واکاوی یک بحران اجتماعی/ چرا جوانها دیرتر ازدواج میکنند؟
- اخبار استانها
- اخبار کرمانشاه
- 07 شهريور 1405 - 09:01
به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، هر جامعهای روزی جوان است؛ پر از نیروی کار، خانوادههای تازهتشکیلشده، کودکان و نوجوانانی که قرار است چند سال بعد چرخهای اقتصاد، تولید، آموزش و خدمات را بچرخانند. اما هیچ جامعهای برای همیشه جوان نمیماند.
وقتی تعداد ازدواجها کاهش پیدا میکند، وقتی تولدها یکی پس از دیگری کمتر میشوند و وقتی سهم سالمندان از جمعیت افزایش مییابد، تغییر تنها در جدولهای آماری اتفاق نمیافتد؛ بلکه آرامآرام ساختار اقتصادی و اجتماعی جامعه نیز دگرگون میشود.
ایران سالهاست با مسئله کاهش نرخ باروری مواجه است و همزمان با افزایش امید به زندگی، سهم جمعیت سالمند نیز در حال افزایش است. این روند اگر بدون سیاستگذاری مؤثر ادامه پیدا کند، در سالهای آینده میتواند کشور را با تغییر جدی در هرم سنی جمعیت مواجه کند؛ تغییری که آثار آن تنها محدود به حوزه خانواده نیست و از بازار کار و تولید گرفته تا نظام بازنشستگی، سلامت، آموزش و حتی ساختار اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
کرمانشاه نیز از این روند جدا نیست؛ آمارهای ثبت احوال استان و ارزیابیهای حوزه سلامت نشان میدهد که هم ازدواج و هم ولادت در استان روندی کاهشی دارند؛ دو شاخصی که کنار هم قرار گرفتن آنها، تصویری نگرانکننده از آینده جمعیتی استان ترسیم میکند.
جمعیت جوان؛ سرمایهای که آرامآرام کوچک میشود
جمعیت جوان فقط مجموعهای از افراد در سنین پایین نیست؛ این جمعیت در واقع یکی از مهمترین سرمایههای هر کشور برای ساخت آینده است.نیروی جوان، نیروی کار، تولیدکننده، کارآفرین، دانشجو، پژوهشگر، والد و در نهایت موتور محرک بخش بزرگی از فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی است. هر اندازه سهم این گروه در ساختار جمعیتی کاهش پیدا کند، بار اقتصادی و اجتماعی گروههای وابسته افزایش خواهد یافت.
فریبا شفیعی، مدیر گروه تخصصی جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به اهمیت ساختار سنی جمعیت اظهار کرد: وجود نیروی جوان از جنبههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای پیشرفت هر کشوری ضروری است و بدون برخورداری از جمعیت جوان، دستیابی به توسعه پایدار با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
وی با بیان اینکه روند فعلی کاهش باروری نگرانکننده است، افزود: در حال حاضر حدود 13 تا 13.5 درصد جمعیت استان کرمانشاه و حدود 12 درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل میدهند.اما نگرانی اصلی تنها وضعیت امروز نیست؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد، مسیری است که جمعیت در صورت ادامه روند فعلی طی خواهد کرد.
شفیعی هشدار میدهد اگر روند کنونی ادامه پیدا کند، طی 15 تا 20 سال آینده حدود 30 تا 35 درصد جمعیت کشور در گروه سالمندان قرار خواهند گرفت.این یعنی جامعهای که امروز هنوز بخش قابل توجهی از جمعیت آن در سنین فعالیت و اشتغال قرار دارد، ممکن است در آینده با سهم بسیار بزرگتری از جمعیت سالمند و در مقابل، سهم کوچکتری از جمعیت فعال مواجه شود.
