به گزارش دفتر منطقه‌ای خبرگزاری تسنیم، داعش خوراسان در سال‌های اخیر تحت فشار عملیات‌های طالبان در داخل افغانستان قرار گرفته و به گفته مقامات افغان، پایگاه‌های این گروه تروریستی از بین رفته است؛ با این حال بنیاد پژوهشی «آبزرور» هشدار می‌دهد شبکه‌های منطقه‌ای داعش همچنان فعال‌اند و این گروه تروریستی برای حفظ توان عملیاتی خود دیگر به داشتن قلمرو وابسته نیست.

بر اساس این تحلیل، داعش خوراسان با تکیه بر تمرکززدایی، شبکه‌های محلی و ابزارهای دیجیتال توانسته دامنه تهدید خود را فراتر از افغانستان حفظ کند. این گروه تروریستی به جای انتقال نیرو از افغانستان به محل حملات، از شبکه‌های منطقه‌ای برای جذب، آموزش و فعال‌سازی نیروهای محلی استفاده می‌کند.

بنیاد پژوهشی آبزرور پیش‌تر نیز تأکید کرده بود که داعش خوراسان پس از بازگشت طالبان به قدرت، باوجود تضعیف در افغانستان، به‌طور فزاینده‌ای از فضای دیجیتال برای تبلیغات، جذب نیرو و هماهنگی استفاده کرده است. این روند به داعش خوراسان امکان داده با وجود محدودیت‌های سرزمینی، حضور خود را در منطقه و میان شبکه‌های جهادی حفظ کند.

تضعیف داعش خوراسان در افغانستان، گسترش در منطقه

داعش خوراسان که در سال 2015 شکل گرفت، در سال‌های اخیر تحت فشار عملیات‌های طالبان در افغانستان قرار گرفته و توان عملیاتی و حضور سرزمینی آن به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. طالبان از سال 2022 عملیات‌های گسترده‌ای علیه این گروه انجام داده و به گفته مقامات این حکومت، بسیاری از پایگاه‌های داعش خوراسان از بین رفته‌اند.

با وجود این، تضعیف داعش در داخل افغانستان به معنای پایان فعالیت این گروه نیست. این گروه با کاهش حضور سرزمینی خود، بیش از گذشته بر شبکه‌های محلی و فرامرزی در کشورهای منطقه تکیه کرده است.

داعش خوراسان در سال‌های اخیر تلاش کرده از شبکه‌های موجود در آسیای مرکزی و جنوبی برای گسترش فعالیت خود استفاده کند. حمله سال 2024 به سالن کنسرت کروکوس سیتی در مسکو که به داعش خوراسان نسبت داده شد، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های تبدیل این گروه از یک تهدید عمدتاً افغانستان‌محور به یک تهدید فرامرزی بود.

گزارش‌های سازمان ملل نیز بر گسترش تهدید داعش خوراسان فراتر از افغانستان تأکید کرده‌اند. تبلیغات دیجیتال این گروه نیز امکان ارتباط با هواداران و افراد مستعد جذب در کشورهای مختلف را افزایش داده است.

در همین چارچوب، بازداشت اعضای وابسته به داعش خوراسان در ترکیه و پاکستان و عملیات‌های ضدتروریستی در اروپا نشان می‌دهد که اگرچه این گروه در افغانستان تضعیف شده، شبکه‌های وابسته به آن همچنان در خارج از این کشور فعال هستند.

چرا داعش خوراسان بدون قلمرو همچنان خطرناک است؟

تحلیل بنیاد پژوهشی آبزرور نشان می‌دهد تمرکززدایی ساختار داعش خوراسان یکی از عوامل اصلی تداوم فعالیت آن است. برخلاف گروه‌هایی که به یک مرکز جغرافیایی مشخص وابسته‌اند، داعش خوراسان می‌تواند هسته‌های عملیاتی خود را در مناطق مختلف ایجاد و فعال کند.

در نتیجه، حتی اگر طالبان پایگاه‌های این گروه را در افغانستان بیشتر تضعیف کند، این امر لزوماً به معنای از بین رفتن شبکه‌های وابسته به داعش خوراسان در کشورهای همسایه یا دیگر مناطق نیست.

این ویژگی مقابله با داعش خوراسان را نیز دشوارتر می‌کند؛ زیرا از بین بردن سرکرده‌های ارشد یا پاکسازی یک منطقه مشخص، الزاماً شبکه‌های محلی و سلول‌های پراکنده آن را از بین نمی‌برد.

جنگ در فضای دیجیتال

بخش مهم دیگری از راهبرد داعش خوراسان، استفاده گسترده از فضای مجازی است. این گروه از شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها برای تبلیغات، جذب نیرو و انتشار روایت خود استفاده می‌کند.

بنیاد پژوهشی آبزرور درباره رقابت طالبان و داعش خوراسان در فضای دیجیتال می‌گوید این گروه با وجود محدودیت‌های سرزمینی، به اینترنت برای برنامه‌ریزی، لجستیک، جذب نیرو و هماهنگی عملیاتی متکی است و از فضای مجازی برای نمایش حملات و ایجاد تصویری از یک شبکه فراملی استفاده می‌کند.

این راهبرد به داعش خوراسان اجازه می‌دهد بدون برخورداری از قلمرو گسترده، مخاطبان و نیروهای بالقوه خود را در کشورهای مختلف هدف قرار دهد.

چالش طالبان و کشورهای منطقه

بنیاد پژوهشی آبزرور تأکید کرده است تداوم فعالیت داعش خوراسان، علاوه بر یک چالش امنیتی برای طالبان، برای کشورهای آسیای مرکزی، پاکستان، ایران، هند و حتی کشورهای اروپایی نیز نگرانی ایجاد کرده است.

این بنیاد افزود طالبان از سال 2022 عملیات‌های گسترده‌ای علیه داعش خوراسان انجام داده و توان این گروه را در داخل افغانستان کاهش داده است؛ اما ادامه حملات و فعالیت شبکه‌های برون‌مرزی نشان می‌دهد تضعیف داعش خوراسان در افغانستان با حذف کامل تهدید آن یکسان نیست.

این مسئله کشورهای منطقه را با یک دوراهی روبه‌رو کرده است؛ از یک سو برای مقابله با تهدید مشترک داعش خوراسان به همکاری امنیتی با طالبان نیاز دارند و از سوی دیگر، بسیاری از آنها همچنان از شناسایی رسمی حکومت طالبان خودداری می‌کنند.

بنیاد پژوهشی آبزرور همچنین تصریح کرد نبود سازوکار منطقه‌ای منسجم برای مقابله با گروه‌های تروریستی فراملی می‌تواند به این گروه‌ها اجازه دهد از شکاف‌های امنیتی میان کشورهای منطقه استفاده کنند. بنابراین، کاهش حضور داعش خوراسان در افغانستان را نباید پایان تهدید این گروه دانست؛ زیرا ساختار غیرمتمرکز و شبکه‌های فراملی آن، داعش خوراسان را از یک تهدید عمدتاً افغانستان‌محور به یک نگرانی امنیتی منطقه‌ای و فرامرزی تبدیل کرده است.

انتهای پیام/.