به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، سید محمدعلی ابراهیم‌زاده موسوی، رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران امروز در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: این مجموعه نخستین دانشکده کشاورزی کشور است که در سال 1279 تأسیس شد و در سال‌های نخست فعالیت خود، تنها دانشکده کشاورزی کشور و مأموریت اولیه آن، انتقال دانش کشاورزی روز دنیا به کشور بود و این مسیر طی سال‌ها ادامه پیدا کرد.

وی مطرح کرد: اما امروز نسل جدید دانشگاه‌ها تنها به آموزش و پژوهش محدود نمی‌شوند و دانشگاه‌های پیشرفته دنیا به سمت دانشگاه‌های نسل چهارم و پنجم حرکت کرده‌اند. در این مدل، چرخه تولید دانش تا تولید ثروت، فناوری و تجاری‌سازی در داخل دانشگاه شکل می‌گیرد؛ به این معنا که دانش تولیدشده در دانشگاه به نمونه‌های فناورانه تبدیل شده و با ورود بخش خصوصی به بازار و تولید ثروت منجر می‌شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران اذعان کرد: در کشور ما همچنان نگاه سنتی به دانشگاه وجود دارد که مأموریت آن را صرفاً آموزش، تربیت نیروی انسانی و تولید مقاله می‌داند، درحالی‌که دانشگاه‌های امروز باید در حل مسائل کلان کشور نقش‌آفرین باشند. مهم‌ترین مسئله کشور امروز امنیت غذایی است که در بسیاری از کشورهای دنیا جزو مؤلفه‌های اصلی امنیت ملی محسوب می‌شود.

ابراهیم‌زاده موسوی تصریح کرد: حتی کشورهایی که از نظر اقتصادی و سیاسی قدرتمند هستند، پس از بحران‌های جهانی به این نتیجه رسیده‌اند که وابستگی در حوزه غذا می‌تواند تهدیدی جدی باشد، بنابراین کشورهایی مانند ایران که همواره در معرض فشارها و تهدیدهای خارجی قرار دارند، بیش از هر زمان دیگری به امنیت غذایی پایدار، تاب‌آور، سالم و قابل‌دسترس نیاز دارند.

وی افزود: کشور ما با وجود تلاش‌های گسترده پس از انقلاب اسلامی، همچنان در برخی محصولات نهایی و نهاده‌های کشاورزی وابستگی دارد و باید الگوی تولید غذا با توجه به شرایط اقلیمی، منابع آبی، خاک، جنگل‌ها و مراتع کشور اصلاح شود. میزان تولید محصولات غذایی از حدود 25 میلیون تن پیش از انقلاب به حدود 130 میلیون تن در سال‌های اخیر رسیده اما این میزان همچنان با ظرفیت‌های موجود فاصله دارد.

کشاورزی باید پرسود شود

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران بیان کرد: با استفاده از دانش و فناوری می‌توان بهره‌وری را افزایش داد و با همین امکانات موجود، چند برابر میزان فعلی غذا تولید کرد؛ این موضوع یک شعار نیست بلکه یک واقعیت علمی است. اگر کشاورزی به سمت بهره‌وری، فناوری و سودآوری حرکت کند، کشاورز می‌تواند در روستا باقی بماند، تولید کرده و به ثروت بیشتری دست پیدا کند.

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به ضرورت تبدیل دانش تولیدشده در دانشگاه به الگوهای عملیاتی اظهار کرد: اگر تنها در سطح مقاله، سخنرانی و همایش درباره افزایش بهره‌وری کشاورزی صحبت کنیم، این موضوع برای جامعه ملموس نخواهد بود، بنابراین دانشگاه باید الگوهای موفق را در عرصه واقعی ایجاد و به کشاورزان و بهره‌برداران نشان دهد. باید نشان دهیم که کشاورزی می‌تواند شغلی پرسود باشد.

وی افزود: از سال گذشته این مسیر را آغاز کرده‌ایم و در قالب بستری جدید با عنوان «اکوسیستم یا دهکده نوآوری کشاورزی، امنیت غذایی و زیستی» در حال توسعه این الگوها هستیم؛ یک بخش این اکوسیستم بر پایه دانش دانشگاه، پژوهش، استادان و دانشجویان و بخش دیگر بر پایه سرمایه بخش خصوصی شکل گرفته و این موضوع مأموریت محوری دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران است.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ضمن ابراز امیدواری از اینکه طی سه تا چهار سال آینده در بخش‌های مختلف بتوانیم الگوهای عملیاتی ارائه کنیم، با اشاره به اجرای الگوی جدید در حوزه باغبانی کشور اذعان کرد: در این حوزه می‌توان به کشور نسخه عملیاتی ارائه کرد که چگونه می‌توان میزان مصرف آب را کاهش و عملکرد تولید را افزایش داد و ثروت بیشتری از عرصه کشاورزی ایجاد کرد.