سالمندی فقط یک عدد در سرشماری نیست
افزایش جمعیت سالمند در نگاه نخست شاید نشانهای مثبت از افزایش امید به زندگی و بهبود شرایط بهداشتی و درمانی تلقی شود؛ چرا که انسانها عمر طولانیتری پیدا میکنند و کیفیت خدمات سلامت نیز ارتقا یافته است.اما مسئله زمانی جدی میشود که افزایش سهم سالمندان با کاهش تولد و کوچک شدن جمعیت جوان همراه شود.
شفیعی تأکید میکند چنین تغییری به معنای کاهش جمعیت فعال و افزایش وابستگی اقتصادی جامعه خواهد بود؛ مسئلهای که آثار آن در بازار کار، تولید، نظام بازنشستگی و حتی نظام سلامت نمایان خواهد شد.جامعه از یک سو با نیازهای بیشتر سالمندان مواجه است و از سوی دیگر، تعداد افرادی که باید وارد بازار کار شوند، تولید کنند و منابع لازم برای حمایت از نسلهای وابسته را فراهم کنند، کاهش مییابد.به بیان سادهتر، مسئله فقط این نیست که «چند نفر متولد میشوند»؛ مسئله این است که در آینده چه تعداد نفر کار میکنند و چه تعداد نفر نیازمند خدمات، حمایت و مراقبت هستند.
کرمانشاه در مسیر کاهش ازدواج و تولد
تصویر جمعیتی استان کرمانشاه نیز بخشی از همین واقعیت است.آمارهای ثبتشده در سهماهه نخست سال جاری نشان میدهد تعداد ازدواجها در استان کاهش یافته است؛ روندی که در کنار کاهش ولادتها، نیازمند توجه جدیتر سیاستگذاران است.
عزیزی، مدیرکل ثبت احوال استان کرمانشاه، با اشاره به آمار سهماهه نخست سال جاری اظهار کرد: در این مدت 3 هزار و 19 واقعه ازدواج در استان به ثبت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 5.8 درصد کاهش داشته است.
این کاهش زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آمار تولد نیز در همان بازه زمانی روند مشابهی را نشان میدهد.بر اساس اعلام مدیرکل ثبت احوال استان، در سهماهه نخست امسال 4 هزار و 630 واقعه ولادت در کرمانشاه ثبت شده است.
از این تعداد، 132 مورد دوقلوزایی و چهار مورد چندقلوزایی بوده است.اما تعداد کل ولادتها نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته 4.3 درصد کاهش داشته است.بنابراین در فاصله تنها یک سال، هم تعداد ازدواجها کاهش پیدا کرده و هم تعداد تولدها.
این دو شاخص البته به یکدیگر وابستهاند؛ کاهش ازدواج الزاماً به معنای کاهش فوری تولد نیست، اما استمرار کاهش تشکیل خانواده در بلندمدت میتواند فرصتهای فرزندآوری را نیز محدود کند.
چرا جوانها دیرتر ازدواج میکنند؟
کاهش ازدواج و فرزندآوری را نمیتوان با یک علت توضیح داد.تصمیم برای ازدواج و فرزندآوری، نتیجه مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است؛ از هزینه مسکن و اشتغال گرفته تا درآمد، امنیت شغلی، هزینههای زندگی، آینده تحصیلی و شغلی فرزندان، حمایتهای اجتماعی و حتی نگرش نسل جدید به خانواده.
بسیاری از زوجهای جوان پیش از تصمیم برای فرزندآوری، ابتدا باید به پرسشهای اقتصادی و معیشتی متعددی پاسخ دهند.
خانه داریم؟
شغل پایدار داریم؟
درآمدمان با هزینههای زندگی تناسب دارد؟
اگر صاحب فرزند شویم، هزینههای درمان، آموزش و نگهداری او را چگونه تأمین کنیم؟
این پرسشها بخشی از واقعیت اجتماعی امروز خانوادههاست و نمیتوان انتظار داشت صرفاً با توصیههای فرهنگی، پاسخ آنها داده شود.
