به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، هشتم ربیع‌الاول سال 260 هجری قمری مصادف با سالروز شهادت یازدهمین امام شیعیان، حضرت ابومحمد حسن بن علی العسکری (علیه‌السلام)، است. آن حضرت که در سن 28 سالگی به امامت رسیدند، در دوران خلافت معتمد عباسی تحت فشار و مراقبت شدید حکومت قرار داشتند و سرانجام در پی مسمومیت به دست عوامل دستگاه عباسی به شهادت رسیدند.

القاب و کنیه

کنیه مبارک آن امام همام «ابومحمد» است و مشهورترین لقب ایشان «عسکری» می‌باشد. این لقب اشاره به اقامت طولانی آن حضرت در شهر سامراء دارد؛ شهری که به «عسکر» (اردوگاه نظامی) معروف بود و امام در آن تحت نظر و حصر خانگی قرار داشتند. از دیگر القاب منسوب به ایشان می‌توان به «ابن‌الرضا»، «هادی»، «نقی»، «زکی» و «رفیق» اشاره کرد.

فضای خفقان و نظارت همه‌جانبه

دوران هفت‌ساله امامت امام حسن عسکری (ع) یکی از دشوارترین مقاطع تاریخی برای جامعه شیعی بود. خلفای عباسی، به‌ویژه معتمد، از ظهور امام دوازدهم (عج) که وعده شده زمین را پر از قسط و عدل خواهد ساخت، سخت بیمناک بودند. این بیم و هراس موجب شد که حکومت نظارت و فشار شدیدی بر حضرت وارد آورد و ارتباط ایشان با پیروان محدود شود.

در چنین شرایطی، امام عسکری (ع) با درایت شبکه‌ای از وکلا و نمایندگان را به منظور هدایت شیعیان سامان دادند. این ساختار حقوقی و اجتماعی نه تنها امکان ادامه دیانت و حفظ ارتباط با پیروان را فراهم ساخت، بلکه جامعه شیعی را برای دوران غیبت صغری و سپس غیبت کبری امام زمان (عج) آماده نمود.

 پس از وفات امام، مأموران حکومت خانه آن حضرت را به‌طور کامل مورد بازرسی قرار دادند و کنیزان را برای کشف فرزند ایشان معاینه کردند؛ گواهی بر میزان کنترل و تهدیدی که حکومت نسبت به استمرار امامت احساس می‌نمود.

شهادت و آغاز غیبت صغری

حضرت امام حسن عسکری (ع) در روز جمعه، هشتم ربیع‌الاول سال 260هجری قمری، به دستور یا به‌دست عوامل خلفای عباسی مسموم و به شهادت رسیدند. ایشان در خانه خود در سامراء، در کنار مرقد پدر گرامی‌شان امام علی النقی الهادی (ع) به خاک سپرده شدند.

از مهم‌ترین رخدادهای پس از شهادت، بروز نشانه‌های امامت فرزند ایشان، حضرت مهدی (عج)، بود. در مراسم تشییع، هنگامی که جعفر موسوم به «کذاب» برادر امام قصد اقامه نماز بر پیکر مطهر را داشت، حضرت مهدی که در آن زمان طفلی حدود پنج ساله بود، جلو آمد و فرمود: «عمو! کنار بکش؛ تنها امام است که بر پیکر امام نماز می‌گزارد.» سپس خود نماز خواند و به‌دستور الهی وارد پرده غیبت صغری شد. این واقعه نقطه عطفی در تاریخ تشیع به‌شمار می‌آید و سرآغاز دوران نیابت خاصه و راهبری شیعیان در غیبت فراهم گردید.

ابعاد علمی و نقش هدایتگری

با وجود محدودیت‌ها و فشارهای حکومتی، امام حسن عسکری (ع) در عرصه علم و تبیین معارف دینی فعال بودند. بخش‌هایی از تفسیر قرآن و برخی احادیث منسوب به ایشان نشان‌دهنده عمق دانش و تسلط بر مباحث کلامی، فقهی و تفسیر قرآنی است. یکی از نمونه‌های برجسته از توان علمی آن حضرت، مواجهه منطقی و علمی ایشان با اندیشمندانی مانند یعقوب بن اسحاق کندی است؛ چنان‌که روایت شده است با استدلال روشنی، وی را از تألیف کتابی ضد قرآن منصرف ساختند. این گونه تعاملات نشان می‌دهد که محدودیت‌های ظاهری نتوانست مانع استمرار نقش علمی و رهبری الهی امام گردد.

سالروز شهادت امام حسن عسکری (ع) یادآور دوران سخت امامت در برابر فشارهای سیاسی و در عین حال مظهرِ استقامت علمی و سازمان‌دهی تشیع در مواجهه با تهدیدهای بیرونی است. اقدامات آن حضرت در ساماندهی وکلا و استمرار هدایت علمی و معنوی، زمینه‌ساز حفاظت از امر امامت و آماده‌سازی جامعه برای غیبت و بازگشت نهایی حجت خدا بود.

منابع
الإرشاد، شیخ مفید، ج 2.
بحارالأنوار، محمدباقر مجلسی، ج 50.
کمال‌الدین، شیخ صدوق.
دلائل الإمامة.
الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج 1، کتاب الحجة، باب مولد ابی‌محمد الحسن بن علی العسکری (ع).

حجت‌الاسلام والمسلمین امین کیانی‌منش فعال حوزوی

انتهای پیام/