قانون برای گروه‌هایی مانند کودکان تا پایان 7 سالگی، برخی دانشجویان، بعضی ایرانیان مقیم خارج و تعدادی از شاغلان حمل‌ونقل بین‌المللی معافیت کامل پیش‌بینی کرده است. در کنار این گروه‌ها، بیمار اعزامی برای درمان و یک همراه او تخفیف درصدی دارند و زائران نیز در سال 1405 با تعرفه‌های ویژه روبه‌رو هستند. بنابراین معافیت کامل، تخفیف و تعرفه ویژه یک مفهوم نیستند و برای تشخیص مبلغ نهایی باید وضعیت قانونی فرد و نوع سفر هم‌زمان بررسی شود.

فهرست کامل معافیت‌ها

قانون دریافت عوارض خروج از کشور، گروه‌های معاف را به‌صورت مشخص نام برده است. بعضی بندها کاربرد عمومی دارند و بعضی بسیار محدود یا مربوط به مشاغل خاص‌اند.

1. کودکان تا پایان 7 سالگی

اطفال تا سن 7 سالگی تمام از پرداخت عوارض موضوع این قانون معاف‌اند. بنابراین سن کودک در این مورد مستقیماً روی اصل پرداخت اثر دارد.

2. برخی ایرانیان مقیم خارج

ایرانیانی که اقامتگاه قانونی آنها خارج از کشور است، با گواهی نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در محل، فقط برای نخستین خروج از کشور در هر سال می‌توانند مشمول معافیت شوند.

3. دانشجویان واجد شرایط خارج از کشور

دانشجویانی که ادامه تحصیل آنها طبق ضوابط رسمی تأیید شده باشد، در چارچوب قانون از عوارض معاف‌اند. در متن قانون یک بند تاریخی نیز برای گروهی از دانشجویان حاضر در خارج هنگام تصویب قانون آمده است؛ این بند امروز کاربرد روزمره محدودی دارد.

4. برخی همسران دانشجویان اعزامی

همسر ایرانی دانشجویی که طبق ضوابط رسمی برای ادامه تحصیل اعزام شده و شرایط قانونی مربوط را دارد، می‌تواند مشمول معافیت مقرر در قانون باشد.

5. مسافران ترانزیتی با توقف کوتاه

ایرانیانی که به‌صورت ترانزیت وارد کشور می‌شوند و دوباره خارج می‌شوند، اگر توقف آنها در ایران بیش از 7 روز نباشد، در گروه معاف قرار می‌گیرند.

6. کارکنان و کارشناسان مشمول مقررات سازمان ملل

کارمندان ایرانی سازمان ملل، سازمان‌های تابعه و برخی کارشناسانی که مشمول مقررات مزایا و مصونیت‌های این نهاد هستند، از پرداخت عوارض معاف شده‌اند.

7. افراد اعزامی برای اشتغال یا کارآموزی حرفه‌ای

ایرانیانی که برای اشتغال یا کارآموزی حرفه‌ای به خارج می‌روند، در صورت تأیید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت امور خارجه می‌توانند از معافیت استفاده کنند. یک مأموریت چندروزه شرکتی برای جلسه یا نمایشگاه، خودبه‌خود مشمول این بند نیست.

8. برخی رانندگان نمایندگی‌های دیپلماتیک و کنسولی

رانندگان ایرانی نمایندگی‌های دیپلماتیک و کنسولی خارجی در شرایط تعیین‌شده، با رعایت رفتار متقابل و تأیید وزارت امور خارجه، در فهرست معافیت قرار دارند.

9. خدمه وسایل حمل‌ونقل بین‌المللی

خلبانان و خدمه هواپیما، ناخدایان و خدمه کشتی و گروه‌هایی از رانندگان، کمک‌رانندگان و مهمانداران وسایل حمل‌ونقل بین‌المللی در زمان انجام مأموریت شغلی و با معرفی مؤسسه مربوط می‌توانند مشمول معافیت باشند.

10. برخی کارکنان کشتیرانی و راهنمایان اتوبوس‌های بین‌المللی

نمایندگان و کارکنان شرکت‌های کشتیرانی با شرایط مقرر و همچنین راهنمایان مخصوص اتوبوس‌های شرکت‌های مسافربری جهانگردی، در صورت داشتن معرفی و تأیید قانونی، در گروه‌های معاف قرار می‌گیرند.

11. مأموران قطار و کارکنان راه‌آهن در مأموریت بین‌المللی

مأموران قطارهای مسافربری و باربری بین‌المللی و کارکنان راه‌آهن که برای مبادله قطار یا امور فنی و عملیاتی به ایستگاه‌های مرزی کشورهای مجاور رفت‌وآمد می‌کنند، با معرفی راه‌آهن مشمول معافیت هستند.

12. مرزنشینان و برخی ساکنان سواحل و جزایر

مرزنشینان و ایرانیان مقیم سواحل و جزایر خلیج فارس که با پروانه قانونی رفت‌وآمد می‌کنند، در چارچوب همان مجوز مشمول معافیت‌اند. صرف سکونت در استان مرزی برای استفاده از این بند کافی نیست.

13. جانبازان اعزامی برای درمان

جانبازانی که از سوی نهاد مسئول برای درمان به خارج از کشور اعزام می‌شوند، طبق قانون از پرداخت عوارض معاف‌اند.

14. برخی مأموران خاص مندرج در قانون

قانون یک مورد بسیار خاص درباره مأموران معرفی‌شده شرکت سهامی گوشت برای تحویل دام خریداری‌شده نیز دارد. این بند امروز کاربرد عمومی ندارد، اما در متن تنقیح‌شده قانون همچنان در فهرست معافیت‌ها دیده می‌شود.