حمایت از فرزند سوم کافی است؟
مدیر گروه تخصصی جوانی جمعیت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز بر همین مسئله تأکید دارد و معتقد است سیاستهای جمعیتی باید همه خانوادهها را دربر بگیرد.
شفیعی میگوید تحقق اهداف جمعیتی تنها با اقدامات حوزه سلامت امکانپذیر نیست و دستگاههای مختلف باید در حوزههای اقتصاد، اشتغال، رفاه، تأمین اجتماعی و مسکن نقشآفرینی کنند.
به اعتقاد او، سیاستگذاران باید مشوقهای اقتصادی و اجتماعی مؤثرتری برای خانوادهها در نظر بگیرند تا زوجهای جوان با اطمینان بیشتری برای فرزندآوری برنامهریزی کنند.
یکی از نکات مهم مورد اشاره وی، نحوه توزیع مشوقهای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است.شفیعی با اشاره به این قانون اظهار میکند بخش قابل توجهی از مشوقهای فعلی بر فرزند سوم به بعد متمرکز شده است؛ در حالی که بسیاری از زوجهای جوان هنوز در مرحله فرزند اول و دوم قرار دارند.
این نکته یک سؤال جدی را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد که اگر خانوادهای هنوز برای تولد فرزند اول یا دوم خود با دغدغههای اقتصادی و اجتماعی مواجه است، چگونه میتوان انتظار داشت سیاستهای جمعیتی عمدتاً با تمرکز بر فرزند سوم به بعد، تغییر محسوسی در رفتار جمعیتی ایجاد کند؟
به همین دلیل، حمایت از تشکیل خانواده و تسهیل فرزندآوری باید از مراحل ابتدایی زندگی مشترک آغاز شود. از مسکن و اشتغال تا امنیت آینده خانواده چرا که جمعیتشدن یک کشور با بخشنامه و شعار اتفاق نمیافتد و اگر قرار است زوجهای جوان به ازدواج و فرزندآوری ترغیب شوند، باید بستر اقتصادی و اجتماعی لازم نیز فراهم شود.
مسکن یکی از نخستین دغدغههای زوجهای جوان است. اشتغال پایدار مسئله دیگری است. هزینههای درمان، آموزش و نگهداری کودک نیز بخش دیگری از نگرانی خانوادهها را تشکیل میدهد.
در کنار این موارد، امنیت شغلی و اطمینان از آینده نیز اهمیت زیادی دارد.زوجی که نمیداند چند ماه بعد شغلش را خواهد داشت یا نه، چگونه میتواند برای آینده چندین ساله فرزندش برنامهریزی کند؟بنابراین سیاست جوانی جمعیت باید از یک برنامه محدود در حوزه سلامت فراتر رود و به یک برنامه جامع اقتصادی ـ اجتماعی تبدیل شود.
کرمانشاه؛ زنگ خطری که باید جدی گرفته شود
آمارهای ثبت احوال کرمانشاه، به تنهایی شاید فقط چند عدد باشند؛ اما وقتی این اعداد کنار هم قرار میگیرند، تصویری روشنتر از روند جمعیتی استان ارائه میکنند.
3 هزار و 19 ازدواج در سهماهه نخست سال، یعنی 5.8 درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل.
4 هزار و 630 ولادت در همین بازه، یعنی 4.3 درصد کمتر از سال گذشته.
همزمان، حدود 13 تا 13.5 درصد جمعیت استان سالمند هستند.
این اعداد نشان میدهند مسئله جمعیتی دیگر موضوعی مربوط به آیندهای دور نیست؛ روند آن از امروز قابل مشاهده است.
البته کاهش موالید در یک بازه کوتاه را نمیتوان به تنهایی نشانه قطعی یک بحران بلندمدت دانست و برای تحلیل دقیقتر باید روندهای چندساله، نرخ باروری، مهاجرت، ساختار سنی و سایر شاخصهای جمعیتی نیز بررسی شود.
