به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، پایان نامه سطح سه «تحلیل فقهی وظایف امت اسلامی در فریضه حج از نگاه امامین انقلاب» توسط حجت الاسلام سیدجمال الدین محتشمی در حوزه علمیه خراسان دفاع شد.

در چکیده این تحقیق آمده است: «فریضه حج به عنوان یکی از ارکان اسلام، دارای ابعاد فقهی، اجتماعی و سیاسی عمیقی است از این رو مورد توجه ویژه امام خمینی و رهبر شهید انقلاب قرار داشته است؛ توجه امامین انقلاب اسلامی به حج صرفا بواسطه فریضه فقهی بودن حج نبوده؛ بلکه حج را بستری جهت همبستگی، رشد و ارتقاء جوامع اسلامی در همه ساحت­‌ها می­دانند. امام خمینی حج را نه تنها یک عبادت فردی؛ بلکه یک کنگره جهانی برای مسلمانان می‌داند که فرصتی برای تجدید عهد با خداوند و تقویت وحدت مسلمانان است. از دیدگاه ایشان، حج باید به عنوان ابزاری برای بیداری مسلمانان و مقابله با ظلم و استبداد به کار گرفته شود. ایشان بر لزوم شناخت و عمل به وظایف فقهی حج تأکید می‌کنند و آن را فرصتی برای بازگشت به اصول و ارزش‌های اسلامی برای همه جوامع بخصوص مسلمانان می­دانند. آیت‌ الله خامنه­‌ای نیز بر اهمیت حج به عنوان یک کنگره جهانی و ترویج فرهنگ مقاومت تأکید دارند. ایشان ضمن تأکید بر لزوم ایجاد همبستگی میان مسلمانان و تقویت هویت اسلامی بر این باورند که حج باید به عنوان یک ابزار مؤثر برای مقابله با چالش‌های جهانی و دشمنی‌های استکبار به کار رود».

این پژوهش در ادامه به تحلیل وظایف امت اسلامی در فریضه حج از منظر امامین انقلاب اسلامی و بررسی ابعاد فقهی و اجتماعی این فریضه مهم می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که حج می‌تواند نقش بسزایی در ایجاد وحدت و همبستگی بین مسلمانان ایفا کند و باید به عنوان یک فرصت برای تقویت هویت اسلامی و پاسخ به چالش‌های عصر امروز مسلمین مورد استفاده قرار گیرد.

ساختار پژوهش

بنابر‌این گزارش، پایان‌نامه یادشده پس از بررسی مفاهیم و کلیات بحث، در بخش دوم با عنوان «وظایف امت اسلامی در فریضه حج از دیدگاه امامین انقلاب»، به بررسی وظایف فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی از جمله  تحکیم وحدت اسلامی در عین احترام به تنوع مذاهب و جلوگیری از تفرقه افکنی دشمنان، التزام عملی به احکام و ارزش­های اسلامی در تمام عرصه­‌های فردی، اجتماعی و سیاسی، مبارزه هوشمندانه با استکبار و ظلم‌پذیری از طریق تقویت گفتمان مقاومت و دفاع از حقوق مستضعفان جهان، تبیین و ترویج گفتمان حج به مثابه نماد وحدت، برابری و مبارزه با تبعیض در راستای الگوسازی برای جامعه اسلامی، حمایت همه‌جانبه از نهضت­‌های آزادی بخش و ایستادگی در برابر سیاست‌­های سلطه جویانه قدرت­های استعماری، تقویت بینش سیاسی-دینی امت با الهام از پیام‌های حج و رهنمودهای رهبری برای درک صحیح تحولات جهانی و تقویت اتحاد و وحدت مسلمین در مقابل استکبار جهانی باستناد به آیه «اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» پرداخته است. در بخش سوم با عنوان «وحدت امت اسلامی در فریضه حج»، اهمیت، الزامات، موانع و تهدیدات وحدت امت بررسی شده است.

