به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، امسال هم رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، در سالگرد جنگ ملازگرد به این شهر سفر کرد.

«جنگ ملازگرد» در تاریخ ترکیه به عنوان مهمترین نقطه فتح آناتولی به دست ترک‌ها شناخته می‌شود و حالا چند سالی است که حضور در مراسم سالگرد این نبرد، برای اردوغان و شرکای سیاسی او به یک آیین مهم تبدیل شده است.

امروز اغلب روزنامه‌های چاپ آنکارا، عکس‌هایی منتشر کردند که در آنها، اردوغان در ملازگرد در کنار سربازانی با زره، کلاه خود، نیزه و ادوات نظامی سپاه عثمانی و سلجوقی ایستاده است.

به نظر می‌رسد عشق وافر اردوغان به زنده نگه داشتن نمادها و اِلِمان‌های تاریخی دوران سلاجقه و عثمانیان، حالا عملاً به رویکرد سیاسی کلان حزب و کابینه او تبدیل شده است.

این مسئله برای اردوغان از چنان اهمیتی برخوردار است که به دستور او، یک کاخ جدید برای نهاد ریاست جمهوری در شهر اخلاط در نزدیکی ملازگرد احداث شد و دیروز جلسه هیات دولت ترکیه با ریاست اردوغان، در این کاخ برگزار شد.

امسال هم به سنت سالیان پیشین، دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا به عنوان شریک اصلی اردوغان در ائتلاف جمهور، مهمان ویژه سالگرد نبرد ملازگرد بود.

تحلیلگران ترکیه می‌گویند که توجه به مبانی ملی گرایی ترکی و بهادادن به موضوعات نژادی و تباری ترک تا سال 2014 در ذهن اردوغان و حزب عدالت و توسعه جایگاهی نداشت. اما وقتی که نتوانست به تنهایی کابینه تشکیل دهد و مجبور شد با باغچلی ائتلاف تشکیل دهد، ناچار شد برای کسب رضایت ملی گرایان، حمایت از نشانه‌های تاریخی و فرهنگی سلجوقی، عثمانی و تاریخ ترک‌ها را وارد ادبیات سیاسی حزب خود کند.

اردوغان در چند سال گذشته، از پل‌ها و بناهای بزرگ گرفته تا کشتی‌های اکتشاف و استخراج نفت را با اسامی بسیاری از پادشاهان و فرماندهان نظامی عثمانی نامگذاری کرده است.

اشارات اغراق‌آمیز اردوغان درباره اخلاط و ملازگرد

اردوغان در سخنرانی خود اعلام کرد: «هزار سال است که ما تلاش می‌کنیم با افتخار و عزت در استراتژیک‌ترین و چالش‌برانگیزترین منطقه جهان زندگی کنیم. در این جغرافیا، ما چاره‌ای جز قوی بودن و متحد بودن نداریم».

اردوغان در ادامه به شکوه دوران سلجوقیان اشاره کرد که امرای بسیاری از آنها در شهر اخلاط دفن شده‌اند. او درباره نقش تاریخی اخلاط گفت: «مسلم است که راه ملازگرد و گره آناتولی از اخلاط گشوده شد. حتی شهرهای بیت المقدس و استانبول، با ایمانی که در اخلاط شکل گرفت، فتح شدند. قدرت و اراده‌ای که سرزمین روم را به دارالاسلام تبدیل کرد و این سرزمین‌ها را با نیکی، فضیلت و عدالت به دقت شکل داد، در اخلاط پدیدار شد. این شهر برای اجداد ما، گنبد اسلام و دروازه آناتولی است. آن روحی که ابتدا به ملازگرد، سپس به سرزمین ابدی ما آناتولی و سپس به سه قاره گسترش یافت، امروز دوباره اینجاست. روح هر یک از شهدا و جانبازان ما که آناتولی را تبدیل به وطن ما کردند، در آرامش باد. اینجا جایگاه سرداران، جنگجویان، فرماندهان و همه اجداد ماست».

امسال اولین سالی بود که مراسم سالگرد نبرد ملازگرد در ترکیه در شرایطی برگزار می‌شود که قانون بازگشت اعضای پ.ک.ک به خانه در پارلمان ترکیه تصویب شده و روند خلع سلاح در حال اجرا است.

اردوغان با عطف به اهمیت این همزمانی گفت: «با تمام وجود تلاش می‌کنیم تا جوهر برادری 86 میلیون نفر را در یک صفحه و در یک ترکیب واحد، مانند اخلاط، متحد کنیم. هیچ کس در این مورد شک نکند، همه ما شاهد ظهور یک ترکیه بزرگ و قدرتمند در افق خواهیم بود و ترکیه را به فرداهای بسیار قوی‌تری خواهیم رساند».

اردوغان در ادامه گفت: «ما می‌دانیم چه کسانی نگران پایان ترور در ترکیه هستند. من به آنها می‌گویم، هر کاری که بکنید، نمی‌توانید ما را از مسیرمان بازدارید. شما نمی‌توانید مانع از این شوید که ما به عنوان برادر، ترک، کرد و عرب، یکدیگر را در آغوش بگیریم. ما می‌دانیم چه محاسباتی انجام می‌دهید. ما به خوبی می‌دانیم که چه بازی‌هایی انجام می‌دهید».

