حجت‌الاسلام سیدمحمدرضا طباطبایی، طلبه سطوح عالی مدرسه علمیه معصومیه، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، در ادامه سلسله تولیدات میدانی «تحول در میدان» با اشاره به لزوم شکل‌گیری نگاه تمدنی در بین حوزویان گفت: طلاب برای تحقق تمدن نوین اسلامی باید ابتدا ارکان تمدن را بشناسند و سپس تحصیل و تدریس خود را بر اساس نیازهای جامعه در سه عرصه «فرهنگ، اقتصاد و سیاست» سامان دهند. وی افزود: رویکرد صرفاً کتاب‌محور و بی‌توجه به نیازهای روز، نمی‌تواند پاسخگوی جامعه اسلامی باشد و طلبه امروز باید روش اجتهاد را بیاموزد و مسائل ریز و درشت جامعه را با آن حل کند.

حجت‌الاسلام طباطبایی ابتدا با اشاره به دغدغه اصلی طلاب و حوزویان برای دستیابی به نگاه تمدنی اظهار کرد: یکی از مسائلی که مطرح می‌شود این است که ما طلاب و حوزویان چه کنیم که نگاه تمدنی داشته باشیم و در راستای تمدن نوین اسلامی گام برداریم؟ نکته اساسی این است که ما اول باید تمدن را بشناسیم و با ارکان آن آشنا باشیم.

وی با استناد به یکی از تعاریف تمدن، تصریح کرد: تمدن دارای سه رکن اساسی است: فرهنگ، اقتصاد و سیاست. هر تمدنی بر این سه پایه استوار است؛ یعنی یک جامعه به طور طبیعی دارای اقتضائات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی است. حال سؤال این است که ما به عنوان طلبه یا استاد، در این سه زمینه باید چه نگاهی داشته باشیم؟

تحصیل و تدریس بر اساس نیازهای جامعه

این طلبه سطوح عالی با تأکید بر لزوم منطبق بودن فعالیت علمی طلاب با نیازهای جامعه خاطرنشان کرد: اگر قرار است من حوزوی، طلبه سطح یک، سطح عالی، درس خارج یا استاد باشم، در تحصیل و تدریس خود باید حواسم باشد که نیازهای موجود در این سه رکن اصلی تمدن را رعایت کنم.

وی دو رویکرد متفاوت را در این زمینه مقایسه کرد و افزود: یک حالت این است که شخص همان کتابی را که در مقابلش قرار دارد، صرفاً همان‌طور که نوشته شده تحصیل یا تدریس کند و هیچ تصدیقی نسبت به نیازهای جامعه نداشته باشد. حالت دیگر این است که بپذیریم این کتاب ممکن است در قرون قبلی توسط سلف صالح نوشته شده باشد، اما ما با توجه به غنای مطلبی که در آن وجود دارد، متد و روش را یاد بگیریم و در رفع نیازهای جامعه و تمدن اسلامی به کار بگیریم. حداقل باید چندین نمونه و مسأله را با آن نگاه علمی حل کنیم.

تأکید رهبر شهید بر فعالیت علمی نیازمحور

طباطبایی با اشاره به رهنمودهای رهبر شهید انقلاب درباره ضرورت تحول حوزه گفت: نکته‌ای که رهبر شهید بارها و بارها بر آن تأکید داشتند، این بود که حوزه‌های علمیه باید بر اساس نیازهای جامعه اسلامی فعالیت علمی داشته باشند؛ نه صرفاً یک فعالیت علمی منسلخ و بریده از جامعه. به این معنا که طلبه فقط یک باب طهارت و نجاست بخواند که هیچ ربطی به جامعه نداشته باشد.

وی افزود: یک رویکرد تمدنی و نگاه تمدنی می‌تواند این باشد که طلبه بپرسد این مسأله طهارت و نجاست نسبت به نیاز امروز جامعه من چه نسبتی دارد؟ آن موقع است که علم یک رنگ و بوی جدید و متفاوت پیدا می‌کند و طلبه احساس نشاط می‌کند. در ابواب مختلف فقه، از شخصی‌ترین باب‌ها تا اجتماعی‌ترین آنها، با این دید تمدنی می‌توان مسائل ریز و درشت جامعه را حل کرد. این دید باید درون ما ایجاد شود که تحصیل و تدریس ما به سمت رفع نیازهای جامعه اسلامی برای تحقق تمدن اسلامی حرکت کند.

