به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، تنش‌های دیپلماتیک و سیاسی میان روسیه و ارمنستان بر سر زیرساخت‌های استراتژیک و مسیرهای ترانزیتی قفقاز جنوبی وارد فاز تازه‌ای شده است.
در روزهای اخیر، اظهارات مقامات ارشد ارمنستان مبنی بر تمایل برای بازپس‌گیری یا واگذاری حق امتیاز مدیریت شبکه راه‌آهن این کشور به طرف‌های ثالث، با واکنش‌های قاطع و هشدارهای تند مقامات دیپلماتیک مسکو روبه‌رو شده است. روس‌ها این تحرکات را نتیجه مستقیم مداخله، فشار و باج‌گیری کشورهای غربی برای بیرون راندن مسکو از معادلات منطقه‌ای ارزیابی می‌کنند.
واکنش کنایه‌آمیز لاوروف به درخواست عجیب پاشینیان
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در واکنش به مواضع اخیر دولتمردان ارمنستان، ادبیاتی کنایه‌آمیز و در عین حال قاطع را به کار گرفت.
به گزارش خبرگزاری «ریا نووستی»، لاوروف در اظهارنظری صریح اعلام کرد که درخواست نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، مبنی بر فروش مجدد حق امتیاز (کنسرسیوم) راه‌آهن به خود ارمنستان، امری بسیار مایه شگفتی و در عین حال درخواستی «احساس‌برانگیز» و عجیب است.
رئیس دستگاه دیپلماسی روسیه در ادامه سخنان خود با اشاره به سازوکارهای موجود برای حل‌وفصل اختلافات میان دو کشور تأکید کرد که تماس‌ها، رایزنی‌ها و ارتباطات کاملاً منظم و مستمری میان معاونان نخست‌وزیران روسیه و ارمنستان در جریان است.
به گفته لاوروف، در قالب این کارگروه‌ها و تماس‌های دوجانبه، امکان طرح و بررسی هرگونه موضوعی که مورد علاقه یا مایه نگرانی طرف ارمنی باشد، کاملاً فراهم است و وضعیت مربوط به شرکت «راه‌آهن قفقاز جنوبی» که مدیریت آن به صورت حق امتیاز به شرکت دولتی «راه‌آهن روسیه» واگذار شده نیز می‌تواند در همین بستر دیپلماتیک و کارشناسی مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد.
قرارداد 2038 و سرمایه‌گذاری هنگفت 30 میلیارد روبلی مسکو
ریشه این مناقشه به توافقنامه‌ای بازمی‌گردد که بیش از یک دهه پیش میان دو کشور به امضا رسید. از سال 2008 میلادی، مدیریت و بهره‌برداری از شبکه راه‌آهن ملی ارمنستان در قالب یک قرارداد مدیریت امانی و حق امتیاز (کنسرسیوم) به شرکت «راه‌آهن روسیه» واگذار شد. بر اساس اسناد حقوقی و توافقات صورت‌گرفته، موعد قانونی پایان این قرارداد بلندمدت سال 2038 میلادی تعیین شده است.
با این وجود، در ماه‌های اخیر، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، با اتخاذ رویکردی متفاوت، بارها به صورت علنی اعلام کرده که شبکه راه‌آهن ارمنستان دارایی بلامنازع و سهم‌الارث حاکمیتی این کشور محسوب می‌شود و ارمنستان باید این حق و اختیار کامل را داشته باشد که از این زیرساخت حیاتی دقیقاً به همان شکلی که خود مصلحت می‌داند و در راستای منافع ملی خود بهره‌برداری کند.
پاشینیان حتی تا آنجا پیش رفت که از طرف روسی درخواست کرد تا حق امتیاز شرکت «راه‌آهن قفقاز جنوبی» را به یک کشور ثالث واگذار کرده یا به فروش برساند.
مقامات ارشد دولت ارمنستان با پافشاری بر این مواضع ادعا می‌کنند که تداوم قرارداد واگذاری امتیاز با روسیه، به یک مانع و سد راه بزرگ برای توسعه این کشور تبدیل شده است.
