به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، نخستین پیش‌نشست همایش علمی بین‌المللی آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (قدس سره) نسابه قرن با موضوع «غدیر ـ امت واحده، ذریه نبوی، مقاومت»، با ارائه آیت‌الله رضا رمضانی، دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) و عضو مجلس خبرگان رهبری، برگزار شد.

آیت‌الله رمضانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تقارن این برنامه با هفته وحدت، هفته بسیج و هفته دولت، اظهار کرد: مهم‌ترین مناسبت، هفته وحدت است. قطعاً مراد از وحدت در اینجا، وحدت در عقاید، احکام و امثال آن نیست، بلکه به نظر می‌رسد مراد از وحدت، آن‌گونه که امام شهید نیز بیان فرمودند، عدم تنازع در میان امت اسلامی است

وی افزود: اگر در امور مشترک، عدم تنازع را در میان امت اسلام داشته باشیم، جامعه اسلامی و امت اسلام، اگر به صورت یک نهاد نیز شکل بگیرد، به اقتدار جهانی تبدیل خواهد شد؛ هم در حوزه سیاسی، هم اجتماعی، هم فرهنگی، هم علمی و در همه حوزه‌ها. جامعه مسلمان و امت اسلامی می‌تواند مقتدرترین جامعه در دنیای اسلام باشد.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) در ادامه با اشاره به هفته بسیج، گفت: در این حرکت تمدنی که جریان غدیر به دنبال آن است، اگر از معرفتی دقیق، عمیق و جامع و نیز انگیزه‌ای قوی برخوردار باشیم، می‌توانیم در این مسیر به ‌درستی حرکت کنیم.

وی خاطرنشان کرد: تفکر بسیجی باید تفکری از این دست باشد؛ تفکری که هم از معرفت و هم از انگیزه برخوردار است. این دو ویژگی که در تفکر بسیجی برجسته است، می‌تواند حرکت برای رسیدن به آن هدف مهم را شتاب ببخشد.

رمضانی با اشاره به مناسبت هفته دولت نیز عنوان کرد: امیدواریم دولتمردان و مسئولان جامعه ما، برای حرکت تمدنی و رسیدن به اهداف بلندی که این انقلاب دارد، اهتمام ویژه‌تری داشته باشند و نهضت بزرگ خدمت‌رسانی را سرلوحه کار خود قرار دهند.

وی افزود: ما انقلابی داشتیم که به مرحله نظام رسید؛ پس از آن، دولت اسلامی، سپس کشور اسلامی و در نهایت تمدن اسلامی مطرح است که شاخصه‌های ویژه‌ای دارد. اینکه اکنون در کدام مرحله هستیم، جای بحث دارد و نیازمند بررسی دستاوردها است، اما امام شهید این پنج مرحله را بیان فرمودند؛ از انقلاب به نظام، دولت اسلامی، کشور اسلامی و در نهایت حرکت تمدنی که همه اینها باید به مدنیت اسلامی جامع منجر شود.

غدیر؛ تداوم حقیقت بعثت

عضو مجلس خبرگان رهبری سپس با اشاره به عنوان نشست بیان کرد: نگاه ما نسبت به غدیر باید مقداری دقیق‌تر و عمیق‌تر شود. گرچه درباره اصل غدیر و سند غدیر هیچ شک و شبهه‌ای نداریم و آیات مربوط به جریان غدیر نیز روشن است، اما باید به این موضوع با نگاه عمیق‌تری پرداخت.

وی با اشاره به آیه «الیوم اکملت لکم دینکم...»، اظهار کرد: مهم‌ترین آیه در رابطه با جریان غدیر همین آیه است. تمام وظایف پیامبر اکرم (ص)، به جز وحی، به صاحب غدیر سپرده شده است؛ چه در حوزه تبیین، چه در تفسیر و چه در همه بخش‌ها و وظایف و تکالیفی که رسالت پیامبر اکرم (ص) اقتضا می‌کرد.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) افزود: در نهایت، مسئله رهبری که مهم‌ترین رکن است، در این موضوع قرار دارد. اگر این رهبری تعریف نمی‌شد، ما هیچ نوع تضمینی در رابطه با اسلام نداشتیم. رهبری است که این ضمانت را ایجاد خواهد کرد و جریان غدیر می‌تواند از این حیث مورد مطالعه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه غدیر بزرگ‌ترین حادثه در زمان پیامبر اکرم (ص) بود، باید آن را عید بزرگ برای همه مسلمانان بدانیم. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که باید مورد توجه قرار گیرد.