ابراهیم‌زاده موسوی مطرح کرد: اگر امنیت غذایی کشور را به یک پازل بزرگ تشبیه کنیم، تولید محصولات باغی، زراعی، دام سبک و سنگین، جنگل، مرتع، بیابان و دیگر بخش‌ها هرکدام یک قطعه از این پازل هستند که باید برای هرکدام الگوی قابل‌اجرا طراحی شود. دبیرخانه این موضوع برای شورای امنیت غذایی کشور قرار است در دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مستقر شود.

آب و خاک قربانی توسعه کشاورزی شدند

وی بیان کرد: طبیعتاً حل همه مسائل امنیت غذایی تنها وظیفه یک دانشگاه نیست و باید تقسیم کار ملی میان دانشگاه‌های کشور، بهره‌برداران، بخش خصوصی و دستگاه‌های حاکمیتی صورت گیرد تا هر بخش از این پازل توسط مجموعه‌های تخصصی دنبال شود. هدف این است که در یک بازه زمانی حدوداً 10 ساله، کشور بتواند برای همه اجزای پازل امنیت غذایی، راهکارهای علمی و الگوهای اجرایی داشته باشد.

ابراهیم‌زاده موسوی عنوان کرد: امروز حدود 65 میلیون هکتار بیابان در کشور داریم که نباید صرفاً به‌عنوان یک تهدید به آن نگاه کنیم؛ در دنیا تجربه‌هایی وجود دارد که با مدیریت علمی، عرصه‌های بیابانی علاوه بر تثبیت شن‌های روان، به عرصه‌های تولیدی برای تأمین خوراک دام و محصولات گیاهی تبدیل شده‌اند. دانشگاه‌ها باید از مرحله تولید دانش به الگوسازی و ارائه راه‌حل‌های اجرایی برسند.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به وضعیت تولید و منابع کشاورزی کشور گفت: مجموع اراضی قابل‌کشت کشور حدود 16 تا 17 میلیون هکتار است که سالانه حدود 10 تا 12 میلیون هکتار آن زیر کشت می‌رود و با این میزان سطح زیر کشت، حدود 130 میلیون تن تولید غذایی داریم. توسعه کشاورزی در سال‌های گذشته عمدتاً با هدف افزایش تولید و خودکفایی دنبال شده است.

وی ادامه داد: اما در کنار آن، منابع پایه مانند آب و خاک آسیب دیده‌اند و امروز باید کشاورزی دانش‌بنیان و فناورانه را جایگزین روش‌های گذشته کنیم. برای تولید یک تن گندم در دنیا با روش‌های جدید حدود 900 تا دو هزار لیتر آب مصرف می‌شود و این عدد در حال کاهش است، درحالی‌که ما هنوز مصرف آب بالاتری داریم و باید به سمت کاهش مصرف و افزایش عملکرد حرکت کنیم.

ابراهیم‌زاده موسوی اظهار کرد: در بخش باغبانی نیز حدود دو میلیون هکتار سطح زیر کشت داریم که نزدیک به 24 میلیون تن محصول تولید می‌شود و حدود 20 میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌کند، درحالی‌که با الگوهای جدید می‌توان همین میزان تولید را با مصرف کمتر آب انجام داد و حتی میزان تولید را افزایش داد. مفهوم امنیت غذایی پایدار این است که علاوه بر افزایش تولید، منابع پایه کشور نیز حفظ شود.

ارزش زنجیره غذایی ایران نصف جهان است

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه اگر خاک و آب آسیب ببینند، نسل‌های آینده امکان تولید و تأمین غذا را نخواهند داشت، بر ضرورت توجه هم‌زمان به پایداری و تاب‌آوری در کشاورزی تأکید و خاطرنشان کرد: بحران‌های جهانی نشان دادند که کشورها علاوه بر تولید پایدار، باید در برابر شوک‌ها و اختلالات احتمالی نیز تاب‌آوری داشته باشند.

وی با بیان اینکه افزایش تولید، حفظ منابع، تاب‌آوری و حکمرانی صحیح باید در کنار هم دیده شود زیرا مدیریت زنجیره تأمین و ارزش غذا، یکی از مهم‌ترین حلقه‌های امنیت غذایی است، تصریح کرد: در جهان حدود 9 میلیارد تن مواد غذایی تولید می‌شود که در زنجیره ارزش خود حدود 18 هزار میلیارد دلار ثروت ایجاد می‌کند، یعنی به‌طور میانگین هر تن محصول غذایی حدود دو هزار دلار ارزش‌آفرینی دارد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران گفت: در ایران ارزش ایجادشده از تولیدات غذایی حدود یک هزار دلار به ازای هر تن برآورد می‌شود، یعنی تقریباً نیمی از متوسط جهانی و این نشان می‌دهد که در بخش‌هایی مانند فرآوری، تجارت و مدیریت زنجیره ارزش هنوز ظرفیت بسیار زیادی برای رشد وجود دارد. افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی نیازمند اصلاح همه حلقه‌های زنجیره تولید است.

