به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، گاهی یک ظرفیت اقتصادی سال‌ها در برابر چشم مسئولان وجود دارد، اما به جای آنکه به یک مزیت رقابتی تبدیل شود، در پیچ‌وخم وعده‌ها و بروکراسی اداری گرفتار می‌ماند. ماجرای تولید پوشاک در شهرستان خدابنده نمونه‌ای از همین وضعیت است؛ شهرستانی که بنا بر اعلام مسئولان، هزاران نفر در آن به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این حوزه فعالیت دارند، اما هنوز از زیرساختی که بتواند این ظرفیت را سامان دهد، برخوردار نیست.

قصه شهرک تخصصی پوشاک خدابنده از آنجا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که موضوع صرفاً احداث چند سوله و واگذاری چند قطعه زمین نیست؛ مسئله اصلی، سرنوشت یک زنجیره تولید است که امروز بخش قابل توجهی از آن در واحدهای کوچک، صنفی و خانگی پراکنده شده و به گفته فرماندار، بخشی از محصولات تولیدی پس از خروج از شهرستان حتی با نام و برچسبی متفاوت در بازار عرضه می‌شود.

خدابنده در حالی یکی از ظرفیت‌های کم‌نظیر تولید پوشاک در استان زنجان را در اختیار دارد که طرح ایجاد شهرک تخصصی پوشاک سال‌هاست میان وعده، پیگیری و تأمین‌نشدن زمین سرگردان مانده است؛ طرحی که می‌تواند فعالیت نزدیک به 300 واحد خرد و خانگی را از تولید پراکنده به یک زنجیره اقتصادی منسجم تبدیل کند.
این یعنی خدابنده تولید می‌کند، اما لزوماً نام و ارزش افزوده محصول به نام خدابنده ثبت نمی‌شود.

خدابنده؛ پایلوتی که هنوز به مقصد نرسیده است

فیروز معتمدی، مدیر امور تعاون اداره‌کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان زنجان، می‌گوید ساماندهی رسته پوشاک یکی از برنامه‌های مهم حوزه تعاون بوده و در سطح کشور، استان‌های زنجان و همدان به‌عنوان استان‌های پایلوت این طرح انتخاب شده‌اند.

در استان زنجان نیز شهرستان خدابنده به‌طور ویژه در این طرح مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که حتی به بازدید وزیر از ظرفیت‌های این شهرستان نیز منجر شده است.

در ادامه این مسیر، تشکیل تعاونی‌های پوشاک در دستور کار قرار گرفت و طبق اعلام معتمدی، تاکنون حدود 5 تا 6 تعاونی در این حوزه شکل گرفته و یک تعاونی نیز با بیش از 50 عضو تشکیل شده است.

اما سؤال اساسی اینجاست: اگر قرار بود تعاونی‌ها حلقه نخست ساماندهی تولید باشند، چرا حلقه مهم‌تر یعنی زیرساخت تولید و استقرار متمرکز هنوز ایجاد نشده است؟ شهرک تخصصی پوشاک قرار بود مرحله بعدی این فرآیند باشد؛ مرحله‌ای که هنوز محقق نشده است.

گره‌ای به نام زمین؛ ساده‌ترین مانع، سخت‌ترین راه‌حل

مصطفی الماسی، مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی استان زنجان، مهم‌ترین مانع فعلی را تأمین زمین می‌داند. به گفته او، طرح ایجاد شهرک تخصصی پوشاک خدابنده مطرح شده، اما به دلیل مشخص نشدن زمین مورد نیاز، همچنان بلاتکلیف است.

نکته قابل تأمل این است که بنا بر اظهارات مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی، برای تأمین زمین محدودیت خاصی وجود ندارد و این زمین می‌تواند از سوی اداره‌کل راه و شهرسازی یا اشخاص حقیقی و حقوقی تأمین شود.

اینجاست که یک پرسش جدی مطرح می‌شود: وقتی دستگاه متولی می‌گوید منبع تأمین زمین محدود نیست، چرا طرحی با چنین ظرفیت اشتغال و تولیدی هنوز در مرحله تعیین زمین متوقف مانده است؟

سال‌ها پیگیری، تشکیل تعاونی، بازدید مسئولان و حتی مطرح شدن موضوع در سطح وزارتخانه، زمانی می‌تواند اثر واقعی خود را نشان دهد که پروژه از مرحله حرف و برنامه عبور کند و به زمین و زیرساخت برسد.

10 هزار نفر؛ آماری که نمی‌توان از کنار آن ساده گذشت

محمداسماعیل اعلایی، فرماندار خدابنده از ظرفیت قابل توجه این شهرستان در حوزه پوشاک سخن می‌گوید؛ ظرفیتی که اگر به شکل واقعی ساماندهی شود، می‌تواند به یکی از محورهای اقتصادی شهرستان تبدیل شود.

