به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان گنبد باشکوه امامزاده هارونیه، یکی از نمادهای معماری اسلامی و زیارتی اصفهان، اکنون با بحرانی جدی روبروست. گزارش‌ها حاکی از آن است که ریزش گسترده کاشی‌های گنبد این بنا، نه تنها زیبایی بصری آن را از بین برده، بلکه سلامت سازه‌ای و ارزش تاریخی این اثر را نیز با تهدیدی جدی مواجه کرده است.

مشاهده‌ گنبدی که روزگاری با درخشش کاشی‌های آبی و فیروزه‌ای خود چشم هر بیننده‌ای را می‌نوردید، اکنون با نمای شکسته و لایه به لایه از کاشی‌های رها شده، بسیار تلخ است. این ریزش کاشی‌ها، فراتر از یک مسئله‌ زیبایی‌شناختی، نشان‌دهنده‌ آسیب دیدن لایه‌های زیرین و احتمال نفوذ رطوبت به بدنه اصلی گنبد است. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر این روند ادامه یابد، فرآیند تخریب از لایه‌ تزئینی به لایه‌ سازه‌ای سرایت کرده و می‌تواند منجر به آسیب‌های جبران‌ناپذیر به کل بنا شود.

بن‌بست در مرمت؛ تقابل روش سنتی و تکنولوژی مدرن

علیرغم مالکیت سازمان اوقاف بر این بنا و تلاش‌ها برای بازسازی آن، فرآیند مرمت گنبد هارونیه در یک بن‌بست اداری-فنی گیر کرده است. منبعی آگاه در سازمان اوقاف اصفهان تایید می‌کند که اختلاف نظر اصلی میان «اوقاف» و «سازمان میراث فرهنگی» بر سر انتخاب نوع مصالح برای بازسازی گنبد است. در حالی که اوقاف با توجه به تجربه‌ فنی و برای جلوگیری از تکرار این بحران، پیشنهاد استفاده از مصالح مدرن و سبک مانند فایبرگلاس را داده است، سازمان میراث فرهنگی همچنان بر استفاده از روش‌های سنتی و مصالحی مانند گچ پافشاری می‌کند.

معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان می‌گوید: در بحث فنی، استدلال‌های اوقاف بر دو محور اصلی استوار است. استفاده از گچ، با توجه به شرایط جوی و نفوذ رطوبت، باعث می‌شود که پس از چند سال دوباره کاشی‌ها دچار ریزش شوند (چرخه‌ تخریب و مرمت مکرر). همچنین وزن فایبرگلاس نسبت به گچ بسیار ناچیز است (حدود یک‌دهم وزن گچ)؛ این ویژگی باعث می‌شود فشار کمتری به بدنه اصلی و قدیمی گنبد وارد شود و ریسک ریزش ناگهانی کاهش یابد.

با توجه به اینکه محل مورد نظر (امامزاده هارونیه) متعلق به اوقاف است، تداخل وظایف بین «مالک» (اوقاف) و «ناظر» (میراث فرهنگی) نکته کلیدی است.

در پی رخداد ریزش بخشی از کاشی‌های بنای تاریخی امامزاده هارونیه، ضرورت تفکیک دقیق میان "مسئولیت اجرایی" و "وظیفه نظارتی" بیش از پیش احساس می‌شود. همان‌گونه که امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان در گفت و گو با تسنیم تصریح می‌کند: طبق قوانین جاری، مسئولیت اصلی عملیات مرمت، تأمین بودجه و اجرای مستقیم اقدامات حفاظتی بر عهده‌ مالک بنا است. از آنجا که بنای هارونیه در مالکیت سازمان اوقاف قرار دارد، اقدامات اجرایی باید توسط خود مالک انجام شود.

وی ادامه می‌دهد: نقش میراث فرهنگی در این میان، نقشی راهبردی و مشورتی است؛ ما با ارائه نظرات کارشناسی، استانداردهای علمی و حفظ اصالت بنا را تضمین می‌کنیم، اما اجرای فیزیکی و مدیریت پروژه، دقیقاً در حوزه اختیارات و وظایف مالک (اوقاف) قرار می‌گیرد.

