به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، روز کارمند در تقویم جمهوری اسلامی ایران، صرفاً یک مناسبت برای تقدیر از کارکنان دستگاه‌های اجرایی نیست؛ این روز فرصتی برای بازخوانی مفهوم ''خدمت'' و یادآوری مسئولیتی است که در نظام اسلامی بر دوش کارمندان و مدیران قرار گرفته است. کارمند در نگاه انقلاب اسلامی، صرفاً صاحب یک شغل اداری نیست، بلکه بخشی از ساختار خدمت‌رسانی به مردمی است که سرمایه اصلی این نظام به شمار می‌روند؛ مردمی که در سخت‌ترین میدان‌ها پای کشور و انقلاب ایستاده‌اند و انتظار دارند ثمره این ایستادگی را در عملکرد مسئولان و دستگاه‌های اجرایی مشاهده کنند.

رهبر شهید انقلاب اسلامی بارها بر ارزش فرصت خدمت به مردم تأکید کرده‌اند و در دیدار با دولت چهاردهم نیز ''توانایی خدمت کردن به مردم'' را نعمتی بزرگ دانستند بطوریکه معظم له همچنین در بیانات مختلف، کارمندان دولت را به استفاده از وقت، امکانات، استعداد و توانایی‌های خود برای انجام بهتر وظایف فراخوانده‌اند.

کارمند؛ حلقه اتصال مردم و نظام اداری

اگر دستگاه اجرایی را چهره عملی حکومت در برابر مردم بدانیم، کارمند یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این ارتباط است. بسیاری از مردم، تصویر خود از نظام اداری را نه از سخنرانی‌ها و برنامه‌های کلان، بلکه از نحوه برخورد یک کارمند در اداره، سرعت انجام یک کار، میزان پاسخگویی، احترام به ارباب‌رجوع و گرهی که از کار آنان باز می‌شود، دریافت می‌کنند.

از همین منظر، رفتار یک کارمند می‌تواند اعتماد عمومی را تقویت یا تضعیف کند. کارمند متعهد می‌داند که میز اداره، ملک شخصی او نیست و مراجعه‌کننده نیز مزاحم کار او محسوب نمی‌شود؛ بلکه شهروندی است که برای دریافت حقی قانونی یا خدمتی عمومی به دستگاه اجرایی مراجعه کرده است. این نگاه، تفاوت میان ''کار اداری'' و ''خدمت اداری'' را روشن می‌کند.

امام شهیدمان در توصیه‌های خود به کارمندان دولت، بر استفاده از وقت، امکانات و توانایی‌ها تأکید کرده‌اند؛ تأکیدی که نشان می‌دهد ساعات اداری و امکانات عمومی، امانتی در اختیار کارمند برای انجام مسئولیت است، نه فرصتی برای منافع شخصی.

یکی از کلیدواژه‌های مهم در منظومه فکری قائدشهید امت درباره مدیریت و خدمت، ''کار جهادی'' است. کار جهادی به معنای بی‌قانونی یا عبور از ضوابط نیست؛ بلکه به معنای جدیت، سرعت، احساس مسئولیت، خستگی‌ناپذیری و تلاش برای رسیدن به نتیجه است. رهبر شهید انقلاب در دیدار با اعضای دولت نیز بر ارزش کار جهادی در خدمت به مردم تأکید کردند و تصریح داشتند که کار جهادی به معنای بی‌قانونی نیست.

در این چارچوب، کارمند جهادی کسی نیست که صرفاً ساعات بیشتری پشت میز بنشیند؛ بلکه فردی است که مسئله مردم را مسئله خود بداند و برای حل آن، به جای ارجاع‌های بی‌پایان، پیچیده‌سازی فرآیندها و پاس‌کاری ارباب‌رجوع، راهکار پیدا کند. کارمند جهادی از اینکه یک مشکل چندماهه را با یک تصمیم درست و پیگیری جدی حل کند، احساس رضایت می‌کند؛ زیرا فلسفه وجودی دستگاه اداری، خدمت به مردم است.

