به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، دسترسی مردم به پزشک و خدمات تخصصی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عدالت در سلامت است؛ با این حال خراسان شمالی طی سال‌های گذشته همواره با چالش کمبود پزشک، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار و برخی رشته‌های تخصصی مواجه بوده است.

اگرچه طی دو سال اخیر شمار پزشکان متخصص استان افزایش یافته و اقدامات مختلفی برای جذب نیروی جدید انجام شده، اما بررسی آمار و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد مسئله کمبود پزشک همچنان به‌طور کامل حل نشده است.

بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، اکنون 361 پزشک متخصص در استان فعالیت دارند و تعداد پزشکان متخصص در دولت چهاردهم 24 درصد افزایش یافته است. همچنین شاخص پزشک متخصص در استان 34.09 پزشک به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت اعلام شده است.

با وجود این رشد، همچنان 15 مرکز بهداشتی استان با کمبود پزشک مواجه‌اند و دانشگاه علوم پزشکی برای تأمین نیروی مورد نیاز این مراکز، آمادگی خود را برای انعقاد قرارداد با پزشکان اعلام کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد افزایش تعداد پزشکان در سطح استان، لزوماً به معنای دسترسی برابر مردم در همه مناطق نیست.

361 متخصص در خراسان شمالی؛ رشد تعداد پزشکان ادامه دارد

به گفته مسئولان دانشگاه علوم پزشکی استان، افزایش تعداد پزشکان متخصص یکی از تغییرات مهم حوزه سلامت خراسان شمالی طی سال‌های اخیر بوده است. در سال 1402 تعداد پزشکان متخصص و فوق‌تخصص فعال در استان حدود 270 نفر اعلام شده بود، اما این رقم اکنون به 361 نفر رسیده است.

به این ترتیب، بر مبنای آمارهای اعلام‌شده، تعداد پزشکان متخصص و فوق‌تخصص استان نسبت به آن دوره حدود 91 نفر افزایش یافته است. همچنین در اواخر سال 1404 تعداد 54 پزشک متخصص و فوق‌تخصص جدید وارد مراکز درمانی استان شدند تا بخشی از نیازهای درمانی مردم در رشته‌های مختلف پوشش داده شود.

با وجود این افزایش، مسئولان دانشگاه علوم پزشکی همچنان از کمبود نیروی پزشکی در برخی مراکز و شهرستان‌ها سخن می‌گویند؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد چالش اصلی تنها افزایش تعداد پزشکان نیست و نحوه توزیع و ماندگاری آنان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

15 مرکز بهداشتی همچنان با کمبود پزشک مواجه‌اند

رئیس دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی از کمبود پزشک در 15 مرکز بهداشتی استان خبر داده است. این مراکز در سطح نخست ارائه خدمات سلامت قرار دارند و کمبود پزشک در آنها می‌تواند دسترسی مردم به خدمات اولیه درمانی را با مشکل مواجه کند.

سیداحمد هاشمی با اشاره به وضعیت نیروی انسانی حوزه سلامت، بر ضرورت تأمین پزشک برای مراکز بهداشتی و درمانی تأکید کرده و اعلام کرده است که دانشگاه علوم پزشکی برای جبران این کمبود آماده همکاری و انعقاد قرارداد با پزشکان است.

تداوم کمبود پزشک در این مراکز در شرایطی است که تعداد پزشکان متخصص استان طی سال‌های اخیر رشد داشته است. این وضعیت نشان می‌دهد مسئله اصلی در برخی مناطق، نه نبود پزشک در کل استان، بلکه نبود پزشک در محل مورد نیاز است.

کمبود پزشک عمومی؛ چالش قدیمی نظام سلامت استان

کمبود پزشک در خراسان شمالی تنها به پزشکان متخصص محدود نمی‌شود. پزشکان عمومی نیز طی سال‌های گذشته در برخی مراکز درمانی استان با کمبود مواجه بوده‌اند.

در سال 1402 معاون درمان وقت دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی از کمبود پزشک عمومی در استان خبر داده بود. در آن مقطع حدود 360 پزشک عمومی رسمی و طرحی در بخش بهداشت و درمان فعالیت داشتند و دانشگاه اعلام کرده بود به 20 پزشک عمومی دیگر نیاز دارد.

پایان طرح برخی پزشکان، پایین بودن درآمد و مهاجرت پزشکان عمومی از جمله عواملی بود که در آن زمان به عنوان دلایل دشواری تأمین و ماندگاری پزشکان مطرح شد.

این مسئله نشان می‌دهد حتی افزایش ظرفیت تربیت پزشک نیز بدون سیاست‌های مؤثر برای حفظ نیروی انسانی نمی‌تواند به تنهایی مشکل کمبود پزشک در مناطق کم‌برخوردار را حل کند.

