حجت الاسلام سید محمود طباطبایی عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت‌وگو با تسنیم اظهار کرد: هم‌زمان با سالروز آغاز امامت حضرت مهدی(عج)، بررسی شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران نشان می‌دهد که امامت آخرین حجت الهی از همان ابتدا با شرایطی متفاوت نسبت به دیگر ائمه(ع) همراه شد. 

عضو هیئت علمی و مدیر گروه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، به تبیین چرایی این تحول و آثار آن بر شکل‌گیری هویت تشیع پرداخت و با اشاره به تفاوت دوران امامت حضرت ولی‌عصر(عج) با ائمه پیشین بیان کرد: تا پیش از آن، شیعیان امکان ارتباط مستقیم با امام و دریافت پاسخ مسائل دینی را داشتند، اما با آغاز امامت حضرت مهدی(عج)، این شیوه دگرگون شد و جامعه شیعه وارد مرحله‌ای تازه از هدایت دینی شد؛ مرحله‌ای که در آن ارتباط با امام از طریق نیابت و پیوند معنوی استمرار یافت.

طباطبایی با تأکید بر اینکه غیبت را نباید نشانه ضعف دانست، افزود: شرایط امنیتی دوران عباسیان اقتضا می‌کرد که جان امام حفظ شود تا مسیر هدایت الهی تداوم پیدا کند و همین مسئله، غیبت را به ضرورتی تاریخی و اعتقادی تبدیل کرد.
 

فشار عباسیان زمینه‌ساز پنهان ماندن ولادت امام شد

وی درباره علت آغاز امامت حضرت مهدی(عج) در کودکی گفت: حکومت عباسی نظارت سنگینی بر امام حسن عسکری(ع) اعمال می‌کرد و تلاش داشت سلسله امامت را متوقف کند. به همین دلیل، ولادت حضرت مهدی(عج) تنها برای شمار اندکی از یاران امین آشکار شد.

به گفته این استاد دانشگاه، پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، مخاطرات بیش از گذشته افزایش یافت و اختفای امام به ضرورتی برای حفظ جان ایشان تبدیل شد. وی یادآور شد که در اعتقاد شیعه، زمین هرگز از حجت خدا خالی نمی‌شود و اصل امامت حضرت مهدی(عج) پیش از ولادت نیز در روایات پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) مورد تأکید قرار گرفته بود.

طباطبایی ادامه داد: اگرچه پذیرش امامت کودکی خردسال برای برخی دشوار بود، اما پیشینه روایی این موضوع، زمینه پذیرش آن را در میان شیعیان فراهم کرده بود.

غیبت صغری؛ فرصتی برای عبور از یک بحران اعتقادی

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد غیبت صغری را مرحله‌ای تدریجی برای انتقال جامعه شیعه به عصر غیبت کبری دانست و اظهار کرد: اگر ارتباط با امام پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) یکباره قطع می‌شد، جامعه با بحران‌های اعتقادی، تردید نسبت به وجود امام و افزایش مدعیان دروغین روبه‌رو می‌شد.

وی افزود:در طول حدود 69 سال غیبت صغری، شیعیان به‌تدریج شیوه ارتباط غیرمستقیم با امام را فراگرفتند و از طریق نواب خاص، پاسخ مسائل دینی و اعتقادی خود را دریافت می‌کردند. توقیعات صادرشده نیز نقش مهمی در رفع اختلافات و تثبیت جایگاه امامت داشت.
نواب اربعه ستون استوار سازمان تشیع بودند

طباطبایی درباره نقش نواب اربعه گفت: عثمان بن سعید، محمد بن عثمان، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری تنها واسطه انتقال پیام‌های امام نبودند، بلکه ساختار تشکیلاتی شیعه را نیز اداره می‌کردند.

وی توضیح داد: شبکه وکالت در شهرهای مختلف فعال بود و وکلای محلی، امور دینی و مالی شیعیان را سامان می‌دادند، وجوهات شرعی را جمع‌آوری می‌کردند و در کنار آن، با پاسخگویی به پرسش‌های فقهی و کلامی و مقابله با جریان‌های منحرف و غلات، از انسجام اعتقادی جامعه شیعه پاسداری می‌کردند.

تدابیر امام حسن عسکری(ع) مسیر آینده را روشن کرد

وی با اشاره به نقش امام حسن عسکری(ع) در آماده‌سازی شیعیان برای عصر غیبت اظهار کرد: ایشان از پیش، با معرفی حضرت مهدی(عج) به اصحاب مورد اعتماد مانند احمد بن اسحاق قمی و عثمان بن سعید، مسیر ارتباط جامعه با امام را مشخص کرده بودند.

طباطبایی افزود: تقویت شبکه وکالت از مهم‌ترین اقدامات امام حسن عسکری(ع) بود و همین ساختار پس از شهادت ایشان توانست مدیریت جامعه شیعه را در آغاز غیبت صغری برعهده بگیرد.

وی گفت: امام حسن عسکری(ع) با تبیین مسئله غیبت و یادآوری نمونه‌های مشابه در زندگی برخی پیامبران، ذهن شیعیان را برای پذیرش امامی که حضور آشکار ندارد آماده کردند و همزمان با تأکید بر جایگاه راویان حدیث و عالمان دین، زمینه مرجعیت دینی در دوران غیبت را تقویت کردند.

انتظار با عمل معنا پیدا می‌کند

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد درباره وظایف شیعیان در دوران غیبت گفت: ارتباط با امام زمان(عج) تنها به دیدار ظاهری محدود نمی‌شود، بلکه بر پایه معرفت، تبعیت از مسیر صحیح دینی و ارتباط قلبی با حضرت شکل می‌گیرد.

وی ادامه داد: مراجعه به فقهای جامع‌الشرایط، تمسک به قرآن و عترت، بهره‌گیری از دعاهایی همچون عهد، ندبه، فرج و زیارت آل‌یاسین، در کنار تزکیه نفس و اصلاح رفتار، از مهم‌ترین راه‌های حفظ این پیوند معنوی است.

طباطبایی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری درباره انتظار اظهار کرد: انتظار حقیقی به معنای آماده‌باش دائمی است، نه انزوا و دست روی دست گذاشتن. منتظر واقعی برای رشد اخلاقی، افزایش معرفت دینی، اصلاح خانواده، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و گسترش عدالت تلاش می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: مجموعه تدابیر امام حسن عسکری(ع)، غیبت صغری، فعالیت نواب اربعه، شبکه وکالت و توقیعات، شیعیان را برای ورود به عصر غیبت کبری آماده ساخت و امروز نیز امید به فرج زمانی به انتظار واقعی تبدیل می‌شود که با خودسازی، جامعه‌سازی، تقوا و تلاش برای تحقق ارزش‌های الهی همراه باشد.

انتهای پیام/282