به زعم دولتمردان ایروان، به دلیل تسلط روس‌ها بر این زیرساخت، ارمنستان در حال از دست دادن فرصت‌های طلایی و مزیت‌های رقابتی خود برای اتصال به شبکه یکپارچه ریلی منطقه‌ای است و نمی‌تواند به عنوان یک کشور کلیدی و ترانزیتی در مسیر جابه‌جایی بارهای تجاری در محور استراتژیک شرق به غرب نقش‌آفرینی کند.
نخست‌وزیر ارمنستان دلیل اصلی این انزوا را این‌گونه توجیه می‌کند که کشورهای غربی به هیچ عنوان تمایلی ندارند با روسیه وارد تعامل و همکاری اقتصادی در این پروژه‌ها شوند.
در نقطه مقابل، طرف روسی با رد قاطعانه این ادعاها، موضع حقوقی و مالی سفت و سختی را اتخاذ کرده است.
مسکو رسماً هشدار داده که چنانچه ارمنستان قصد داشته باشد قرارداد کنسرسیوم را به صورت یک‌جانبه فسخ کرده یا به آن پایان دهد، دولت ایروان موظف و ملزم خواهد بود تمامی سرمایه‌گذاری‌های کلانی را که شرکت روسی از سال 2008 تا به امروز در زیرساخت‌های ریلی این کشور انجام داده است، تا روبل آخر بازگرداند و خسارات وارده را جبران نماید.
افشاگری زاخارووا از باج‌گیری غرب علیه ارمنستان
در پی بالا گرفتن این تنش‌های رسانه‌ای، ماریا زاخارووا، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه روسیه، در جریان یک نشست خبری به تشریح ابعاد پنهان این ماجرا پرداخت.
وی با تأکید بر تعهدپذیری طرف روسی اظهار داشت که شرکت «راه‌آهن قفقاز جنوبی» با بالاترین سطح از مسئولیت‌پذیری در حال انجام تعهدات قانونی خود در ارمنستان است و تاکنون بالغ بر 30 میلیارد روبل در این بخش سرمایه‌گذاری کرده که بخش عمده‌ای از این مبلغ کلان، مستقیماً صرف نوسازی، تجهیز و ارتقای ناوگان و ماشین‌آلات ریلی ارمنستان شده است.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی روسیه ضمن تکذیب صریح ادعاهای مقامات ایروان گفت: «این ادعاها و پافشاری‌های مستمر مقامات ایروان مبنی بر اینکه حضور کنسرسیوم روسی مانع از مشارکت ارمنستان در طرح‌ها و ابتکارات بین‌المللی لجستیکی شده، به هیچ‌وجه با واقعیت و حقیقت میدانی همخوانی ندارد.»
زاخارووا در ادامه سخنان خود از فشارهای پنهان قدرت‌های غربی پرده برداشت و مدعی شد که رهبری فعلی ارمنستان به شدت تحت «شانتاژ و باج‌گیری» غرب قرار گرفته است.
به گفته وی، غربی‌ها از ایروان مطالبه می‌کنند که «عامل روسیه» را به طور کامل از بخش حمل‌ونقل و ترانزیت خود حذف کند و در ازای این اقدام ضد روسی، وعده‌های توخالی مبنی بر سرازیر شدن سرمایه‌گذاری‌های خارجی و مشارکت دادن ارمنستان در پروژه‌های جدید ترانزیتی را به دولتمردان این کشور می‌دهند.
زاخارووا با لحنی کنایه‌آمیز و هشداردهنده خطاب به مقامات ارمنستان افزود: «اگر رهبری ارمنستان واقعاً آمادگی دارد تا به شرط دریافت سرمایه‌گذاری و امکان پیوستن به پروژه‌های جدید ترانزیتی، از قرارداد واگذاری امتیاز به روسیه صرف‌نظر کند، پس بهتر است اول به طور ملموس چیزی به دست بیاورد و سرمایه‌ای دریافت کند، و تنها پس از آن است که می‌تواند از داشته‌های فعلی خود دست بکشد و چیزی را رها کند.»