''مردم؛ صاحبان اصلی خدمت'' مهمترین توصیه بنیانگذارکبیر انقلاب اسلامی و امام شهید

یکی از مهم‌ترین توصیه‌های امام خمینی(ره) به مسئولان و دولتمردان نیز بر مردمی بودن و خدمت به مردم استوار بود، در منظومه فکری بنیانگذار جمهوری اسلامی، مسئولیت در نظام اسلامی امتیاز و تشریفات نیست، بلکه تکلیف و امانت است.

این نگاه در رهنمودهای امام شهید امت نیز استمرار یافته است. بطوریکه معظم له بارها بر مردمی بودن مسئولان، حضور در میان مردم و توجه به مسائل واقعی جامعه تأکید کرده‌اند. در چنین نگاهی، فاصله گرفتن مدیر و کارمند از مردم، تنها یک مشکل رفتاری نیست؛ بلکه می‌تواند به فاصله گرفتن ساختار اداری از فلسفه اصلی خود منجر شود.

امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به مدیران و کارمندانی نیاز دارد که مشکلات مردم را بشنوند، دردها را بفهمند و برای رفع آنها اقدام کنند. مردم در شرایط اقتصادی و اجتماعی مختلف، نیازمند پاسخ روشن، رفتار محترمانه و اقدام مؤثر هستند. انتظار مردم از دستگاه اجرایی این نیست که همه مشکلات یک‌شبه حل شود؛ انتظار اصلی آن است که ببینند مسئولان و کارمندان برای حل مشکلات، با تمام توان در میدان هستند.

مبارزه با بروکراسی و کاغذبازی، یک اولویت اصلی

یکی از آسیب‌هایی که می‌تواند خدمت‌رسانی را از مسیر اصلی خود خارج کند، گرفتار شدن دستگاه اداری در بروکراسی، فرآیندهای طولانی و کاغذبازی است. گاهی یک درخواست ساده مردم در میان اتاق‌ها، امضاها و ارجاع‌های متعدد سرگردان می‌شود؛ در حالی که با اصلاح فرآیند، استفاده درست از فناوری و افزایش اختیار مدیران می‌توان بسیاری از این موانع را برطرف کرد.

کارآمدی دولت زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم آثار آن را در زندگی روزمره خود لمس کنند. اگر یک دستگاه اجرایی بتواند زمان دریافت خدمت را کاهش دهد، فرآیندها را شفاف کند، پاسخگویی را افزایش دهد و امکان پیگیری درخواست‌ها را فراهم آورد، در حقیقت گامی در جهت افزایش سرمایه اجتماعی برداشته است.

در این میان، مدیران باید بیش از گذشته بر عملکرد مجموعه تحت مدیریت خود نظارت کنند. رهبر شهید انقلاب در یکی از دیدارهای مربوط به دولت، بر اهمیت نظارت برای یک مدیر خوب تأکید کرده‌اند؛ چراکه بدون نظارت، حتی برنامه‌های درست نیز ممکن است در مرحله اجرا با مشکل مواجه شوند.

پاکدستی؛ ستون اصلی اعتماد عمومی

کارمند دولت بیش از آنکه صاحب جایگاه باشد، امانتدار مردم است. حقوق او، امکانات اداره، خودرو، تجهیزات، زمان اداری و حتی جایگاهی که در اختیار دارد، به نوعی با منابع عمومی و بیت‌المال ارتباط دارد. از این رو، پاکدستی و رعایت حقوق مردم باید در صدر ویژگی‌های یک کارمند شایسته قرار گیرد.

فساد اداری فقط اختلاس‌های بزرگ نیست؛ گاهی یک امضای بی‌دلیل، یک تبعیض کوچک، یک سفارش نابجا، تضییع حق یک مراجعه‌کننده یا استفاده شخصی از امکانات عمومی نیز می‌تواند اعتماد مردم را خدشه‌دار کند. مبارزه با فساد بنابراین باید از رفتارهای روزمره اداری آغاز شود و همه سطوح را دربرگیرد.

کارمند شایسته کسی است که میان مراجعه‌کننده برخوردار و محروم تفاوتی قائل نشود، قانون را برای همه یکسان اجرا کند و اجازه ندهد رابطه و سفارش جای ضابطه را بگیرد. چنین کارمندی، حتی اگر در یک اداره کوچک و دور از مرکز فعالیت کند، در حقیقت در حال صیانت از سرمایه اجتماعی نظام است.