اردوغان، حافظه تاریخی و هویت

تحلیلگران می‌گویند: اردوغان به دنبال آن است تا با تمرکز بر مفاهیم دینی، ملی گرایی و تباری، تعریف هویت سیاسی حزب و دولت خود را گسترده‌تر و فراگیرتر کند.

نورای باشاران از تحلیلگران ترکیه می‌گوید: «اخلاط برای اردوغان، فقط شهر کوچکی در کنار بتلیس نیست. بلکه نماد آغاز حضور تاریخی ترک‌ها در آناتولی، میراث سلجوقی، ایستگاه قبل از ملازگرد و ایده تداوم دولت است. از دید اردوغان، جغرافیا تبدیل به حافظه سیاسی می‌شود».

در همین حال، مهمت هاکان یاووز معتقد است که اوصاف اغراق‌آمیز اردوغان درباره اخلاط و ملازگرد، چیزی فراتر از «نوستالژی عثمانی» است.

او که کتابی به نام اردوغان و نئوعثمانی گرایی و کتاب دیگری به نام نوستالژی امپراتوری نوشته؛ معتقد است که اردوغان در چند سال گذشته، همواره به دنبال القای نوعی سنتز است که در آن، اسلامگرایی و ملی گرایی با هم ترکیب می‌شوند. اما این تلاش، در واقع به معنی عثمانی‌سازی حافظه تاریخی و اسلامی‌سازی فضای سیاسی ترکیه است. کما این که او عبدالحمید و سلطان محمد را به عنوان قهرمان معرفی می‌کند ولی نمی‌خواهد درباره مصطفی کمال آتاترک موسس نظام جمهوری ترکیه صحبت کند. از دید این اندیشمند ترکیه‌ای، اردوغان به دنبال آن است تا تصویری از خودش و ترکیه امروز ارائه دهد که در آن «خاطره تاریخی» با مفهوم «رهبری منطقه‌ای» در هم بیامیزد و به این ترتیب، نقش خودش را هم برجسته‌تر کند. 

به باور منتقدین اردوغان، اردوغان با تاکید مکرر بر ضرورت درک نقش پادشاهان سلجوقی و عثمانی و بی‌اعتنایی آشکار به مصطفی کمال، می‌خواهد این موضوع را جا بیاندازد که «جمهوری ترکیه» در سال 1923 میلادی تاسیس نشده و آن را باید تداوم سلجوقی – عثمانی دانست و تنها در این صورت می‌تواند نقش خود را به عنوان رهبر و سیاستمداری تعریف کند که همچون یک نخ تسبیح و زنجیره اتصال تاریخی – تمدنی، نگاهی کلان به موجودیت سیاسی کشورش دارد و می‌خواهد بگوید: جمهوری ترکیه آخرین حلقه یک تاریخ هزارساله دولت و قدرت ترک ـ اسلامی در آناتولی است.

تحقیقات اخیر پروفسور دکتر توفیق اورکُن دَوَلی درباره گرایش‌های تاریخی – اسطوره‌ای اردوغان، ناظر بر این است که اشاره مکرر به اهمیت نبرد ملازگرد و سفر هر ساله اردوغان به اخلاط و ملازگرد، بخشی از یک روایت سیاسی – تاریخی کلان و بازنمایی وقایع، به نفع خود اردوغان و حزب اوست.

او می‌گوید: «ملازگرد به تدریج تبدیل به یکی از ستون‌های روایت تاریخی‌ای شده که پیروزی‌های تاریخی ترک‌ها را به جمهوری معاصر پیوند می‌دهد. با آن که ملازگرد هیچگاه تا این اندازه سیاسی نبوده، ولی دستگاه تبلیغاتی حزب عدالت و توسعه به درخواست اردوغان، به بازنمایی ملازگرد اهمیت ویژه و شاخ و برگ داده و نوعی برساخته ایجاد کرده است». 

تحلیلگران و دانشگاهیان خارج از ترکیه نیز به بازنمایی‌ها و دلبستگی‌های تاریخی – سیاسی اردوغان بها داده و ادوارد واستنیگ محقق انگلیسی معتقد است که در سیاست چند سال گذشته اردوغان و حزب او، اشاره مکرر به تاریخ و پادشاهان قدیم، ابزاری برای خلق مشروعیت سیاسی و اجتماعی است. 

چتم هاوس نیز در گزارشی به این اشاره کرده که روایت اغراق آمیز اردوغان درباره نقش سلجوقیان و عثمانیان، صرفاً مربوط به سیاست خارجی نیست و حالا مدتهاست که غالباً به ابزار مشروعیت داخلی تبدیل شده است.

اردوغان تمایل دارد، ترکیه را به عنوان دولتی معرفی کند که ادامه همان زنجیره پیشین سلجوقی – عثمانی است، وابسته به غرب نیست، حاکمیت خود را بازپس گرفته، صنایع دفاعی و قدرت نظامی ساخته و به این ترتیب،  جایگاه تاریخی ترکیه را احیا کرده است.
انتهای پیام/