ابراهیم‌زاده موسوی خاطرنشان کرد: ثروتی که در زنجیره غذایی ایجاد می‌شود تنها مربوط به تولید ماده خام نیست، بلکه از نهاده، تولید، فرآوری، تجارت و رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده شکل می‌گیرد. در کشور ما بخش زیادی از این ارزش در زنجیره به درستی مدیریت نمی‌شود و در نتیجه هم کشاورز به سهم واقعی خود از تولید ثروت نمی‌رسد و هم مصرف‌کننده هزینه بیشتری را پرداخت می‌کند.

وی تأکید کرد: اگر مدیریت صحیح زنجیره غذایی ایجاد شود، حتی با همین میزان تولید فعلی نیز می‌توان ارزش اقتصادی بخش کشاورزی را افزایش داد و ظرفیت این حوزه را به شکل قابل‌توجهی ارتقا بخشید. دانشگاه باید در کنار دولت برای حل این مسائل نقش‌آفرینی کند. وظیفه دانشگاه تنها تولید مقاله و افزایش سطح دانش نیست، بلکه باید دانش را تا مرحله ارائه الگوهای عملیاتی پیش ببرد.

افزایش 10 برابری تولید با تغییر یک نهاده

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مطرح کرد: بنا بر تأکید رئیس‌جمهور و درخواست از دانشگاه تهران برای کمک به حل مسائل کشور، ما این مسیر را دنبال می‌کنیم که در کنار تولید دانش، راهکارهای اجرایی نیز ارائه دهیم. دانشگاه می‌تواند تا مرحله الگوسازی، ارائه راه‌حل و انتقال دانش به جامعه پیش برود، اما تکثیر این الگوها نیازمند حمایت سیاست‌گذاری و حکمرانی صحیح است.

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به نقش فناوری‌های نوین در افزایش تولید کشاورزی بیان کرد: یکی از حوزه‌هایی که روی آن کار می‌کنیم، اصلاح نهاده‌های کشاورزی شامل بذر، نشا، نهال، کود، سم و دیگر ورودی‌های تولید است. در برخی فعالیت‌های عملیاتی با کشاورزان، تنها با تغییر یک نهاده مانند استفاده از نشاهای پیوندی، میزان تولید محصول بین پنج تا 10 برابر افزایش پیدا کرده، بدون اینکه میزان آب مصرفی افزایش پیدا کند.

وی بیان کرد: استفاده از فناوری‌های جدید می‌تواند علاوه بر افزایش تولید، مصرف سموم را نیز کاهش دهد؛ حتی در برخی موارد می‌توان مصرف سم را به صفر رساند و از باقی‌مانده سموم در محصولات کشاورزی که یکی از مشکلات حوزه سلامت و صادرات است، جلوگیری کرد. تغییر یک حلقه از زنجیره تولید می‌تواند موجب کاهش مصرف آب، افزایش عملکرد و کاهش هزینه‌های تولید شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه اگر این تغییرات در همه بخش‌ها مانند مدیریت آبیاری، نهاده‌ها، پوشش‌های محافظتی، فناوری‌های نوین و روش‌های جدید کشت اتفاق بیفتد، ظرفیت افزایش چشمگیر تولید وجود دارد، اذعان کرد: با استفاده از دانش و فناوری، می‌توان تولید محصولات کشاورزی کشور را از حدود 130 میلیون تن به بیش از 400 میلیون تن رساند.

ابراهیم‌زاده موسوی این موضوع را نیازمند برنامه‌ریزی، استمرار و حمایت مدیریتی دانست و بیان کرد: یکی از مأموریت‌های جدید این مجموعه، توسعه دریامحور و توسعه سواحل است که در راستای سیاست‌های کلان کشور دنبال می‌شود. ایجاد دانشکده توسعه دریامحور در دستور کار قرار گرفته و ردیف آن نیز تصویب شده و دو ایستگاه در قشم و چابهار برای این موضوع در حال تجهیز است.

توسعه سواحل وارد پازل امنیت غذایی شد

وی ادامه داد: این حوزه، گروه‌های مختلف دانشکدگان از جمله شیلات، باغبانی، توسعه روستایی و دیگر بخش‌ها را درگیر خواهد کرد و هدف آن توسعه معیشت ساحلی با محوریت ظرفیت‌های علمی و اقتصادی مناطق ساحلی است. در دنیا به‌طور میانگین از هر کیلومتر ساحل حدود سه میلیون دلار ثروت ایجاد می‌شود، درحالی‌که این عدد در ایران حدود 700 هزار دلار است و ظرفیت زیادی برای توسعه وجود دارد.