کارمند باید صدای مردم را بشنود

خدمت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که مسئول و کارمند از پشت میز فاصله بگیرد و مسائل مردم را از نزدیک ببیند. بسیاری از مشکلاتی که در گزارش‌ها و نامه‌های اداری پیچیده به نظر می‌رسند، در میدان و در گفت‌وگوی مستقیم با مردم، ابعاد واقعی خود را نشان می‌دهند.

از همین رو، ارتباط مستقیم با مردم، پاسخگویی، شنیدن انتقادها و پذیرش خطاها باید بخشی از فرهنگ اداری کشور باشد. مدیری که فقط گزارش‌های مثبت دریافت می‌کند و از مشکلات واقعی جامعه بی‌خبر می‌ماند، نمی‌تواند تصمیم‌های دقیق و مؤثر بگیرد.

در چنین شرایطی، کارمند می‌تواند به عنوان چشم و گوش دستگاه اجرایی در جامعه عمل کند؛ مشکلات را منتقل کند، موانع را گزارش دهد و برای اصلاح فرآیندها پیشنهاد ارائه کند. نظام اداری پویا، نظامی نیست که در آن همه صرفاً دستور اجرا کنند؛ بلکه مجموعه‌ای است که از تجربه و ظرفیت کارکنان برای حل مسئله استفاده می‌کند.

روز کارمند؛ روز بازخوانی یک عهد مهم با مردم

روز کارمند را باید فرصتی برای تقدیر از کارمندان پرتلاش و در عین حال فرصتی برای بازخوانی یک عهد دانست؛ عهد خدمت بی‌منت به مردم. تقدیر واقعی از کارمند نیز صرفاً با لوح تقدیر و مراسم اداری محقق نمی‌شود؛ بلکه باید با فراهم کردن محیط مناسب برای خدمت، کاهش بروکراسی، حمایت از نیروهای کارآمد، مقابله با فساد و ایجاد زمینه رشد و ابتکار کارکنان همراه باشد.

از سوی دیگر، کارمند نیز باید بداند که شأن واقعی او در خدمت به مردم است. رهبر شهید انقلاب در سخنان خود خطاب به کارمندان دولت، از ارزش و برکات خدمت صادقانه سخن گفته‌اند و خدمت به مردم را فرصتی ارزشمند دانسته‌اند.

امروز که کشور با مجموعه‌ای از مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، اداری و زیربنایی روبه‌روست، بیش از هر زمان دیگری به کارمندانی نیاز دارد که مسئولیت را فرصت بدانند، نه امتیاز؛ مردم را ولی‌نعمت بدانند، نه ارباب‌رجوع؛ قانون را معیار بدانند، نه مانع؛ و حل مسئله را هدف بدانند، نه صرفاً انجام تشریفات اداری.

روز کارمند، روز تجلیل از ''خدمت'' است؛ خدمتی که اگر با ایمان، تخصص، پاکدستی، مردم‌داری و روحیه جهادی همراه شود، می‌تواند از یک میز کوچک اداری تا عالی‌ترین سطوح مدیریت کشور، منشأ تحول باشد. در نگاه انقلاب اسلامی، ارزش مسئولیت به اندازه صندلی و عنوان آن نیست؛ ارزش واقعی مسئولیت به اندازه گره‌هایی است که از زندگی مردم باز می‌کند و امیدی است که در دل جامعه زنده نگه می‌دارد.

امام خمینی(ره) بر مردمی بودن مسئولان و ضرورت خدمت به مردم تأکید داشتند و رهبر شهید انقلاب نیز در سال‌های مختلف، خدمت به مردم، کار جهادی، استفاده درست از امکانات و فرصت خدمت را از محورهای مهم وظایف مسئولان و کارکنان دانسته‌اند. این دو نگاه در کنار یکدیگر، یک پیام روشن دارد: دولت و دستگاه اداری در جمهوری اسلامی زمانی موفق است که مردم، خدمت را در رفتار و عملکرد آن لمس کنند.

یادداشت از: فاطمه ساریخانی

انتهای پیام/711/