کمبود در رشته‌های تخصصی؛ از قلب و بیهوشی تا کودکان

کمبود پزشک متخصص در خراسان شمالی سابقه طولانی دارد. در سال 1402 دانشگاه علوم پزشکی استان از کمبود متخصص در شماری از رشته‌های تخصصی و فوق‌تخصصی خبر داده بود.

در میان رشته‌های مورد نیاز، تخصص‌هایی همچون بیهوشی، مغز و اعصاب، گوش و حلق و بینی، جراحی عمومی، گوارش، قلب کودکان، نوزادان، غدد، روماتولوژی و برخی رشته‌های تخصصی حوزه کودکان قرار داشتند.اگرچه در سال‌های بعد تعدادی از این کمبودها با ورود پزشکان جدید کاهش یافته است، اما نیاز به برخی تخصص‌ها همچنان یکی از دغدغه‌های حوزه درمان استان است.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم کمبود برخی رشته‌ها مستقیماً با خدمات حیاتی و اورژانسی ارتباط دارد و نبود نیروی کافی در این رشته‌ها می‌تواند موجب افزایش فشار کاری پزشکان موجود و افزایش ارجاع بیماران شود.

تأمین اجتماعی نیز با کمبود پزشک متخصص مواجه است

کمبود پزشک تنها به مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی محدود نیست و مراکز درمانی تأمین اجتماعی نیز با این مشکل مواجه‌اند.

ابوذر عزیزی، مدیر درمان اداره کل تأمین اجتماعی خراسان شمالی، در دی‌ماه 1404 اعلام کرد بخش درمان تأمین اجتماعی استان به حدود 10 پزشک متخصص نیاز دارد.

به گفته وی، قلب و عروق و جراحی عمومی از جمله رشته‌های مورد نیاز هستند و کمبود متخصص در این حوزه‌ها موجب افزایش فشار کاری پزشکان شاغل در مراکز درمانی شده است.

وی همچنین از کمبود پزشک عمومی در مراکز درمانی تأمین اجتماعی خبر داده و تأکید کرده است که برای تأمین بخشی از نیروهای متخصص مورد نیاز، از دانشگاه علوم پزشکی درخواست همکاری شده است.

افزایش دو برابری کشیک متخصص قلب؛ زنگ خطر کمبود نیروی درمانی

یکی از مهم‌ترین اظهارات مسئولان درباره پیامدهای کمبود پزشک متخصص، مربوط به حوزه قلب و عروق است.

مدیر درمان تأمین اجتماعی خراسان شمالی اعلام کرده است که به دلیل کمبود متخصص قلب، در برخی موارد یک پزشک به جای 10 کشیک، 20 کشیک انجام می‌دهد.

افزایش تعداد کشیک پزشکان اگرچه می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از خلأ موجود را پوشش دهد، اما ادامه این وضعیت می‌تواند فشار کاری پزشکان را افزایش داده و ضرورت جذب نیروی جدید در رشته‌های حساس را دوچندان کند.

از سوی دیگر، در برخی موارد بیماران قلبی پس از تثبیت وضعیت اولیه برای ادامه درمان به مراکز درمانی دیگر ارجاع داده می‌شوند؛ موضوعی که نشان می‌دهد تکمیل زنجیره خدمات تخصصی در استان همچنان نیازمند توجه جدی است.

مشکل اصلی؛ پزشک هست اما توزیع مناسب نیست

بررسی آمارهای موجود نشان می‌دهد خراسان شمالی در مسیر افزایش تعداد پزشکان متخصص حرکت کرده است، اما همچنان مسئله توزیع پزشکان یکی از چالش‌های اصلی حوزه سلامت استان محسوب می‌شود.

بجنورد به عنوان مرکز استان بیشترین تعداد پزشک عمومی، متخصص و فوق‌تخصص را در اختیار دارد و پس از آن شیروان در رتبه بعدی قرار دارد. برای نمونه، شیروان دارای 80 پزشک عمومی، 50 پزشک متخصص و 2 پزشک فوق‌تخصص اعلام شده است.

در مقابل، شهرستان‌های کوچک‌تر و مناطق روستایی برای دسترسی مستمر به برخی خدمات تخصصی با مشکلات بیشتری مواجه‌اند.

در چنین شرایطی، افزایش تعداد پزشکان در مرکز استان الزاماً به معنای افزایش دسترسی مردم در مناطق دورتر نیست و سیاست‌گذاری حوزه سلامت باید علاوه بر جذب پزشک، بر توزیع عادلانه نیروی انسانی تمرکز کند.

بخش دیگری از آمارهای موجود مربوط به جمعیت روستایی و عشایری استان است.

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی بیمه سلامت، حدود 449 هزار نفر از جمعیت روستایی و عشایری خراسان شمالی تحت پوشش این سازمان قرار دارند و خدمات خود را از طریق 86 مرکز جامع سلامت دریافت می‌کنند.

در این مراکز 123 پزشک فعالیت دارند، اما همچنان کمبود 20 پزشک گزارش شده است.

