به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هاروکی موراکامی نویسنده مشهور ژاپنی حدود یک ماه پیش شانزدهمین رمان خود را با عنوان «داستان کاهو» منتشر کرد. این اولین رمان موراکامی است که شخصیت اصلی آن یک زن است.

انتشار نسخه ژاپنی  در 12 تیر

داستان کاهو در 3 جولای (12 تیر) در ژاپن در 352 صفحه توسط شرکت انتشاراتی شینچوشا منتشر شد. این رمان یک مجموعه چهار قسمتی از این نویسنده است که در ابتدا بین ژوئن 2024 و مارس 2026 در مجله ادبی شینچو منتشر شده بود. این رمان نسخه‌ای اصلاح‌شده و گسترش‌یافته است. اولین بخش این کتاب  توسط فیلیپ گابریل به انگلیسی ترجمه و در سال 2024 در نیویورکر منتشر شد. داستان با قرار ملاقات کاهو با مردی آغاز می‌شود که به او می‌گوید: «من در زندگی‌ام با انواع و اقسام زنان قرار گذاشته‌ام، اما باید بگویم که هرگز زنی به زشتی تو ندیده‌ام.»

موراکامی یکی از مشهورترین نویسندگان معاصر ژاپن در طول 47 سال فعالیت حرفه‌ای خود 15 رمان نوشته و آثارش به حدود 50 زبان ترجمه شده است. آثار او شامل جنگل نروژی، وقایع‌نگاری پرنده کوکی، کافکا در ساحل و 1Q84 می‌شود.

او دریافت‌کننده چندین جایزه معتبر بین‌المللی از جمله جایزه فرانتس کافکا در سال 2006، جایزه ادبیات هانس کریستین اندرسن در سال 2016 و جایزه پرنسس آستوریاس اسپانیا برای ادبیات در سال 2023 است. او بارها به عنوان یکی از نامزدهای جایزه نوبل ادبیات مطرح شده است.

انتشار چندین ترجمه از کتاب تازه موراکامی دو هفته پس از انتشار نسخه ژاپنی

اما نکته جالب توجه انتشار ترجمه فارسی کتاب تازه موراکامی در ایران طی هفته‌های اخیر از سوی چند ناشر است. در حالی که هنوز هیچ ناشری نسخه انگلیسی کتاب را منتشر نکرده است، برخی ناشران و مترجمان مدعی شده‌اند که نسخه انگلیسی کتاب را به شیوه‌ای تهیه کرده و ترجمه‌ای از کتاب موراکامی ارائه داده‌اند.

کتابفروشی دی و انتقاد از اتفاقی که رخ داده است

کتاب‌فروشی «دی» در صفحه مجازی خود در اینستاگرام این موضوع را بررسی کرده و مدعی شده است که این ترجمه‌ها می‌توانند تنها بخش نخست این کتاب باشند که ترجمه انگلیسی آن در مجله نیویورکر چاپ شده است. انتشارات وزن دنیا با ترجمه علی مجتهدزاده، انتشارات میلکان با ترجمه آراز باسقیان، انتشارات چیترا با ترجمه یاسمین داودی این کتاب را ترجمه کرده‌اند. اما هیچ یک از این ناشرها نه در نسخه منتشرشده به فارسی و نه در توضیحات پسینی نامی از منبع ترجمه‌شده به زبان انگلیسی و مترجم آن ذکر نکرده‌اند.

همچنین بر اساس اطلاعات کتابخانه ملی، انتشارات کتاب دیدآور با ترجمه سحر بستام، نشر صندوقچه با ترجمه کاظم کامروا و نشر خیزران با ترجمه امیر بهروز قاسمی نیز ترجمه کتاب را در دست انتشار دارند. این ناشران نیز به مانند ناشران قبلی مدعی شده‌اند متن را از نسخه انگلیسی ترجمه کرده‌اند اما نام و نشانی از ناشر و مترجم انگلیسی در دست نیست.

یک ماه گذشت و هیچ نسخه رسمی از ترجمه انگلیسی منتشر نشد است

این در حالی است که با گذشت یک ماه و اندی از انتشار نسخه ژاپنی، فیلیپ گابریل مترجم آثار موراکامی به انگلیسی و یا ناشر و مترجم دیگری خبری از ترجمه انگلیسی کتاب نداده‌اند.

علی مجتهدزاده و ترجمه در 12 روز 

علی مجتهدزاده یکی از مترجمان کتاب در گفت‌وگویی مدعی شده است که سایت‌هایی هستند که تخصص آن‌ها به دست آوردن نسخه‌های پیش از انتشار کتاب است و  او به ترجمه‌ای غیررسمی از کتاب دست پیدا کرده‌اند و با سرعتی که در ترجمه دارد توانسته کمتر از دو هفته یک کتاب 352 صفحه‌ای را منتشر کند.