 رمضانی عنوان کرد: اگر غدیر تعریف نمی‌شد و تحقق پیدا نمی‌کرد، از بعثت خبری نبود؛ همان‌گونه که اگر از عاشورا، که تجسم غدیر است، خبری نبود، از غدیر نیز خبری نبود.

وی افزود: پاسداشت غدیر به عنوان یک امر ضروری باید سالانه از برنامه‌های مهم مسلمانان باشد تا بتوانیم جریان رهبری در اسلام را به ‌صورت دقیق تبیین و نهادینه کنیم. این مسئله از این جهت بسیار مهم است.

حضور مردم در سرنوشت خویش

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) گفت: تحلیل‌های دقیقی درباره غدیر ارائه شده است، اما امام خمینی (رضوان‌الله علیه) بیانی دارند مبنی بر اینکه نقش غدیر از این جهت برجسته است که آمده تا مردم در سرنوشت خود حضور داشته باشند.

وی با اشاره به بیعت مردم با امیرالمؤمنین (ع) بیان کرد: بیعت سه ‌روزه در غدیر، بسیار پرمعنا است و باید مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد؛ حتی بیعت زنان، آن‌گونه که در تاریخ نقل شده است، باید با دقت مورد بررسی واقع شود.

رمضانی ادامه داد: یکی دیگر از آموزه‌ها یا دستاوردهای مهم غدیر که امروزه نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد، معرفی بهترین‌ها برای حاکمیت است. خداوند گزینه خود را معرفی کرد، اما اراده الهی به عللی محقق نشد. این، از جهتی، یک بحث تاریخی است، اما از حیث متن و محتوا، موضوعی است که امروز نیز از ضرورت‌ها به شمار می‌آید و می‌تواند نسخه‌ای رهایی‌بخش باشد.

وی افزود: اگر در دنیای امروز، مسئولان جامعه و حاکمان در جهان جزو بهترین‌ها بودند و شاخص‌های بهترین بودن را در همه سطوح داشتند، آنچه باید امروز رقم می‌خورد، بهترین اتفاقات بود.

عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: اینکه چرا چنین وضعیتی در طول تاریخ، چه پیش از اسلام و چه پس از اسلام، تحقق نیافت، به این دلیل بود که بهترین‌ها حاکم نبودند. اگر بهترین‌ها نباشند، دست‌کم باید از بهترینِ موجودها و خیرالموجودین باشند.

 رمضانی گفت: از این منظر باید به غدیر توجه کرد؛ هرچند کمتر به این حیث توجه می‌شود و سریع از کنار آن می‌گذرند. این نسخه‌ای است که امروز باید جزو اقدامات حاکمان جامعه قرار گیرد تا ما را به سمت حفظ کرامت انسانی و عدالت فرا بخواند و توجه دهد.

وی افزود: غدیر، از این منظر، یکی از بنیادی‌ترین رخدادهای هویت‌ساز برای فهم نسبت دین، قدرت، جامعه و هدایت است. اگر بعثت را آغاز نزول حقیقت الهی در ساحت جامعه انسانی تفسیر کنیم، غدیر را باید اعلام تداوم این حقیقت در قالب ولایت معنا کنیم.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) ادامه داد: ولایت در اینجا نباید تنها به محبت یا مودت اختصاص پیدا کند، بلکه باید به اقدام تبدیل شود. هنگامی که ولایت به اقدام تبدیل شد، رابطه متقابل میان ولی و جامعه قابل طرح خواهد بود؛ همان رابطه متقابلی که امیرالمؤمنین (ع) به‌تفصیل درباره آن سخن گفته‌اند، از جمله در خطبه 34 نهج‌البلاغه.

