به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، آیت‌الله مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی در مجمع فقهی جده، ظهر امروز در بخش علمی چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی که در مرکز مطالعات تقریبی قم برگزار شد، با اشاره به پیشرفت ادبیات وحدت در سال‌های اخیر، از فقدان یک نظریه منسجم در این حوزه انتقاد کرد و طرحی تئوریک برای نظریه‌پردازی وحدت اسلامی ارائه داد.

وی در آغاز سخنان خود با اشاره به موانع تاریخی و رسوبات تعصب‌آمیز در مسیر وحدت اظهار داشت: ما در سال‌های اخیر ادبیات و پیشرفت‌های بسیاری در زمینه وحدت اسلامی پشت سر گذاشته‌ایم، اما به دلیل مشکلات تاریخی و اسنادی که تعصب ریشه‌دار ایجاد کرده، همچنان در بخش‌های زیادی از حیث فکری و رفتاری در وضعیت آلودگی و اختلال ادراکی نسبت به وحدت به سر می‌بریم. اگر بخواهیم این حرکت را تداوم ببخشیم، باید بر میراث اسلامی و اندیشه‌ای که امام انقلاب بر جای گذاشتند تکیه کنیم. شاید در یک کلمه بتوان گفت ما به دلیل فقدان نظریه در زمینه وحدت دچار این اختلال شده‌ایم.

مبلغی با تأکید بر ضرورت حرکت از خاستگاه نظریه تصریح کرد: ما از خاستگاه یک نظریه حرکت نکرده‌ایم، در نتیجه دانش‌ها و علوم و همه توانایی‌هایمان را در جهت این نظریه فعال نکرده‌ایم. خاستگاه این نظریه می‌تواند تجربه انقلاب اسلامی، رهنمودهای امام فقید و امام شهید، تفکر اسلامی و آیات قرآنی باشد. آنچه من در این محضر عرضه می‌کنم طرح یک تئوری است؛ تئوری یعنی همه می‌توانند نقد کنند، اشکال کنند، تکمیل کنند و استدلال بیشتری بیاورند تا تبدیل به نظریه شود.

وی در تشریح مراحل این تئوری، نخستین مرحله را جعل تکوینی امت خواند و با استناد به آیه انَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً تصریح کرد: جعل در اینجا جعل تشریعی نیست، جعل تکوینی است. چون دو نوع جعل داریم؛ یکی خلق است و دیگری جعل به معنای نهادن که مستقر می‌شود، برو برگرد ندارد و قطعی است. وقتی خداوند می‌فرماید جعلکم امت واحدة، حتی اگر اختلاف هم بکنیم و به جان هم بیفتیم، باز هم ما یک امتیم. این مرحله پیشاشیعه است؛ در کلام یا فلسفه شریعت باید بحث شود.

مبلغی دومین مرحله را ورود به حوزه تشریع و جعل تشریعی وضعی اخوت اسلامی دانست و گفت: آیه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ یک جعل وضعیتی است. سیاق این آیه تقاضا نیست، بلکه قاطعانه یک جعل می‌کند. انما هم آن را تأکید می‌کند و هیچ برو برگردی ندارد. وقتی می‌گوییم جعل تشریعی وضعی، یعنی هیچ قیدی نمی‌پذیرد و می‌شود مرجع و نقطه فکری که همه باید خودشان را با آن تراز کنند. حتی اگر اختلاف هم ایجاد شود، برادری از بین نمی‌رود.

عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) تصریح کرد: بعد از جنگ جمل، امام علی(ع) فرمودند اخواننا علینا؛ اینها برادران ما هستند. در نهج‌البلاغه امام علی(ع) تعبیر اخوان متفرقه را به کار می‌برد؛ به‌رغم اینکه چیزی آمده تفرقه ایجاد کرده، باز هم می‌فرماید ما اخوان هستیم. این جعل است و نمی‌شود از آن خارج شد. هیچ جنگی در بین جامعه اسلامی این اخوت را از بین نمی‌برد. رهبر معظم انقلاب هم بعد از این جنگ، بحث اخوت و ارجاع به آن را در ارتباط با کشورهای اسلامی به‌کار گرفتند.

نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی با تأکید بر ضرورت فعال‌سازی دانش فقه وحدت خاطرنشان کرد: ما در حوزه بحثی به نام فقه وحدت نداشته‌ایم. این حرف‌ها ممکن است نامأنوس به ذهن بیاید، اما وقتی از بالا و از جعل الهی شروع می‌کنید، حتماً باید فقه وحدت داشته باشیم. قواعد بسیار زیادی در این زمینه وجود دارد: قاعده تبار، قاعده تغافل، قاعده تعاشر، قاعده تمایز و ده‌ها و صدها قاعده دیگر. شاید هیچ بخشی از روایات اهل بیت(ع) به اندازه کلان امت و وحدت امت این‌همه قاعده تکثیر شده ندارد، اما چون بابی در فقه برای آن باز نشده، اینها همان‌طور گرد ناخورده در روایات ما مانده است.

وی افزود: ما سه محور کلان در این حوزه داریم: فقه اخوت، فقه وحدت و فقه مصلحت امت. هر بدنی وضعیت اضطراری دارد و برای آن احکام ثانوی قائل می‌شویم؛ امت اسلامی هم با این سابقه تاریخی و گستره اجتماعی، احکام اضطراری خاص خود را دارد. در نهج‌البلاغه قدم‌های مدارا و نادیده گرفتن برای امام علی(ع) به‌طور معمول بی‌معناست، اما یک جا معنادار است؛ آنجا که پای مصلحت امت و وحدت در کار است.

مبلغی با تأکید بر اینکه وحدت یک امر اجتماعی و هویتی است، تصریح کرد: ما باید جامعه‌شناسی را فعال کنیم و هویت امت را بشناسیم. باید سنن الهی ناظر به هویت و امت را فعال کنیم؛ همان چیزی که شهید صدر قبل از آن مرحوم علامه طباطبایی و تا اندازه‌ای مرحوم شهید مطهری دنبال می‌کردند. بدون فعال‌سازی این دانش‌ها، نمی‌شود نظریه را فعال کرد.

عضو مجلس خبرگان رهبری آخرین مرحله از طرح تئوریک خود را تنزیل خواند و گفت: همه این قواعد را که کشف کردیم و نظریه‌ها را استوار ساختیم، باید بر مسائل اجتماعی پیاده کنیم. تنزیل بر خلاف تصور اولیه ما امر ساده‌ای نیست؛ در مسائل اجتماعی پیچیدگی‌ها، رفت و برگشت‌ها و جامع‌نگری‌ها هست و نیاز به راهبردها و ایجاد بسترهای کافی دارد. مثلاً الان مسئله تنگه هرمز رخ داده و ما می‌خواهیم وحدت اسلامی را حفظ کنیم. یک نفر می‌گوید ولش کن و کنار بگذار، اما نمی‌شود؛ چون وحدت اسلامی جعل الهی است و با جعل الهی بازی کردن معنا ندارد. ولی اینکه بگوییم بگذار ببینیم بعد چه می‌شود هم در شدت بحران یعنی نادیده گرفتن آن پروژه قرآنی. اینجاست که باید قواعد را بیاورید و پیاده کنید.

مبلغی در پایان با اشاره به آیه وَجَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ خاطرنشان کرد: ما در فقه تشریعی وحدت، بخشی به نام «فقه وسطیت» داریم. قرآن می‌گوید ما شما را امت وسط قرار دادیم. این وسطیت پربارترین حوزه است و قرآن خودش آن را تعلیل می‌کند: لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ؛ شهدای بر سایر امم باشید. رهبر شهیدمان امت را به سمت تبلور یک شهادت برد؛ الان تنها کشوری که در برابر این همه جنایات اسرائیل ایستاده، ایران اسلامی است و این راه تنگه هرمز هم دارد ارتقا می‌دهد. این همان لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ است. اما یادمان نرود امت وسط پشتوانه و پشتیبان این کار است؛ اگر این کار نکنیم، امت کوچک می‌شود و دیگر شاهد نیست. ما می‌خواهیم امت شاهد باشد.

انتهای پیام/