او هم چنین گفته است که در مراحل پایانی ترجمه بخش‌هایی از کتاب را با نسخه ژاپنی تطبیق داده و به این شکل از صحت ترجمه اطمینان حاصل کرده است.

لازم به ذکر است که نسخه ژاپنی کتاب موراکامی 352 صفحه است، ترجمه مجتهدزاده 242 صفحه و ترجمه بارسقیان 224 صفحه است.

رقابت ناشران بر سر انتشار ترجمه کتاب‌های پرفروش

ماجرای رقابت ناشران بر سر انتشار ترجمه کتاب‌های پرفروش خارجی قصه‌ای قدیمی در بازار نشر ایران است. ماجرایی دنباله‌دار که عمدتاً منجر به ترجمه‌های ضعیف و بی‌کیفیت می‌شود. کیفیت ترجمه فدای رقابت بر سر سرعت ورود کتاب به بازار می‌شود.

بازار ترجمه در سال‌های اخیر اوضاع عجیبی دارد. از برخی کتاب‌های پرفروش بیش از 20 ترجمه در بازار کتاب منتشر شده است، ترجمه‌هایی که تعداد نسخه‌های آن بیش از 200 نسخه نیز نمی‌رسد. ترجمه‌هایی که هر ناشر بتواند زودتر آن را وارد بازار کند و با قیمت پایین‌تر قطعاً برنده میدان خواهد بود.

برای نمونه تاکنون بیش از 40 ترجمه از شاهکار اگزوپری یعنی شازده کوچولو در بازار نشر ایران دیده شده است، قلعه حیوانات جرج اورول با 16 ترجمه، ملت عشق با 11 ترجمه و...

بازار امروز نشر ایران از ناشران فرصت‌طلب و پخته‌خوار اشباع شده است. به این‌ترتیب که وقتی مترجمی سراغ کتابی از یک نویسنده می‌رود، به محض اطلاع، ناشران همان کتاب یا کارهای دیگر آن نویسنده هجوم می‌آورند و این هجوم وقتی بارزتر می‌شود که نویسنده‌ای برنده یک جایزه جهانی معتبر شود.

اما آیا برای کتاب اخیر موراکامی نیز چنین اتفاقی افتاده است؟

آراز بارسقیان، مترجم کتاب موراکامی در انتشارات میلکان، این اثر را با عنوان «قصه کاهو» منتشر کرده است. او درباره نحوه ترجمه و منبع کار خود به تسنیم می‌گوید: روند ترجمه من اندکی پیچیده بود. از این کتاب یک نسخه الکترونیک رسمی به زبان ژاپنی همزمان با نسخه فیزیکی آن عرضه شد و در کنار آن، ترجمه‌ای غیررسمی به زبان انگلیسی نیز در اینترنت موجود بود. بر پایه نشانه‌های موجود می‌توان گفت این ترجمه با کمک هوش مصنوعی انجام شده است، به‌ویژه از آن رو که نام مترجم ندارد.

آراز بارسقیان و ماجرای ترجمه «قصه کاهو» 

وی ادامه داد: سومین یا چهارمین روز پس از انتشار کتاب به زبان ژاپنی، من از آمازون ژاپن موفق شدم با دشواری و با خرید گیفت‌کارت ین از سایت‌های فعال داخل ایران، نسخه کیندل را با تخفیفی قابل توجه به قیمت 800 ین تهیه کنم. همه سوابق آن هم موجود است.

وی ادامه داد: صفحه به صفحه نسخه کیندل ژاپنی را با دقت و وسواس اسکرین‌شات گرفتم و به کمک ابزار هوش مصنوعی با نسخه انگلیسی مقابله کردم. هوش مصنوعی صفحه به صفحه تفاوت‌ها را مشخص کرد؛ خطاهای معنایی، تفاوت‌ها در ضمیر و زاویه دید، پاراگراف‌بندی و... را متذکر شد و من ساعت‌ها وقت صرف کردم تا به فهم و درکی از متن برای ترجمه دست پیدا کنم.

این مترجم افزود: در نهایت کار را به ناشر سپردم. ناشر از من پرسید بر چه مبنایی ترجمه کردی و من ماجرا را شرح دادم، اما ناشر گفت که این کفایت نمی‌کند. از قضا ویراستاری که ناشر با او همکاری می‌کرد، رها برزگر، با زبان ژاپنی آشنایی داشت. ویراستار نیز ترجمه را مقابله کرد و نکاتی را یادآور شد که به صلاحدید خودم در متن اعمال کردم.