ابراهیم‌زاده موسوی مطرح کرد: در بخش امنیت غذایی نیز توسعه فعالیت‌های مرتبط با سواحل، بخشی از پازل بزرگ امنیت غذایی کشور است و تلاش می‌کنیم در این حوزه نیز الگوهای علمی و عملیاتی ارائه دهیم. در برنامه‌های توسعه و سیاست‌های دولت، محصولاتی مانند گندم، برنج، دانه‌های روغنی، مرغ، تخم‌مرغ و گوشت قرمز همواره موردتوجه بوده‌اند و تأمین این محصولات برای کشور اهمیت بسیاری دارد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران اظهار کرد: اما در کنار افزایش تولید باید به موضوعاتی مانند پایداری منابع، بهره‌وری، تاب‌آوری و مزیت نسبی مناطق نیز توجه شود زیرا افزایش تولید بدون توجه به این مؤلفه‌ها ممکن است در آینده مشکلات جدیدی ایجاد کند. باید بررسی شود که هر منطقه با توجه به شرایط اقلیمی و منابع موجود، چه محصولی را با چه میزان بهره‌وری می‌تواند تولید کند.

وی با بیان اینکه در موضوعاتی مانند تولید دانه‌های روغنی نیز کشور سال‌ها تلاش کرده اما همچنان میزان خودکفایی پایین است و باید به دنبال راهکارهای علمی، فناوری و استفاده از ظرفیت‌های جدید برای حل این مسائل باشیم، عنوان کرد: حل مسائل کشاورزی کشور نیازمند نگاه جامع و علمی است؛ نمی‌توان تنها با افزایش سطح زیر کشت یا افزایش تولید یک محصول، امنیت غذایی را محقق کرد.

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به اینکه باید هم‌زمان به پایداری منابع، بهره‌وری، تاب‌آوری و مدیریت صحیح زنجیره تولید توجه داشت، خاطرنشان کرد: در موضوع محصولات راهبردی مانند گندم، برنج، دانه‌های روغنی، محصولات دامی و دیگر کالاهای اساسی، اصل تأمین نیاز کشور اهمیت دارد، اما باید بررسی شود که این تولید با چه میزان مصرف منابع، چه عملکردی و در چه شرایطی انجام می‌شود.

پژوهش‌ها باید از دانشگاه به مزرعه برسند

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران افزود: ممکن است در یک منطقه، تولید یک محصول از نظر اقلیمی و منابع آبی توجیه نداشته باشد و محصول دیگری بتواند ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کند، بنابراین باید مزیت نسبی مناطق در تصمیم‌گیری‌های کشاورزی موردتوجه قرار گیرد. دانش به ما می‌گوید که هر منطقه بر اساس شرایط آب، خاک و اقلیم، ظرفیت تولید چه محصولی را دارد.

وی با اشاره به اینکه برنامه‌ریزی‌ها باید بر اساس این ظرفیت‌ها انجام شود و با بیان اینکه این مجموعه علاوه بر حوزه‌های کشاورزی، در زمینه منابع طبیعی نیز ظرفیت‌های گسترده‌ای دارد، مطرح کرد: توسعه فعالیت‌های علمی در حوزه جنگل، مرتع، بیابان، شیلات، کشاورزی و سایر بخش‌های مرتبط با امنیت غذایی، بخشی از مأموریت‌های اصلی این مجموعه بوده و استفاده از ظرفیت‌های دریایی بسیار مهم است.

ابراهیم‌زاده موسوی با بیان اینکه توسعه دریامحور یکی از مأموریت‌های جدید دانشکدگان است و تلاش می‌کنیم از ظرفیت‌های علمی دانشگاه برای ایجاد اشتغال، توسعه معیشت مناطق ساحلی و ارتقای امنیت غذایی استفاده کنیم، درباره وضعیت علمی دانشکدگان و نقش دانشجویان و پژوهشگران گفت: دانشگاه باید فضایی ایجاد کند که پژوهش‌ها از مرحله تولید علم عبور کند و به فناوری، نوآوری و حل مسئله منجر شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ادامه داد: امروز کشور به راهکارهای عملیاتی نیاز دارد و دانشگاه باید در کنار دولت، بخش خصوصی و بهره‌برداران قرار گیرد تا نتایج پژوهش‌ها در عرصه واقعی مورداستفاده قرار گیرد. رسانه‌ها در معرفی این ظرفیت‌ها و انتقال دستاوردهای علمی به مردم نقش مهمی دارند و می‌توانند زمینه ارتباط بیشتر میان دانشگاه، مسئولان و بهره‌برداران را فراهم کنند.

انتهای پیام/