وی گفت: امام شهید خامنه‌ای نیز در سخنرانی‌هایی که در مسجد کرامت داشتند، به چهار اصل اشاره می‌کنند؛ ایمان، توحید، نبوت و ولایت. ایشان ولایت را به عنوان اصل چهارم مطرح کرده‌اند و تاکید نموده‌اند که ولایت نباید تنها به محبت و مودت محدود شود.

مودت اهل‌بیت (ع) و مسئولیت اجتماعی

رمضانی تصریح کرد: بحث مودت که در قرآن به عنوان درخواست پاداش مطرح شده، معنا و مفهوم بسیار عمیقی دارد؛ زیرا پیامبر اکرم (ص) پس از 23 سال تحمل بیشترین آزارها، به امر الهی چنین درخواستی را از مردم مطرح می‌کنند و یقیناً این درخواست به نفع جامعه اسلامی خواهد بود.

وی افزود: جریان غدیر از این حیث نیز بسیار مهم است؛ زیرا اگر غدیر نبود، اسلام اموی و اسلام عباسی، یعنی اسلام مکر، سلطه و تشریفات، ادامه می‌یافت و قدرت می‌گرفت. شاخص‌های اسلام اموی و اسلام عباسی باید در کنار اسلام علوی و اسلام غدیری قرار گیرد؛ اسلامی که برخاسته از حقیقت بعثت است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) گفت: غدیر در حقیقت ولایتی را برای مؤمنان معنا می‌کند که قرار است امت را پس از ختم نبوت در مسیر حق، عدالت و صراط مستقیم قرار دهد و زمینه‌ساز یک حرکت کرامت‌محور و کنش‌گرانه باشد.

وی خاطرنشان کرد: کرامتی که در اسلام مطرح است، کرامت کنش‌گرانه است، نه کرامت انفعالی. کرامت، نخستین و مهم‌ترین اصل در آموزه‌های انبیای الهی است.

 رمضانی افزود: هنگامی که سخن به پیامبر خاتم (ص) می‌رسد، نخستین آیات، خداوند را «اکرم» معرفی می‌کند؛ پیامبر (ص) را کریم معرفی می‌کند؛ فرشتگان نیز کرامت‌دهنده هستند و انسان‌ها نیز بر اساس آیه «ولقد کرمنا بنی‌آدم...»، ذاتاً از کرامت برخوردارند. انسان‌ها همچنین به تناسب ارزش‌ها، از کرامت نسبی نیز بهره‌مند می‌شوند.

وی گفت: غدیر می‌تواند چنین مسیری را کاملاً فراهم کند. غدیر، جریان معماری نظام رهبری در اسلام را ترسیم می‌کند و به همین جهت، تبیین حقیقت و دستاوردهای غدیر از ضرورت‌های مهم امروز جامعه بشری است.

عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: هر قرائت تمدنی از اسلام، به غدیر بازمی‌گردد یا باید به غدیر بازگردد؛ زیرا اگر حرکت به سوی تمدن اسلامی باشد، بدون بازگشت به غدیر بی‌معنا خواهد بود.

وی افزود: بحث حاکمیت، عدالت، مبارزه با ظلم و آینده امت اسلام، همه زیر سایه آموزه‌های غدیر قرار دارد. استاد علامه جوادی آملی نیز در چند جلسه، بحث امامت را در ذیل آیات قرآن به ‌صورت موشکافانه بررسی کرده‌اند و از جمله به این نکته پرداخته‌اند که خداوند در قرآن، خلافت را به معنای امامت و رهبری گرفته است؛ امری که مبارزه با نظام جاهلیت را به دنبال خواهد داشت.

امامت در برابر نظام جاهلیت

رمضانی با بیان اینکه جامعه بشری با سه مشکل عمده مواجه است عنوان کرد: نخست جهل است، دوم جهالت و سوم جاهلیت. جهل باید با علم و دانش از بین برود؛ از این رو، کسانی که معلم هستند، می‌توانند چنین نقشی داشته باشند و پیامبران نیز این نقش را دارند.