ارائه تصویری جامع از جایگاه حج در اندیشه اسلامی

این پژوهش در درصدد است تا با تبیین دیدگاه‌های امام خمینی و رهبر شهید انقلاب درباره وظایف امت اسلامی، در قبال فریضه حج، نقش رهبری دینی در تبیین جایگاه این عبادت سیاسی-اجتماعی را روشن سازد. همچنین، با شناسایی و تحلیل ظرفیت‌های عظیم حج در ایجاد وحدت و انسجام امت اسلامی، به دنبال بررسی زمینه‌­های عملی بهره‌­گیری از این فرصت الهی است. از سوی دیگر، پیامدهای ناگوار عدم استفاده صحیح از این فریضه از جمله تفرقه‌ افکنی، انفعال در برابر دشمنان اسلام و غفلت از اهداف متعالی، حج را مورد کنکاش قرار داده است.

علاوه بر این، با مستندسازی و تحلیل بیانات امامین انقلاب درباره وظایف امت اسلامی نسبت به حج، تلاش می­‌کند تا چارچوبی منسجم از رهنمود­های ایشان ارائه دهد. در نهایت، با بررسی کاستی‌­ها و چالش­های موجود در اجرای فریضه حج، راهکارهایی برای ارتقای کیفیت ادای این فریضه و تحقق اهداف آن پیشنهاد می‌دهد. این اهداف در کنار یکدیگر، در صدد نشان دادن تصویری جامع از جایگاه حج در اندیشه اسلامی و نقش آن در تقویت امت واحده مسلمین است.

کانونی برای تضارب آرا و برنامه‌ریزی

حجت الاسلام دکتر غلامحسین کمیلی، به عنوان استاد راهنمای این پایان نامه، در تبیین ضرورت موضوع تصریح کرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تشکیل نظام مبتنی بر ولایت فقیه، ضرورت شناخت دیدگاه‌های ولی فقیه و بنیانگذار و رهبر انقلاب اسلامی و اهتمام به آن در حوزه بسیار محسوس بود؛ حوزویان به عنوان پیشتازان دفاع از نظام مبتنی بر ولایت، باید به دیدگاه‌ امامین انقلاب در زمینه‌های مختلف اشراف پیدا کرده و آن‌ها را برای مردم نیز تبیین کنند تا هم در جامعه ایران و هم جهان اسلام، به کار گرفته شود.

وی ادامه داد: از سوی دیگر فریضه حج با ابعاد مختلف اجتماعی سیاسی، از ارکان اسلام و مورد تأکید امامین انقلاب بوده است و اگر وظایف امت در این فریضه بزرگ، شناسایی و توسط مردم، مطالبه شود، نقش بسزایی در مبارزه با چالش‌های تهدیدکننده جهان اسلام خواهد داشت. امام خمینی بیشتر به ابعاد توحیدی، اجتماعی، سیاسی، تبلیغی، اخلاقی و تربیتی حج و رهبر شهید نیز به بعد تمدنی و امت‌سازی آن (مانند احیای هویت تمدن اسلامی، ایجاد شبکه‌های علمی و تمدنی، الگوسازی برای جامعه اسلامی آرمانی و....)  پرداخته‌اند.

استاد راهنما درباره نقاط قوت و کاستی‌های این پایان‌نامه گفت: استناددهی زیاد و متنوع و اهتمام شخصی به موضوع، از جمله نقاط قابل توجه این اثر بود و برجسته‌سازی تحلیل‌های فقهی با بهره‌گیری از منابع فقهی، از جمله کاستی‌هایی بود که توسط داور بیان شد.

حجت الاسلام والمسلمین کمیلی در تحلیل خود از این پژوهش گفت: در مجموع از نگاه امامین انقلاب، حج یک فرصت بسیار مهم برای امت اسلام به شمار می‌رود و اگر روی مشترکات تأکید شود، می‌تواند مرکزی برای تضارب آرا پیرامون مشکلات جهان اسلام و جنایات مستکبران و برنامه‌ریزی ناظر به حل این مسائل باشد.

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/