به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام سیدمهدی آقائی، مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم، چهارمین دوره مدرسه فقه و اصول در امتداد تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی در بیانیه یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم درباره ضرورت شکل‌گیری «حوزه پیشرو و سرآمد» و «حوزه تمدن‌ساز» طراحی شد.

مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم تصریح کرد: این مدرسه در قالب یک طرح پنج‌ساله برنامه‌ریزی شده و در دوره چهارم، «بررسی علمی و تبیینی نقش اهداف شریعت در استنباط احکام» را به‌عنوان محور اصلی مباحث خود دنبال می‌کند.

حجت‌الاسلام آقائی خاطرنشان کرد که مسئله اساسی که در این دوره دنبال می‌شود این است که آیا می‌توان با تکیه بر اهداف کلی شریعت، از جمله عدالت، کرامت، حفظ نظام و مصلحت و با بهره‌گیری از روش‌های علمی، به استنباط حکم شرعی در مسائل مستحدثه و عرصه فقه نظامات دست یافت؟ یا این اهداف از حجیت کافی برای ورود به فرآیند استنباط برخوردار نیستند. این پرسش در این دوره بدون پیش‌داوری و با رویکردی علمی، در معرض بررسی و نقد دیدگاه‌های موافقان و مخالفان قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: یکی از محورهای اصلی دوره، بررسی نسبت «فقه تخصصی» با اهداف شریعت است؛ از جمله فقه سیاسی، فقه اقتصادی و فقه خانواده و همچنین «فقه نظامات» که طراحی نظامات اجتماعی در حوزه‌هایی همچون حکومت، اقتصاد، عدالت و روابط بین‌الملل را دنبال می‌کند.

مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم گفت: برنامه علمی این دوره دارای یک سیر منطقی و گام‌به‌گام است که از تاریخچه، مسئله‌شناسی و مبانی آغاز می‌شود و پس از بررسی روش‌شناسی و چگونگی استخراج اهداف شریعت، به مباحث مربوط به حجیت، اعتبارسنجی، کاربست عملی و چالش‌های نظری می‌رسد.

وی اظهار کرد: در بخش تاریخچه، مسئله‌شناسی و مبانی، ریشه‌های بحث اهداف شریعت و تفاوت دیدگاه‌ها در مذاهب فقهی بررسی می‌شود. در نشست‌های نخست، موضوعاتی همچون «مقاصد شریعت و تفاوت‌های آن در مذاهب فقهی» و «رابطه مقاصد با ملاکات، مداق شریعت و روح شریعت» مورد بحث قرار می‌گیرد و در ادامه، نقش متفکران وابسته به جریان اسلامی‌گری در توسعه اندیشه اهداف شریعت در قالب یک کرسی تخصصی بررسی خواهد شد. پس از تبیین تاریخچه و مبانی، چگونگی استخراج اهداف شریعت مورد توجه قرار می‌گیرد و در این بخش، راه‌های کشف ملاکات از طریق عقل، از جمله برهان سیر و تقسیم و دلالت اشاره، همچنین تعدی از ملاک منصوص بررسی می‌شود.

مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم تصریح کرد: راه‌های کشف ملاکات از طریق علت و حکمت منصوص و نیز قیاس اولویت، دلالت اقتضاء و دلالت تنبیه از دیگر مباحث این بخش است و در ادامه، «الگوریتم موجه مقاصد» معرفی می‌شود؛ الگوریتمی که مدعی است می‌تواند اهداف شریعت را از سطح حکمت‌های غیرقابل استناد به علت‌های تعمیم‌یافته و موجه تبدیل کند.

او در ادامه گفت: در محور تاریخچه فقهی و مواجهه با مسائل مستحدثه، تاریخچه مقاصد در فقه امامیه تبیین و دیدگاه فقهای معاصر در مقایسه با متقدمان مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. نقش اهداف شریعت در فقه الاولویات، به‌ویژه در تشخیص اولویت‌ها هنگام تزاحم احکام، و همچنین نقش این اهداف در استنباط مسائل مستحدثه، از دیگر موضوعات این بخش است.

وی گفت: پرسش اساسی در این بخش آن است که آیا اهداف استخراج‌شده از شریعت دارای حجیت شرعی هستند و می‌توانند مبنای فتوا قرار گیرند یا خیر، که این موضوع با حضور اساتید متعدد و با بررسی ادله موافقان و مخالفان از کتاب، سنت و عقل، به صورت علمی و بدون پیش‌داوری مورد بحث قرار می‌گیرد. این مسئله در ارتباط با تأکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر اینکه «فقه باید فقه بماند و نوفهمی تبدیل به ناخالص‌سازی شریعت نشود» نیز مورد توجه قرار گرفته است.

حجت‌الاسلام آقائی خاطرنشان کرد: پس از بررسی مبانی، روش و حجیت، مرحله کاربست عملی در ابواب مختلف فقه و فقه نظامات دنبال می‌شود و موضوعاتی همچون نقش اهداف شریعت در فقه جزایی، شامل حدود، قصاص و تعزیرات، نقش اهداف شریعت در فقه سیاسی، نظریه فقهی تعایش سلمی و همزیستی مسالمت‌آمیز، بررسی فقهی ـ اجتهادی اصل عزت، حکمت و مصلحت در سیاست خارجی، رابطه علم و دین و تعارض آن با اهداف شریعت، نقش کرامت انسانی در استنباط احکام شرعی، نقش اهداف شریعت در استنباط احکام جهاد و نقش اهداف شریعت در استنباط احکام اقتصادی با محورهایی همچون عدالت اقتصادی، رفع فقر و بانکداری بررسی و تبیین می‌شود.

وی در پایان گفت: این دوره در امتداد تأکیدات رهبر معظم انقلاب در بیانیه یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم طراحی شده است؛ بیانیه‌ای که در آن بر ضرورت «فقه امت‌ساز» و توجه به نگاه کلان شارع نسبت به ابعاد فردی و اجتماعی زندگی بشر تأکید شده است، ولی با وجود این، برنامه مدرسه هیچ پیش‌داوری درباره حجیت یا عدم حجیت اهداف شریعت ندارد و تلاش می‌کند این موضوع را به صورت علمی و بی‌طرفانه بررسی کند تا طلاب و دانش‌پژوهان با ادله موافقان و مخالفان آشنا شوند و خود به قضاوت علمی مستقل دست یابند.

انتهای پیام/