15. خروج از برخی بنادر و مناطق تعیین‌شده

مسافرانی که از بنادر و مناطق مجاز محروم تعیین‌شده با تصویب هیأت وزیران خارج می‌شوند و همچنین مسافرانی که از بنادر حاشیه دریای خزر با کشتی مسافری دارای پرچم ایران خارج می‌شوند، در قانون دارای حکم معافیت‌اند.

در متن قانون یک بند هم درباره مرجع صدور گواهی در محل‌هایی که نمایندگی جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد آمده است. این بند یک گروه معاف مستقل نیست و فقط مرجع تأیید بعضی معافیت‌ها را مشخص می‌کند.

معافیت نصف در برابر معافیت کامل

معافیت کامل یعنی مبلغ پرداختی صفر است. کودکان تا پایان 7 سالگی و گروه‌های واجد شرایطی که در فهرست بالا آمده‌اند، در صورت احراز شرایط قانونی می‌توانند در این دسته قرار بگیرند.

تخفیف درصدی وضعیت متفاوتی دارد. برای بیماری که با تأیید رسمی به‌منظور ادامه درمان به خارج اعزام می‌شود، قانون 60 درصد تخفیف و برای حداکثر یک همراه او 40 درصد تخفیف در نظر گرفته است. یعنی بیمار 40 درصد مبلغ مبنا و همراه 60 درصد آن را می‌پردازد.

قانون پایه برای حجاج و زائران عتبات نیز سابقه تخفیف 50 درصدی دارد، اما برای سفر واقعی در سال 1405 باید تعرفه همان سال ملاک باشد. در 1405 عوارض حج تمتع و عمره برای خروج اول 300 هزار تومان، بار دوم 500 هزار تومان و بار سوم و بیشتر 700 هزار تومان تعیین شده است.

برای عتبات عالیات نیز تعرفه سال 1405 به‌صورت ثابت 90 هزار تومان برای خروج هوایی و 30 هزار تومان برای خروج زمینی و دریایی تعیین شده است. بنابراین بهتر است این ارقام نصف نرخ عادی نامیده نشوند؛ آنها تعرفه ویژه همان گروه‌اند.

معافیت زائران در اربعین هم حکم جداگانه‌ای داشت: خروج زمینی زائران اربعین در بازه 16 تیر تا 16 مرداد 1405 از پرداخت معاف بود. برای تشخیص اینکه هر مسافر در کدام گروه قرار می‌گیرد، باید نرخ پایه عوارض خروج از کشور را در کنار شرایط قانونی او دید. اگر پرداختی انجام شد، نگهداری کد رهگیری پرداخت برای استعلام یا درخواست استرداد اهمیت دارد.

مدارک اثبات معافیت

مدرک واحدی برای همه معافیت‌ها وجود ندارد. هر گروه باید وضعیت خود را از مسیر دستگاه مسئول همان بند اثبات کند.

1. برای کودک، اطلاعات هویتی و تاریخ تولد ملاک است.
2. برای ایرانی مقیم خارج، گواهی نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در محل اقامت اهمیت دارد.
3. برای دانشجو، وضعیت تحصیلی باید از مسیر رسمی و خدمات کنسولی قابل تأیید باشد.
4. برای اشتغال یا کارآموزی حرفه‌ای، تأیید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت امور خارجه لازم است.
5. برای خدمه حمل‌ونقل، معرفی مؤسسه یا سازمان مربوط و تأییدهای مقرر باید وجود داشته باشد.
6. برای جانباز اعزامی به درمان یا بیمار مشمول تخفیف، معرفی و مدارک رسمی درمانی لازم است.
7. برای مرزنشین، پروانه تردد قانونی ملاک استفاده از حکم معافیت است.
8. برای معافیت مناسبتی اربعین، شرایط و ثبت اطلاعات اعلام‌شده برای همان دوره باید رعایت شده باشد.

بهتر است وضعیت معافیت پیش از رسیدن به مرز یا فرودگاه بررسی شود. اگر سامانه مبلغی نمایش دهد که با وضعیت قانونی فرد هم‌خوانی ندارد، پرداخت عجولانه می‌تواند بعدا نیاز به پیگیری و استرداد ایجاد کند.

سوالات پرتکرار

1. زائران چه شرایطی برای معافیت دارند؟

همه زائران معاف کامل نیستند.

در 1405، عتبات عالیات تعرفه ویژه 90 هزار تومان هوایی و 30 هزار تومان زمینی و دریایی داشت. معافیت کامل اربعین نیز فقط برای خروج زمینی در بازه 16 تیر تا 16 مرداد 1405 اعمال شد.

2. دانشجویان معاف هستند؟

دانشجویان واجد شرایط و دارای تأیید رسمی می‌توانند معاف باشند.

اصل معافیت در قانون وجود دارد، اما وضعیت تحصیلی باید طبق ضوابط رسمی قابل احراز باشد. صرف ارائه یک کارت دانشجویی خارجی برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.

3. معافیت را کجا باید ثبت کرد؟

مرجع تأیید به نوع معافیت بستگی دارد.

دانشجو، فرد مقیم خارج، شاغل اعزامی، خدمه حمل‌ونقل و بیمار هرکدام مرجع تأیید متفاوتی دارند. بهتر است تأییدیه مربوط پیش از خروج دریافت یا در سامانه مرتبط ثبت شده باشد.

4. اگر اشتباه پرداخت شود قابل استرداد است؟

بله، در صورت احراز شرایط امکان پیگیری استرداد وجود دارد.

رسید و کد رهگیری را نگه دارید. در صورت پرداخت اشتباه یا استفاده‌نشدن از قبض، درخواست استرداد باید از مسیر رسمی مربوط ثبت و بررسی شود.

"این مطلب تبلیغاتی است"