وی افزود: جهالت به حوزه تربیت انسان بازمی‌گردد و انسان باید نفس خود را تربیت کند، اما مهم‌تر از این دو، نظام جاهلیت است. نظام جاهلیت، نظام بربریت، برده‌داری، نژادپرستی و بی‌عدالتی است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت(ع) گفت: این نظام جاهلیت، با امامت و نظام امامت و رهبری از بین می‌رود. اگر امامت مستقر نشود، نظام جاهلیت با همه تهدیدهای خود در جامعه انسانی سلطه پیدا می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: ما معتقدیم ولی فقیه و نظام ولایت فقیه، نمونه و جلوه‌ای از نظام امامت است که مهم‌ترین وظیفه آن، مقابله با نظام جاهلیت است.

رمضانی افزود: مبارزه با جاهلیت مدرن، سخت‌تر از جاهلیت زمان رسول خدا (ص) است. جاهلیت عصر پیامبر (ص) یک نوع جاهلیت بود و پیامبر (ص) با آن مبارزه کرد، اما جاهلیت آخرالزمانی متفاوت و مبارزه با آن دشوارتر است.

وی با اشاره به تفاوت این دو نوع جاهلیت عنوان کرد: در آن زمان، مردم سنگ‌ها و بت‌ها را می‌پرستیدند، اما در جاهلیت آخرالزمانی با یک نوع تفکر انحرافی مواجه هستیم که زمینه استعمار فرانو را فراهم می‌کند. آنان از واژگان زیبا استفاده می‌کنند؛ چیزی که در گذشته به این صورت وجود نداشت.

عضو مجلس خبرگان رهبری گفت: غربی‌ها امروز بیش از همه، مدعی دفاع از حقوق انسان هستند و سازمان‌های ملل و بین‌المللی را نیز آنان تشکیل می‌دهند. این همان نقطه‌ای است که باید به آن توجه داشت.

وی افزود: غدیر ضامن کمال دین و تمامیت دین است و قرائت غدیری از اسلام، دقیق‌ترین، جامع‌ترین و عمیق‌ترین قرائت از اسلام است.

 رمضانی خاطرنشان کرد: رهبری دینی با نگاه غدیری از مهم‌ترین اصول اسلام است و غدیر مرز میان دو منطق را مشخص می‌کند؛ یک منطق، ولایت الهی است و منطق دیگر، قدرت و زورگویی. این دو منطق تفاوتی اساسی با یکدیگر دارند.

سیادت؛ انتساب و مسئولیت

وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره سادات بیان کرد: درباره مبانی قرآنی و روایی جایگاه سادات، می‌توان از آیاتی همچون آیه مودت و آیه تطهیر استفاده کرد. آنان در رأس قرار دارند و این موضوع می‌تواند توسعه پیدا کند.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) افزود: همه سادات به واسطه این انتساب، از نوعی احترام برخوردارند و طبق روایت معصوم، احترام به همه ذریه معصومان (ع) وارد شده است، اما این مسئله با دو قید مهم همراه است؛ نخست آنکه از راه و سیره اهل‌بیت (ع) جدا نشوند و دوم آنکه به گناهان آلوده نشوند.

وی گفت: بنابراین، این‌گونه نیست که سادات، صرفاً به ماهیت سیادت، از امتیازی برخوردار باشند که همه امتیازات ذاتی انسان کنار گذاشته شود و سیادت به عنوان یک امتیاز پایه و اصل قرار گیرد.

رمضانی بیان کرد: اگر سیادت در کنار مسئولیت قرار نگیرد، چه ‌بسا تهدیدات آن از همه بیشتر باشد؛ زیرا سادات منتسب به معصومین (ع) هستند و از همین جهت، مسئولیت آنان باید سنگین‌تر باشد.

وی افزود: در عالم دیگر نیز پاداش‌ها و کیفرها بر اساس ملاک‌ها تنظیم می‌شود. این نکته‌ای بسیار مهم است که باید به آن پرداخته شود.

عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: از منظر دینی، سیادت دو سطح دارد؛ یک سطح، انتساب است و سطح دوم، مسئولیت انتساب. انتساب به پیامبر اکرم (ص) خود دارای معنا و احترام است، اما نکته‌ای که باید به آن ضمیمه شود، مسئولیت‌پذیری ناشی از این انتساب است.