بر اساس اعلام اعلایی، حدود 10 هزار نفر به نوعی در حوزه پوشاک فعالیت دارند و نزدیک به 300 واحد کوچک و فعال نیز در این بخش مشغول به کار هستند.

این ارقام اگرچه نیازمند احصای دقیق و تفکیک اشتغال مستقیم و غیرمستقیم است، اما حتی با در نظر گرفتن اختلاف احتمالی در آمار، نشان‌دهنده یک واقعیت مهم است: پوشاک در خدابنده یک فعالیت حاشیه‌ای نیست؛ یک ظرفیت اقتصادی قابل توجه است.

تولیدکنندگان این شهرستان در حوزه‌های مختلف از جمله پوشاک کودک و بزرگسال فعالیت دارند، اما پراکندگی واحدها، نبود یک زنجیره منسجم، ضعف برندسازی و مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه و ماشین‌آلات، مانع تبدیل این ظرفیت به یک صنعت سازمان‌یافته شده است.

تولید در خدابنده، برند در جای دیگر

یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های اظهارات فرماندار خدابنده به موضوع بازار و برند محصولات تولیدی بازمی‌گردد. به گفته اعلایی، بخشی از محصولات تولیدکنندگان شهرستان پس از جمع‌آوری به بازار تهران منتقل می‌شود و گاهی با برچسب‌های دیگری، حتی برند خارجی، به فروش می‌رسد.

اگر این روند به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند به معنای ایجاد یک زنجیره ارزش کامل در داخل شهرستان باشد؛ اما در وضعیت فعلی، بخش مهمی از ارزش افزوده محصول در خارج از محل تولید ایجاد می‌شود.

تولیدکننده خدابنده‌ای که محصول را تولید می‌کند، نیروی کار را به کار می‌گیرد و هزینه‌های تولید را می‌پردازد، اما در نهایت ممکن است محصولش بدون نام واقعی تولیدکننده و منطقه تولید به دست مصرف‌کننده برسد. این همان نقطه‌ای است که شهرک تخصصی پوشاک می‌تواند از یک پروژه عمرانی به یک پروژه اقتصادی تبدیل شود.

اگر این شهرک صرفاً مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و سوله‌ها باشد، مشکل اصلی حل نخواهد شد؛ اما اگر از ابتدا برای آن زنجیره تأمین، آموزش، طراحی، تأمین مواد اولیه، ماشین‌آلات، بسته‌بندی، فروش، بازاریابی، بیمه و برندسازی تعریف شود، می‌تواند ساختار فعلی تولید را متحول کند.

مسئله فقط ساخت شهرک نیست

شاید بزرگ‌ترین خطا این باشد که تصور شود با تأمین زمین و ساخت شهرک، مسئله پوشاک خدابنده تمام می‌شود. تجربه بسیاری از شهرک‌های صنعتی نشان داده است که ایجاد زیرساخت فیزیکی به‌تنهایی تضمین‌کننده رونق تولید نیست. شهرک پوشاک زمانی موفق خواهد بود که تولیدکننده انگیزه حضور در آن را داشته باشد و مزیت واقعی برای انتقال فعالیت خود از کارگاه خانگی یا واحد پراکنده به شهرک احساس کند.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذار نیز زمانی وارد میدان می‌شود که چشم‌انداز روشنی از بازار، تأمین مواد اولیه، نیروی انسانی، زیرساخت، حمایت‌های قانونی و بازگشت سرمایه داشته باشد. فرماندار خدابنده نیز بر همین مسئله تأکید دارد و از آمادگی شهرستان برای استقبال از سرمایه‌گذاران و رفع موانع احتمالی سخن گفته است.

اما در این میان، مسئله تسهیل‌گر نیز همچنان بلاتکلیف است؛ فرد یا مجموعه‌ای که قرار بود برای ساماندهی واحدهای کوچک و مشاغل خانگی وارد عمل شود و علاوه بر سرمایه‌گذاری، در رفع موانع قانونی نیز نقش‌آفرینی کند. این طرح نیز هنوز به نتیجه نرسیده و مسئولان منتظر مشخص شدن وضعیت فردی هستند که پیش‌تر برای این کار اعلام آمادگی کرده بود.