نسبت معارف اسلامی با علوم جدید

طلبه سطوح عالی مدرسه علمیه معصومیه در ادامه به بحث نسبت معارف اسلامی با علوم جدید پرداخت و اظهار کرد: ادعایی که دین مبین اسلام دارد این است که آمده تا دنیای بشریت را اصلاح کند، آباد کند، توسعه دهد و در نهایت آخرت انسان را بسازد. امام راحل و رهبر شهید نیز دقیقاً بر اساس همین دیدگاه هم انقلاب کردند و هم مباحث تمدنی را مطرح ساختند.

طباطبایی با اشاره به پیشرفت‌های مادی جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب گفت: پیشرفت‌های چشمگیر چند دهه اخیر ایران به خاطر همین نگاه است که ما دنیا را به خاطر دنیا نمی‌خواهیم؛ بلکه دنیا را آباد می‌کنیم تا بتوانیم آخرت را داشته باشیم. از دنیا به عنوان مزرعه آخرت یاد می‌شود و باید آن را در پازل آخرت معنا کنیم.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا علوم جدید مانند اقتصاد یا رسانه باید توسط طلاب فرا گرفته شود یا خیر، تصریح کرد: اگر علمی به درد دنیای ما می‌خورد، به درد اصلاح جامعه، آبادانی و عمران می‌خورد، قطعاً باید آن را یاد بگیریم. دین ما در آن حیطه نظر دارد. ممکن است گزاره‌های دینی به طور جزئی معادل با فلان تکنولوژی را به ما ندهند؛ اما چارچوب استفاده از آنها را مشخص می‌کنند. به عنوان مثال، دین می‌گوید انرژی هسته‌ای باید در خدمت بشریت باشد و سلاح‌های کشتار جمعی ممنوع است؛ چون این ابزارها به جای خدمت، ظلم می‌کنند و به آبادانی بشر کمکی نمی‌کنند. بنابراین دین در این حیطه‌ها ورود جدی دارد و باید عده‌ای در علوم مختلف متخصص باشند تا صلاح دنیا و آبادانی آن به بهترین شکل رقم بخورد و بتوانیم آخرت را با آن بسازیم.

ضرورت تسلط طلبه بر «لسان قوم» و نقش رسانه

طباطبایی در بخش پایانی سخنان خود به اقدامات لازم برای هدایتگری طلبه در دنیای امروز اشاره کرد و گفت: آیا لازم است طلبه در برخی زمینه‌ها مانند رسانه ورود کند یا نه؟ این نکته منحصر به دنیای امروز ما نیست؛ هم برای دنیای قبل از ما و هم برای دنیای بعد از ما این سؤال وجود داشته که آیا باید منطبق با روز بود یا نه؟

وی برای پاسخ به این پرسش به آیه شریفه «فَلَوْلا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُون» (سوره توبه، آیه 122) استناد کرد و افزود: این آیه می‌فرماید چرا عده‌ای نمی‌آیند تا تفقه کنند و بعد برگردند قوم خود را انذار کنند تا آنها از کارهای زشت و ناشایست خود حذر کنند. نکته فراتری که در این آیه وجود دارد این است که آن عده‌ای که قرار است تفقه در دین کنند و بعد به سوی قوم خود برگردند و آنان را انذار کنند، باید یک ویژگی مهم را داشته باشند: اینکه ادبیات قوم را بفهمند و با قوم خود ارتباط بگیرند. اگر نتوانند ارتباط بگیرند، عملاً انذارشان اثری نخواهد داشت و نتیجه «حذر» حاصل نمی‌شود.

این طلبه سطوح عالی با برداشت از این آیه تأکید کرد: از لوازم مهم انذار و تأثیر آن این است که باید به «لسان قوم» صحبت کرد. طلبه تفقه کرده و دین را فهمیده، اما حالا باید این دین را به لسان قوم، به جامعه و به مردم منتقل کند. چیزی که شاید در دنیای امروز خلأ آن را داریم و به آن توجه کمی کرده‌ایم این است که به جای صحبت به لسان قوم، بیشتر به زبان علمی صحبت کرده‌ایم؛ در حالی که جامعه تاب و تحمل این زبان علمی را ندارد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: باید بازخوانی کنیم و ببینیم ارتباطی که می‌خواهیم با جامعه بگیریم و آن تأثیر انذار را ایجاد کنیم، چه لوازمی دارد و چگونه باید انجام شود. یکی از مباحث مهم برای ارتباط‌گیری در دنیای امروز، بحث رسانه است که باید بسیار جدی مورد توجه قرار گیرد. امیدوارم این مطالب مفید واقع شده باشد.

انتهای پیام/