بیانیه هشدارآمیز وزارت خارجه روسیه؛ بازی کثیف غربی‌ها
اظهارات صریح ماریا زاخارووا دقیقاً در امتداد و تکامل بیانیه رسمی و تندی بود که روز گذشته توسط وزارت امور خارجه روسیه منتشر شد. خبرگزاری «اینترفاکس» به نقل از منابع عالی‌رتبه در وزارت خارجه روسیه گزارش داد که مسکو، طرح موضوع واگذاری امتیاز شرکت «راه‌آهن قفقاز جنوبی» به یک طرف ثالث از سوی مقامات رسمی ایروان را صرفاً نتیجه فشارهای فزاینده و تلاش محور غرب برای باج‌گیری از ارمنستان ارزیابی می‌کند.
در گزارش این رسانه روس به نقل از دستگاه دیپلماسی مسکو آمده است: «با در نظر گرفتن این واقعیت و سابقه تاریخی که در گذشته هیچ‌گاه موضوع واگذاری این حق امتیاز به شخص یا کشور دیگری حتی مطرح هم نشده بود، با ضریب اطمینان و احتمال بسیار بالایی می‌توان نتیجه‌گیری کرد که مقامات و تصمیم‌گیران فعلی ارمنستان به سادگی هدف باج‌خواهی و شانتاژ قرار گرفته‌اند. غربی‌ها از آن‌ها مصرانه می‌خواهند که المان و فاکتور روسی را از شریان‌های ترانزیتی و حمل‌ونقل خود پاک کنند و در ازای این خوش‌خدمتی، وعده سرازیر شدن سرمایه‌گذاری‌های چند میلیون دلاری و ورود به پروژه‌هایی را می‌دهند که توجیه و منطق اقتصادی آن‌ها به شدت مورد تردید است و به سختی می‌توان سودی برای آن‌ها متصور شد.»
وزارت خارجه روسیه تأکید می‌کند که این رویکرد تحریک‌آمیز، کاملاً در چارچوب و منطق بازی‌های کثیف و ناجوانمردانه بلوک غرب برای بیرون راندن روسیه از معادلات ژئوپلیتیک و اقتصادی منطقه قفقاز قابل تفسیر است.
همچنین دستگاه دیپلماسی روسیه ادعاهای ایروان در خصوص انزوای لجستیکی به دلیل حضور روس‌ها را «کاملاً بی‌اساس و مغایر با واقعیت» خواند و تصریح کرد: «تمامی توضیحات، مستندات و روشنگری‌های لازم در خصوص این موضوع در سطوح مختلف سیاسی و کارشناسی به طرف ارمنی ارائه شده است. با این وجود، نکته جالب توجه اینجاست که طرف ارمنی در جلسات کاری به شدت برای ارائه هرگونه استدلال منطقی و ضدالگوهای مستدل با مشکل مواجه است و حرفی برای گفتن ندارد.»
وزارت خارجه روسیه با انتقاد از رویکرد رسانه‌ای دولت پاشینیان یادآور شد که در عرف دیپلماتیک، شرکا و متحدان معمولاً پیش از آنکه اقدام به صدور بیانیه‌های جنجالی و عمومی در فضای رسانه‌ای کنند، پشت میز مذاکره می‌نشینند و دغدغه‌ها، مشکلات و نگرانی‌های خود را در یک چارچوب و فرمت کاملاً حرفه‌ای، گام‌به‌گام و عملیاتی بررسی می‌کنند.
بر اساس گزارش اینترفاکس، مسکو بار دیگر یادآوری کرده که تقویم و زمان‌بندی سرمایه‌گذاری‌های روسیه در زیرساخت‌های ریلی ارمنستان، پیش از این دقیقاً بنا به درخواست و نیاز خود طرف ارمنی دچار تغییر و اصلاح شده بود.
وزارت خارجه روسیه در پایان بیانیه خود یک واقعیت غیرقابل انکار را به دولتمردان ایروان گوشزد کرد: «دقیقاً همین ظرفیت‌های تخصصی، دانش فنی و مهارت‌های حرفه‌ای راهبانان و متخصصان راه‌آهن روسیه بود که به جمهوری ارمنستان یاری رساند تا بتواند در شرایط سخت، مزیت‌های رقابتی زیرساخت‌های خود را همچنان حفظ کند؛ مزیت‌هایی که امروز و در شرایط کنونی، این امکان و فرصت را به ارمنستان می‌دهد که اصلاً بتواند از موضوع مهمی چون رفع انسداد و بازگشایی مسیرهای ارتباطی و مواصلاتی در منطقه قفقاز سخن بگوید.»
انتهای پیام/