وی گفت: سادات به واسطه انتساب به پیامبر اکرم (ص)، مسئولیت سنگین‌تری دارند. آنان باید در رأس تحقق آرمان‌های دینی قرار گیرند. اگر در حوزه حاکمیت قرار می‌گیرند، باید در عرصه عدالت و تحقق کرامت‌های انسانی نقش‌آفرین باشند.

رمضانی افزود: اگر سادات در حوزه صفات اخلاقی قرار می‌گیرند، صفات اخلاقی از آنان نیکوتر خواهد بود و اگر در حوزه صفات غیراخلاقی قرار گیرند، رفتار نادرست از آنان زشت‌تر است؛ زیرا اگر عملی از دیگران قبیح باشد، نسبت به آنان اقبح خواهد بود.

وی ادامه داد: بازتاب این منطق سیادت در کلام امام خمینی (ره) و امام شهید خامنه‌ای، می‌تواند موضوع یک مقاله باشد و می‌تواند مورد بررسی پژوهشگران قرار گیرد.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) با اشاره به پیام امام خمینی (ره) درباره شهادت آیت‌الله سید عبدالحسین دستغیب اظهار کرد: امام در آن پیام می‌فرمایند شهادت برای فرزندان اسلام، ذریه پیامبر عظیم‌الشأن (ص)، اولاد فاطمه (س) و یادگاران ایشان در راه هدف، اسلام عزیز و قرآن کریم، چیزی غیرعادی نیست.

وی گفت: این تعبیر، تعبیر عمیقی است؛ زیرا امام خمینی (ره) شرافت سیادت را در پیوند با شهادت و مجاهدت معنا می‌کند. صرف ذریه پیامبر بودن، دلیل عافیت‌طلبی یا فاصله گرفتن از میدان جهاد نیست، بلکه آنان از این منظر، اولی به این امر هستند.

مقاومت برای صلح عادلانه

رمضانی عنوان کرد: سادات با این توضیح، یعنی با توجه به دو سطح انتساب و مسئولیت، باید در حوزه مقاومت مورد توجه قرار گیرند. بحث نظری مقاومت، بحث بسیار مهمی است و برخی روشنفکران، حتی در حوزه، از این نکته غافل هستند.

وی افزود: امروز گاهی اصطلاح «اسلام رحمانی» مطرح می‌شود. روشن است که اسلام دین رحمت است و همه مقولات اسلام برای انتشار رحمت است، اما همین پیامبر اکرم (ص) که محور اخلاق و اصول اخلاقی است و برای مکارم اخلاق مبعوث شد، مأمور به مقاومت و جنگ نیز شد.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) گفت: مقاومت برای رسیدن به صلح عادلانه است؛ از این رو، بحث مقاومت در ذیل رحمت الهی تعریف می‌شود. اسلام، اسلام رحمت است، اما در برابر نظام سلطه، اسلام، اسلام مقاومت است.

وی خاطرنشان کرد: سادات، با توجه به دو سطحی که درباره آنان بیان شد، می‌توانند به مثابه سرمایه‌ای هویتی، اخلاقی و اجتماعی در جبهه مقاومت باشند. آنچه درباره سادات اثبات شد، به این معنا نیست که دیگران چنین مسئولیتی ندارند، اما با توجه به شئون و سطوحی که برای سادات مطرح شد، آنان باید در رأس جریان مقاومت قرار گیرند.

رمضانی افزود: اگر در طول تاریخ حیات مسلمانان بررسی شود، روشن خواهد شد که سادات در موارد فراوانی پیشران بوده‌اند.

وی در ادامه با اشاره به نقش امام شهید خامنه‌ای در گفتمان مقاومت اظهار کرد: نقش امام شهید به عنوان مظهر سید مقاومت، در امتدادبخشی گفتمان مقاومت از رهبری سیاسی تا افق تمدنی، از مباحث بسیار مهم است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) گفت: در این 36 یا 37 سال، امام شهید به بهترین شکل مبانی نظری مقاومت را تبیین کردند. ایشان می‌فرمودند مقاومت یک رفتار نظامی یا امنیتی نیست، بلکه ترجمان اجتماعی ایمان، عزت، توکل، بصیرت و نفی سلطه‌پذیری است.