توپ در زمین کدام دستگاه است؟

یکی از چالش‌های اصلی این پروژه، تعدد دستگاه‌های درگیر و مشخص نبودن نقطه نهایی پاسخگویی است. اداره‌کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی در زمینه ساماندهی تولیدکنندگان و تشکیل تعاونی‌ها نقش دارد. شرکت شهرک‌های صنعتی متولی ایجاد زیرساخت شهرک‌های صنعتی است. راه و شهرسازی می‌تواند در تأمین زمین نقش داشته باشد و وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز از متولیان اصلی این حوزه محسوب می‌شود. از سوی دیگر، فرمانداری وظیفه پیگیری و هماهنگی امور شهرستان را بر عهده دارد.

در چنین شرایطی، اگر هر دستگاه بخشی از کار را بر عهده داشته باشد اما متولی مشخصی برای رساندن پروژه از نقطه صفر تا مرحله بهره‌برداری وجود نداشته باشد، نتیجه همان چیزی خواهد بود که امروز در خدابنده مشاهده می‌شود: طرح وجود دارد، ظرفیت وجود دارد، متقاضی وجود دارد، اما پروژه همچنان زمین ندارد.

فرماندار خدابنده همچنین به شرایط ایجادشده پس از جنگ اشاره کرده و گفته است که برخی همکاری‌ها آن‌گونه که در ابتدای کار انتظار می‌رفت ادامه پیدا نکرده است. با این حال، مدیریت شهرستان اعلام کرده که همچنان از سرمایه‌گذاری در حوزه پوشاک استقبال می‌کند و برای رفع موانع آماده همکاری است.

این بخش از ماجرا نشان می‌دهد که علاوه بر مشکل زمین، پروژه با چالش دیگری نیز مواجه است: جذب سرمایه‌گذار واقعی. سرمایه‌گذاری که قرار باشد وارد حوزه پوشاک خدابنده شود، صرفاً به زمین نیاز ندارد؛ او باید بازار فروش، امنیت سرمایه، زنجیره تأمین و مدل اقتصادی مشخصی پیش روی خود ببیند.

از همین رو، اگر قرار است شهرک تخصصی پوشاک احداث شود، باید همزمان با تعیین زمین، مدل اقتصادی و برنامه جذب سرمایه‌گذار نیز تدوین شود.

شهرک پوشاک؛ فرصت یا یک وعده دیگر؟

اکنون پرسش اصلی افکار عمومی و تولیدکنندگان خدابنده این نیست که «آیا شهرک تخصصی پوشاک احداث خواهد شد؟» بلکه سؤال مهم‌تر این است که چه زمانی، با چه سرمایه‌ای، در چه زمینی و با چه مدل اجرایی قرار است این شهرک به بهره‌برداری برسد؟ چراکه سابقه چندین سال پیگیری نشان می‌دهد صرف اعلام حمایت و برگزاری نشست، مشکل را حل نمی‌کند.

خدابنده امروز بیش از آنکه به یک وعده جدید نیاز داشته باشد، به یک نقشه راه اجرایی، متولی مشخص، زمان‌بندی شفاف و پاسخگویی دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.

فرصت آخر برای تبدیل یک ظرفیت خام به برند ملی

شهرستان خدابنده اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که می‌تواند از یک منطقه دارای کارگاه‌های پراکنده پوشاک، به یکی از قطب‌های تخصصی تولید پوشاک تبدیل شود؛ اما این اتفاق خودبه‌خود رخ نخواهد داد.

وجود حدود 300 واحد کوچک و فعال و ظرفیت اعلام‌شده اشتغال حدود 10 هزار نفر، در کنار تشکیل چند تعاونی تخصصی، نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از زنجیره اولیه تولید از قبل شکل گرفته است. آنچه کم است، حلقه اتصال این ظرفیت‌ها به یکدیگر است.

شهرک تخصصی پوشاک، اگر با نگاه صرفاً عمرانی احداث شود، ممکن است به مجموعه‌ای دیگر از سوله‌های کم‌استفاده تبدیل شود؛ اما اگر همزمان با زمین، زیرساخت، سرمایه‌گذاری، آموزش، تأمین مواد اولیه، فناوری، بیمه، بازار فروش و برندسازی طراحی شود، می‌تواند معادله تولید پوشاک در خدابنده را تغییر دهد.

امروز توپ در زمین مسئولان است؛ زمینی که هنوز حتی برای شروع این پروژه مشخص نشده است. اگر قرار است خدابنده واقعاً به قطب پوشاک تبدیل شود، زمان آن رسیده که پرونده شهرک تخصصی پوشاک از «پیگیری و وعده» به «تصمیم، اجرا و بهره‌برداری» منتقل شود؛ چراکه تولیدکنندگان این شهرستان سال‌هاست کار خود را آغاز کرده‌اند و این زیرساخت است که هنوز از آنها عقب‌تر مانده است.

انتهای پیام/.