اما استمرار کاهش ازدواج و تولد، در کنار افزایش سهم سالمندان، بدون تردید زنگ هشداری است که نمیتوان از کنار آن به سادگی عبور کرد.
سالمندی را نمیتوان با یک قانون متوقف کرد
افزایش جمعیت سالمند، بخشی طبیعی از تحول جمعیتی جوامع است و خود به تنهایی اتفاقی منفی محسوب نمیشود.مسئله اصلی، آمادگی جامعه برای این تغییر است.اگر قرار باشد در دو دهه آینده سهم قابل توجهی از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند، نظام سلامت، بیمه، بازنشستگی، خدمات اجتماعی، حملونقل، شهرسازی و حتی بازار کار باید از هماکنون خود را برای این شرایط آماده کنند.
از سوی دیگر، همزمان باید برای تقویت جمعیت جوان نیز برنامه داشت.این دو مسیر باید در کنار یکدیگر طی شوند؛ هم جامعه باید برای سالمندی آماده شود و هم باید از کوچک شدن بیش از حد نسلهای جوان جلوگیری کرد.
راهی که از خانواده میگذرد
کارشناسان جمعیتشناسی، ازدواج و فرزندآوری را دو مؤلفه مهم در جوان ماندن ساختار جمعیتی میدانند.وقتی تشکیل خانواده دشوار میشود و فرزندآوری نیز به تعویق میافتد، اثر آن ممکن است در کوتاهمدت چندان محسوس نباشد؛ اما چند سال بعد، کاهش تعداد کودکان و نوجوانان و سپس کاهش ورودیهای بازار کار، خود را نشان خواهد داد.
به همین دلیل، سیاست جمعیتی موفق باید به جای تمرکز صرف بر «افزایش تولد»، ابتدا به سراغ رفع موانع تشکیل خانواده و فرزندآوری برود.جوانی جمعیت از جایی آغاز میشود که یک جوان بتواند شغل پیدا کند، امکان تشکیل خانواده داشته باشد، مسکن تهیه کند و نسبت به آینده خود احساس امنیت کند.تصمیم برای فرزندآوری نیز از یک «ریسک اقتصادی» به یک انتخاب قابل برنامهریزی تبدیل خواهد شد.
فرصت هنوز از دست نرفته است
واقعیت این است که پنجره جمعیتی برای همیشه باز نمیماند.ایران هنوز از ظرفیت جمعیت جوان برخوردار است و همین مسئله فرصتی برای اصلاح روندهای جمعیتی ایجاد میکند؛ اما استفاده از این فرصت نیازمند تصمیمهای سریع، هماهنگ و البته قابل لمس است.در کرمانشاه نیز کاهش ازدواج و ولادت باید پیش از آنکه به روندی عمیقتر تبدیل شود، مورد توجه جدی قرار گیرد.
دستگاههای اجرایی، نهادهای اقتصادی، مجموعههای فرهنگی و اجتماعی و نظام سلامت هرکدام بخشی از این پازل را در اختیار دارند.هیچ دستگاهی به تنهایی نمیتواند مسئله جمعیت را حل کند.اگر جوانی جمعیت یک هدف ملی است، باید آثار آن نیز در سیاستهای مسکن، اشتغال، اقتصاد، رفاه، آموزش، سلامت و تأمین اجتماعی دیده شود.جمعیت، با دستور اداری جوان نمیشود؛ با ایجاد امید و امنیت برای خانوادهها جوان میماند.
کرمانشاه امروز هنوز فرصت دارد که برای آینده جمعیتی خود تصمیم بگیرد؛ اما آمارهای کاهش ازدواج و تولد نشان میدهد زمان برای تعلل چندان زیاد نیست.زنگ خطر سالمندی به صدا درآمده است؛ اکنون مسئله این است که مسئولان و سیاستگذاران چه زمانی آن را جدی خواهند گرفت.
انتهای پیام/