این آمار اهمیت توزیع پزشکان در سطح روستاها و مناطق محروم را نشان می‌دهد؛ چراکه نبود پزشک در سطح نخست خدمات سلامت می‌تواند موجب افزایش مراجعات به بیمارستان‌ها و تحمیل هزینه‌های بیشتر به بیماران شود.

چرا پزشکان در خراسان شمالی ماندگار نمی‌شوند؟

یکی از پرسش‌های اساسی در حوزه سلامت استان این است که چرا با وجود افزایش تعداد پزشکان، کمبود نیرو در برخی مراکز همچنان تکرار می‌شود.

بخشی از پاسخ را باید در مسئله ماندگاری پزشکان جست‌وجو کرد. مسئولان حوزه سلامت طی سال‌های گذشته عواملی مانند درآمد، شرایط کاری، امکانات رفاهی و درمانی و جذابیت بیشتر شهرهای بزرگ را از عوامل مؤثر بر ماندگاری پزشکان عنوان کرده‌اند.

پزشکی که برای انجام طرح یا تعهد به یک شهرستان اعزام می‌شود، در صورتی که پس از پایان تعهد شرایط مناسبی برای ادامه فعالیت نداشته باشد، ممکن است به شهرهای بزرگ‌تر بازگردد.

بنابراین جذب پزشک بدون برنامه ماندگاری، راهکاری موقت برای یک مشکل مزمن خواهد بود.

ماندگاری پزشک نیازمند بسته حمایتی است

حل پایدار کمبود پزشک در خراسان شمالی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات همزمان است. افزایش پرداخت‌ها و مشوق‌های مالی، تأمین مسکن، ارتقای امکانات بیمارستانی، فراهم کردن شرایط مناسب برای خانواده پزشکان و ایجاد فرصت‌های حرفه‌ای و علمی می‌تواند انگیزه ماندگاری پزشکان در استان را افزایش دهد.

این مسئله به‌ویژه در شهرستان‌های کوچک اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه پزشک متخصص در انتخاب محل فعالیت خود تنها شرایط بیمارستان را در نظر نمی‌گیرد و مجموعه شرایط زندگی و آینده خانوادگی نیز در تصمیم او اثرگذار است.

از این رو، ماندگاری پزشکان نیازمند همکاری دانشگاه علوم پزشکی، استانداری، فرمانداری‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی است.

در کنار جذب و ماندگاری پزشکان، توسعه دوراپزشکی نیز می‌تواند بخشی از مشکل دسترسی مناطق کم‌برخوردار را کاهش دهد. استفاده از ارتباطات برخط میان پزشکان مراکز جامع سلامت و متخصصان بیمارستان‌های مرکز استان می‌تواند دسترسی بیماران روستایی به مشاوره تخصصی را افزایش داده و در مواردی از اعزام‌های غیرضروری به بجنورد جلوگیری کند.

با این حال دوراپزشکی نمی‌تواند جایگزین حضور فیزیکی متخصص در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شود و برای خدمات تخصصی و اورژانسی همچنان نیاز به حضور پزشک وجود دارد.

 مسئله خراسان شمالی فقط «کمبود پزشک» نیست

احمد رضایی کارشناس حوزه درمان در این باره اظهار داشت: آمارها از یک سو نشان می‌دهد وضعیت نیروی پزشکی خراسان شمالی نسبت به سال‌های گذشته بهبود یافته است؛ تعداد پزشکان متخصص به 361 نفر رسیده، شمار متخصصان رشد 24 درصدی داشته و 54 پزشک متخصص جدید نیز به مراکز درمانی استان اضافه شده‌اند.

وی افزود: اما از سوی دیگر، وجود کمبود پزشک در 15 مرکز بهداشتی، کمبود 20 پزشک در مراکز روستایی، نیاز تأمین اجتماعی به حدود 10 متخصص و فشار کاری مضاعف بر برخی متخصصان قلب نشان می‌دهد هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله وجود دارد.

واقعیت این است که مسئله سلامت خراسان شمالی را نمی‌توان صرفاً با شمارش پزشکان حل کرد. آنچه برای مردم اهمیت دارد، دسترسی به پزشک در زمان مناسب، در محل مناسب و در رشته مورد نیاز است.

اگر پزشکی در مرکز استان حضور داشته باشد اما بیمار ساکن یک منطقه محروم برای دسترسی به همان پزشک مجبور به طی مسافت طولانی شود، از منظر عدالت درمانی همچنان با کمبود مواجه هستیم.

از این رو، ادامه روند جذب پزشکان متخصص باید با توزیع عادلانه، ماندگاری نیرو، تقویت پزشکان عمومی، توسعه زیرساخت‌های درمانی شهرستان‌ها و استفاده هدفمند از دوراپزشکی همراه شود؛ تا افزایش آمار پزشکان در نهایت به افزایش واقعی دسترسی مردم به خدمات درمانی منجر شود.

انتهای پیام/311/.