به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش نخست این مطلب اشاره کردیم که امسال برای اولین بار، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی خالص (FDI) در ترکیه به محدوده منفی سقوط کرد.

ترکیه در چند سال گذشته تلاش کرده تا زمینه را برای جذب سرمایه گذار خارجی مهیاتر کند و هدف گذاری عمده خود را روی جذب سرمایه عربی قرار داده است.

با این وجود، آمار و ارقام نشان دهنده این است که کشورهای عربی ثروتمندی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین، برای سرمایه گذاری در ترکیه تردیدهای جدی دارند.

به موازات این وضعیت، بخشی از موسسات مالی، شرکت‌ها و ثروتمندان ترکیه نیز با میانگین 10 میلیارد دلار در سال، سرمایه خود را از کشور خارج می‌کنند.

این وضعیت نشان می‌دهد که ترکیه با وجود ظرفیت‌های قابل توجه در بخش صادرات، صنایع، حمل و نقل، کشاورزی، صنایع دفاعی، توریسم و منابع انسانی، هنوز هم در بخش جذب سرمایه مشکل جدی دارد و حتی بخشی از سرمایه داران داخلی نیز، رفتن را بر ماندن ترجیح می‌دهند.

تحلیلگران اقتصادی درباره این وضعیت می‌گویند: سرمایه، کشورها را نه فقط بر اساس نرخ سود، بلکه بر اساس تفاوت در کیفیت نهادها، قابلیت پیش‌بینی و امنیت حقوقی مقایسه می‌کند و به محیط نهادی کم‌ریسک‌تر منتقل می‌شود.

دیدارهای بسیار، انتقالِ محدود

تاکنون چندین هیات دیپلماسی اقتصادی ترکیه با ابتکار جودت ییلماز معاون رئیس جمهور، مهمت شیمشک وزیر امور مالی و دارایی، عمر پولات وزیر بازرگانی و همچنین روسای اتحادیه‌های بازرگانان و کارآفرینان ترکیه برای جذب سرمایه به کشورهای عربی سفر کرده‌اند.

به موازات آن، چندین کنفرانس با حضور سران بانک‌ها، صندوق‌های بزرگ و موسسات مالی اماراتی، سعودی و قطری در ترکیه برگزار شده و اردوغان نیز در همه این کنفرانس‌ها سخنرانی و اعراب را به انتقال سرمایه به ترکیه تشویق کرده است. ولی آمارها نشان می‌دهد که باز هم مجموع ارقام سرمایه گذاری مستقیم کشورهای عربی در ترکیه، رقم پایینی است.

این در حالی است که ترکیه خود را آماده کرده بود تا پس از روند عادیسازی روابط با عربستان و امارات، پذیرای ده‌ها میلارد دلار سرمایه عربی باشد و به موازات آن، تصور می‌شد که جنگ با اوکراین و ناآرامی در دریای سیاه، بخش قابل توجهی از سرمایه روسی را نیز روانه ترکیه می‌کند. 

نکته غامض و پیچیده اینجاست که وقتی داده‌های سه سال اخیر را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که سرمایه اروپایی واقعاً هنوز ستون اصلی FDI یا سرمایه مستقیم خارجی در ترکیه است و سرمایه روسی هم آن‌قدر که در تصور عمومی به نظر می‌رسد بزرگ نیست، اما افزایش وزن سرمایه کشورهای آسیای مرکزی در ترکیه در کنار استمرار سرمایه اروپایی مشهود است.

آمارهای بانک مرکزی ترکیه نشان داده که در یک بازه 3 ساله و بررسی ارقام ورود سرمایه مستقیم خارجی در 2023 میلادی، 2024 و همچنین در 2025 میلادی، 33 میلیارد و 980 میلیارد دلار وارد ترکیه شده، اما همزمان 21 میلیارد و 170 میلیون دلار خارج شده است. 

در سال 2025 میلادی، ترکیه 13.1 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرد که ترکیب 3 رتبه نخست آن، فوق‌العاده مهم است: 
اتحادیه اروپا (هلند، آلمان و لوگزامبورگ): 66 درصد.
آمریکا: 6 درصد.
قزاقستان: 12 درصد.

یعنی در مجموع 84 درصد از کل سرمایه گذاری مربوط به اروپا، آمریکا و قزاقستان بوده و کل کشورهای عربی در کنار چین، جمهوری آذربایجان و دیگران تنها یک سهم 16 درصدی داشته‌اند.

اما در این میان، قزاقستان کنشگر مهمی بوده که در سال 2024 میلادی فقط 23 میلیون دلار در ترکیه سرمایه‌گذاری مستقیم داشت، ولی در سال 2025 میلادی به رقمی بیش از 1.1 میلیارد دلار رسیده که یک جهش بسیار بزرگ و 3 و نیم برابر رقم 305 میلیون دلاری سرمایه گذاری امارات در ترکیه است.