پرونده ریزش کاشی‌های امامزاده هارونیه، بار دیگر بحث «مسئولیت‌پذیری در حفاظت از آثار تاریخی» را به میان کشیده است. پاسخ اخیر امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، بر یک واقعیت حقوقی استوار است: میراث فرهنگی «ناظر» است، نه «مجری». در حالی که مالکیت بنا با سازمان اوقاف است، بودجه و نیروی انسانی لازم برای مرمت باید از سوی مالک تأمین شود. میراث فرهنگی با ارائه مشاوره‌های تخصصی، مسیر صحیح مرمت را نشان می‌دهد تا از تخریب اصالت اثر جلوگیری شود، اما بدون حرکت اجرایی از سوی مالک، نظارت ما تنها می‌تواند بر روند زوال اثر صحه بگذارد. ضرورت دارد تا با اصلاح فرآیندهای هماهنگی بین اوقاف و میراث، از تبدیل شدن این ریزش‌های جزیی به آسیب‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری شود.

در انتظار تصمیم‌گیری؛ میراثی در میان دو راهی

در ادامه نظر کارشناسی امیر حسین اسماعیلی‌پور، معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان را جویا شدیم. وی در گفت و گو با تسنیم خاطر نشان می‌کند: در حال حاضر، گنبد امامزاده هارونیه میان دو دیدگاه گرفتار شده است: نگاهی که بر حفظ سنت‌ها (حتی به قیمت هزینه‌های مکرر و آسیب احتمالی) تأکید دارد و نگاهی که بر استفاده از تکنولوژی برای تضمین پایداری بنا استوار است.

معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان ادامه می‌دهد: اگر این اختلاف نظر در آینده‌ای نزدیک حل نشود، ریزش کاشی‌ها می‌تواند به مرحله‌ای برسد که دیگر نه مصالح سنتی و نه مدرن، نتوانند از سقوط و نابودی این اثر ارزشمند جلوگیری کنند. شهروندان و فعالان فرهنگی اصفهان اکنون چشم‌انتظار تصمیمی هوشمندانه و کارشناسانه هستند تا این گنجینه معماری از میان ریزش کاشی‌ها، جان دوباره‌ای بگیرد.

معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان توضیح می‌دهد: با توجه به مالکیت اوقاف بر این بنا، مسئولیت بازسازی آن مستقیماً بر عهده این سازمان است. اما مشکل اصلی نه در مالکیت، بلکه در روش اجراست.

اسماعیلی‌پور با اشاره به اختلاف‌نظر عمیق اوقاف با سازمان میراث فرهنگی درباره نوع مصالح، اظهار می‌کند: مشکل اصلی ما در بازسازی گنبد، عدم موافقت میراث فرهنگی با استفاده از مصالح مدرن مانند فایبرگلاس است. وی با ارائه استدلال‌های فنی، برتری فایبرگلاس را از دو جهت می‌گوید: استفاده از گچ (روش سنتی) باعث می‌شود گنبد پس از چند سال دوباره دچار تخریب و ریزش شود، اما فایبرگلاس عمری بسیار طولانی‌تر دارد. همچنین وزن فایبرگلاس تنها یک‌دهم وزن گچ است که فشار کمتری به سازه وارد می‌کند.

معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان تاکید می‌کند: با وجود ارائه نمونه کار موفق توسط اوقاف، میراث فرهنگی همچنان بر استفاده از مصالح سنتی پافشاری می‌کند که از نظر او، منجر به بازسازی‌های مکرر و هدررفت منابع خواهد شد.

اعتراف به ضعف اطلاع‌رسانی و اصلاح باورهای غلط درباره ثروت اوقاف

در بخشی از این گفت‌وگو، اسماعیلی‌پور با رویکردی شفاف، ضعف سازمان اوقاف در حوزه رسانه و اطلاع‌رسانی عمومی را می‌پذیرد و خاطر نشان می‌کند: یک تصور اشتباه و عمومی وجود دارد که اوقاف را سازمانی بی‌نهایت ثروتمند و با بودجه‌های بی‌حد و مرز می‌بینند.

اسماعیلی‌پور اضافه می‌کند: این یک باور غلط است که اوقاف را با بودجه‌های دولتی مقایسه کنند. ما یک دستگاه دولتی هستیم اما بودجه مستقیم دولتی برای پروژه‌ها نداریم و تمام اعتبارات باید از طریق خیرین تأمین شود.

وی با تأکید بر یک قاعده حقوقی مهم می‌گوید: باید این واقعیت را درک کرد که هر موقوفه، حتی اگر دارایی میلیاردی داشته باشد، نمی‌تواند از درآمد خود برای بازسازی موقوفه‌ای دیگر استفاده کند. هر موقوفه باید از درآمد خودش برای خودش هزینه شود.

معاون بهره‌وری اقتصادی اوقاف و امور خیریه استان اصفهان تأکید می‌کند: آگاه‌سازی مردم و حتی مسئولان شهر درباره این محدودیت‌های قانونی و ساختار مالی، برای جلوگیری از فشارها و انتظارات غیرواقعی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است..

انتهای پیام/170