایه پایدار ملی یاد کرد.

مسئولیت وحدت فقط بر عهده مردم نیست

یکی از مهم‌ترین نکات در بحث وحدت، توجه به رفتار مسئولان و نخبگان است. از مردم نمی‌توان انتظار داشت که همواره برای حفظ وحدت هزینه بدهند، اما برخی رفتارها و ادبیات سیاسی به شکاف‌های اجتماعی دامن بزند.

وحدت زمانی به یک فرهنگ عمومی تبدیل می‌شود که مسئولان، رسانه‌ها، احزاب، روحانیون، نخبگان و فعالان اجتماعی نیز در گفتار و رفتار خود مسئولانه عمل کنند. اختلاف سیاسی نباید به دشمنی اجتماعی تبدیل شود و رقابت انتخاباتی نباید مرزهای هویتی جامعه را به میدان نزاع دائمی تبدیل کند.

رسانه نیز در این میان نقش مهمی دارد. رسانه می‌تواند اختلاف را برجسته و جامعه را دو قطبی کند یا با روایت دقیق و منصفانه، امکان گفت‌وگو و فهم متقابل را افزایش دهد. در شرایطی که سرعت انتشار اطلاعات و شایعات چند برابر گذشته شده، مسئولیت رسانه‌ها در حفظ سرمایه اجتماعی سنگین‌تر از همیشه است.

وحدت؛ راهبردی مهم برای آینده ایران

جامعه ایران امروز بیش از آنکه به شعارهای تکراری درباره وحدت نیاز داشته باشد، به تجربه عملی وحدت نیازمند است؛ وحدتی که مردم آن را در رفتار مسئولان، در عدالت، در فرصت‌های برابر، در احترام به اقوام و مذاهب و در شنیده شدن مطالباتشان لمس کنند.

اگر وحدت را صرفاً به معنای کنار هم ایستادن در یک مراسم بدانیم، با پایان مراسم تمام می‌شود. اما اگر آن را به معنای پذیرش یک اصل مهم بدانیم که «با وجود تفاوت‌ها، ایران متعلق به همه ایرانیان است و منافع ملی بر اختلافات فرعی مقدم است»، آنگاه وحدت از یک مناسبت تقویمی به یک راهبرد اجتماعی تبدیل می‌شود.

هفته وحدت شاید بیش از هر چیز باید یادآور همین حقیقت باشد که قدرت یک کشور فقط در تجهیزات نظامی، ظرفیت اقتصادی یا توان سیاسی آن خلاصه نمی‌شود. بخشی از قدرت واقعی هر ملت در میزان اعتمادی است که مردم آن به یکدیگر و به آینده مشترکشان دارند.

ایران برای عبور از فشارهای اقتصادی، تهدیدهای امنیتی و پیچیدگی‌های منطقه‌ای، به جامعه‌ای نیاز دارد که اختلاف را تحمل کند اما اسیر اختلاف نشود؛ نقد کند اما سرمایه ملی خود را تخریب نکند؛ متفاوت باشد اما دشمن یکدیگر نشود.

وحدت، در چنین نگاهی، نه یک شعار برای یک هفته، بلکه یکی از ضرورت‌های دائمی ایران امروز است؛ سرمایه‌ای که اگر حفظ شود، حتی در سخت‌ترین روزها می‌تواند جامعه را از شکاف عبور دهد و اگر فرسوده شود، هیچ قدرت بیرونی برای ایجاد بحران به اندازه خودِ شکاف‌های داخلی اثرگذار نخواهد بود.

انتهای پیام/7558