بنابراین می‌توان گفت، در بازار ترکیه شاهد شکل‌گیری یک محور جدید سرمایه‌ای اوراسیا ـ خلیج فارس در کنار سرمایه سنتی اروپا هستیم.

فقط 16 میلیارد دلار؟

اردوغان طی سال‌های اخیر سرمایه سیاسی بسیار زیادی برای نزدیکی به عربستان، امارات، قطر، کویت و بحرین صرف کرده، اما اگر فقط «سرمایه‌گذاری مستقیم مولد» را معیار بگیریم، حجم سرمایه خلیج فارس در ترکیه هنوز با ظرفیت مالی این کشورها تناسب ندارد.

کل کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از سال 2020 تا 2025 میلادی رقمی نزدیک به 16 میلیارد دلار در ترکیه سرمایه گذاری مستقیم داشته‌اند. رقم دقیق 15 میلیارد و 800 میلیون دلار و دسته بندی کشورها بدین شرح است:
قطر 9.9 میلیارد دلار
امارات 3.4 میلیارد دلار
عربستان 500 میلیون دلار
کویت و بحرین 2 میلیارد دلار

آمار بالا نشان می‌دهد حتی در دوره‌ای که اردوغان شدیداً سیاست نزدیکی به کشورهای خلیج فارس را دنبال می‌کرد، سرمایه گذاری آنان در ترکیه در مقایسه با ظرفیت سرمایه‌ای خود این کشورها هنوز محدود بوده است. این در حالی است که حجم سرمایه گذاری آنها در کشورهای دیگر در مقیاس بسیار بالایی است.

صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، PIF، از 2017 میلادی تاکنون حدود 170 میلیارد دلار در اقتصاد آمریکا سرمایه‌گذاری کرده و آمریکا بزرگ‌ترین شریک سرمایه‌گذاری PIF در خارج از عربستان است.

البته این صندوق مهم سعودی در همین مدت در اروپا نیز 84.7 میلیارد دلار سرمایه گذاری کرده که 9 میلیارد دلار از آن، مربوط به فرانسه بوده است.

از دیگر سو، امارات متحده عربی نیز دو غول سرمایه‌ای دارد که شامل «مبادله» و «ابوظبی» است. علاوه بر آنها دبی هلدینگ نیز مهم است و تنها ظرف سه سال، از آغاز 2023 تا پایان 2025 میلادی 95 میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی داشتند که غالباً سر از آمریکا و اروپا درآورده است.

گزارش‌های اخیر فاینشنال تایمز نیز نشان می‌دهند که Mubadala و MGX در حال تبدیل‌شدن به سرمایه‌گذاران مهم در فناوری و هوش مصنوعی آمریکا هستند.

همه اینها در حالی است که نزدیک‌ترین دوست عربی ترکیه یعنی کشور قطر، اخیراً یک تصمیم بسیار معنادار گرفته و اعلام کرده که می‌خواهد سرمایه‌گذاری سالانه خود در آمریکا را دست‌کم دو برابر کند و پیش‌تر نیز تعهد کرده بود طی یک دوره 10 ساله حدود 500 میلیارد دلار در اقتصاد آمریکا سرمایه‌گذاری کند.

پس از قطر، باید به بحرین نیز توجه کنیم. اگر چه بحرین از نظر حجم ثروت با عربستان و امارات قابل مقایسه نیست. ولی در 2025 توافق‌هایی با آمریکا به ارزش حدود 17 میلیارد دلار اعلام شد.

شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران بحرینی حدود 10.7 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در آمریکا انجام دادند و صندوق ثروت بحرین نیز حدود 2 میلیارد دلار برای پروژه‌های آلومینیوم در آمریکا سرمایه گذاری کرد.

درباره کویت نیز باید گفت: آمریکا، اروپا، چین و سنگاپور را در اولویت قرار داده و سرمایه گذاری هایش در ترکیه، در مجموع از رقم 3 میلیارد دلار فراتر نرفته است. 

این وضعیت نشان می‌دهد، اگر چه روابط سیاسی ترکیه با دولت‌های ثروتمند خلیج فارس بهتر شده، لزوماً به همان نسبت سرمایه‌گذاری مستقیم و مولد آنها در ترکیه افزایش نیافته است. چون رابطه سیاسی، فقط یکی از متغیرهای تصمیم سرمایه‌گذاری است و با آن که ترکیه یک فرصت جذاب به حساب می‌آید، اما از نظر «ریسک تعدیل‌شده» همیشه برنده نیست.
انتهای پیام/