وی افزود: ویژگی دوم، عقلانی‌سازی مقاومت است. امروز اگر به اروپا بروید، می‌بینید که واژه جهاد به واسطه مجموعه مباحثی که در جهان، از جمله اسلام‌هراسی و اسلام‌فوبیا مطرح شده، به یک واژه نامقدس تبدیل شده است.

رمضانی خاطرنشان کرد: باید تبیینی عقلانی از جهاد و مقاومت داشته باشیم تا مقدس بودن جهاد و مقدس بودن مقاومت با ادبیات بین‌المللی به دنیا منتقل شود. امام شهید چنین نقشی داشتند.

وی گفت: ویژگی سوم، جهانی‌سازی مفهوم مقاومت در چارچوب امت اسلامی و فراگیر کردن آن بود. ویژگی چهارم، ادبیات‌سازی برای مقاومت بود که کار بزرگی به شمار می‌آید. ویژگی پنجم، پیوند دادن مقاومت با آینده‌سازی تمدنی بود و ویژگی ششم نیز این بود که ایشان خود، شخصیتی نمادین در تثبیت جریان گفتمان مقاومت بودند.

عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: آخرین نکته، تبدیل مقاومت به یک فرهنگ عمومی بود که به برکت خون سیدالشهدای مقاومت به وجود آمد و تبدیل به یک بعثت جهانی شد.

وی عنوان کرد: این بعثت تنها در میان شیعیان، مسلمانان و موحدان پدید نیامد، بلکه در میان مستضعفان جهان نیز ظهور یافت. پس از شهادت امام خامنه‌ای، این جریان به جریانی فرادینی تبدیل شد؛ همان‌گونه که اسوه بودن امام حسین (ع) نیز فرادینی شده است

رمضانی ادامه داد: اثر امام حسین (ع) به جریان‌های مذهبی محدود نیست. ممکن است فردی اعتقاد خاصی به امام حسین (ع) به عنوان امام معصوم داشته باشد و استفاده شیعیان از ایشان نیز با تفسیری که ما داریم بیشتر باشد، اما امام حسین (ع) تنها اسوه شیعیان، مسلمانان یا موحدان نیست، بلکه برای همه مستضعفان عالم و همه بشریت می‌تواند اسوه و الگو باشد.

وی با اشاره به حضور برخی پیروان ادیان دیگر در آیین اربعین گفت: در اربعین، چندین موکب از مسیحیان و یهودیان حضور داشتند. مسیحیان در مسیر اربعین موکب برپا کرده‌اند و در یکی دو سال اخیر نیز یهودیان موکب تشکیل داده‌اند. این مسئله بسیار پرمعنا است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل‌بیت (ع) خاطرنشان کرد: امام شهید، مقاومت را به یک فرهنگ عمومی تبدیل کرد و این، فرصت طلایی است که امروز برای دنیای اسلام پدید آمده است. هنر ما این است که از این فرصت پدیدآمده استفاده کنیم.

وی در پایان با اشاره به آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (قدس سره) بیان کرد: بنده از جمله کسانی هستم که به ایشان ارادت فراوان داشته و دارم. زمانی که در مشهد بودم، با وجود آنکه در قم و مشهد شخصیت‌های فراوانی حضور داشتند، برای ملبس شدن و عمامه گذاشتن، در سال 1364 به محضر ایشان در قم مشرف شدم.

رمضانی افزود: شخصیت‌هایی همچون آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (ره) حاملان میراث علمی، معنوی، فرهنگی و هویتی تشیع و جهان اسلام به‌شمار می‌آیند و برگزاری همایش علمی بین‌المللی درباره این شخصیت بزرگ، فرصتی برای بازخوانی ابعاد علمی، اجتماعی، فرهنگی و تمدنی اندیشه و سیره ایشان است.

انتهای پیام/