آبا ترجمه فارسی تنها بخش نخست کتاب است؟

وی در پاسخ به این پرسش که برخی مدعی شده‌اند ترجمه کتاب موراکامی در ایران تنها ترجمه فصل نخست آن است که در مجله نیویورکر در سال 2024 منتشر شده است، گفت: نسخه نهایی کتاب از چهار متن پیوسته شکل گرفته که پیش‌تر در چهار شماره متفاوت مجله ادبی شینچو منتشر شده بودند و در نسخه کتاب به یک رمان بلند در چهار فصل تبدیل شده‌اند. نیویورکر در سال 2024 فقط ترجمه انگلیسی داستانی مستقل با عنوان «کاهو» را منتشر کرده بود؛ متنی در حدود 5000 کلمه که بعدها مبنای فصل نخست رمان قرار گرفت. متن انگلیسی موجود حدود 75000 کلمه است؛ نسخه ژاپنی‌ای که من تهیه کردم حدودا 187 هزار نویسه ژاپنی است. البته 187 هزار نویسه به معنای 187 هزار کلمه نیست. در زبان ژاپنی واژه‌ها با فاصله از هم جدا نمی‌شوند و برای سنجش حجم متن، شمارش نویسه‌ها معیار دقیق‌تری است. حتما باید در نظر بگیریم که تعداد کلمات بر اساس ساختارهای زبانی متفاوت است.

ترجمه با کمک هوش مصنوعی

بارسقیان در نهایت ترجمه خود را بر اساس تلفیقی از نسخه اصلی ژاپنی، نسخه ترجمه‌شده انگلیسی با کمک هوش مصنوعی و کمک یک ویراستار آشنا به زبان ژاپنی عنوان کرد و می‌گوید: هوش مصنوعی اشتباهاتی داشت. برای اعتبارسنجی بیشتر، چندین بار با هوش‌های مصنوعی مختلف موارد مشکوک را بررسی کردم.

وی درباره اینکه پس چرا در صفحه شناسنامه کتاب عنوان شده ترجمه بر اساس نسخه انگلیسی است، گفت: این اطلاعات کتاب‌شناختی فیپاست، اما قاعدتا گویای فرایند ترجمه من نیست. متن ژاپنی در تمام مراحل مرجع مقابله و بازبینی من بود و خب این را نمی‌شود در بخش اطلاعات فیپا ثبت کرد.

بارسقیان در پاسخ به این پرسش که به نظر شما استفاده از هوش مصنوعی برای ترجمه کتاب اعتباری به برند ناشر یا مترجم نمی‌بخشد، گفت: به نظرم مسئله اصلی استفاده یا عدم استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ مسئله شفافیت و مسئولیت مترجم است. در این پروژه، هوش مصنوعی برای من ابزار مقابله و کمک به فهم متن بود، نه مترجم نهایی. هرگز خروجی آن را مستقل و قابل اعتماد فرض نکردم. هرجا به مورد مشکوکی رسیدم، دوباره به متن ژاپنی برگشتم و با ابزارهای مختلف بررسی‌اش کردم. شخصا برای من مسئولیت‌پذیری انسانی در درجه نخست اهمیت است. وگرنه ابزار قرار نیست جای انسان را بگیرد، بلکه کمک اوست. در این مورد خاص، ابزار در خدمت مقابله، کشف اختلاف‌ها و بازبینی موارد مشکوک به کمک آمد.

وی گفت: باید این نکته را هم ذکر کنم که من دو سال پیش کتاب دیگری از موراکامی را ترجمه کرده بودم. او از نویسندگان مورد علاقه من است. من هم لحنش و هم سبک ادبی‌اش را به عنوان یک مترجم و نویسنده می‌شناختم و این کمک بسیاری به من در استفاده از هوش مصنوعی کرد. در نهایت ترجمه من از لحظه شروع ترجمه تا تحویل نسخه اولیه به ناشر 20 روز طول کشید و میانگین متوسط روزانه 6 تا 7 ساعت فعالیت می‌کردم.

وی در پایان گفت: با تمام مسائل و روندی که در انتشار ترجمه این کتاب وجود دارد، مسئولیت کلمه به کلمه این ترجمه با من است و لاغیر.

هوش مصنوعی مبنای ترجمه کتاب موراکامی در ایران!

به نظر می‌رسد   تمامی نسخه های منتشر شده از کتاب موراکامی از نسخه ترجمه شده هوش مصنوعی که در گوگل موجود بوده استفاده کرده اند،  موضوعی که به دلیل اشتباهات رایح هوش مصنوعی شاید نگران  کننده باشد ، البته استفاده از هوض مصنوعی در دنیا نیز به سرعت در حال گسترش است.

وضعیت جهانی استفاداه از هوش مصنوعی در تالیف و ترجمه کتاب

مطالعه‌ات جدید توسط محققان دانشکده حقوق کلمبیا و دانشگاه‌های دیگرکه 14 هزار و 419 رمان خودانتشار بین ژانویه 2023 تا مارس 2026  فروخته‌شده در آمازون را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است نشان می دهد که  2 هزار و 168  مورد از این تعداد، یعنی بیش از 50٪ نثر کتاب‌ها توسط هوش مصنوعی نگاشته‌شده است. در 970 کتاب، بیش از 90٪ توسط هوش مصنوعی نوشته شده است.

مطالعه دیگری از سوی دفتر ملی تحقیقات اقتصادی، متن حدود 60 هزار کتاب فروخته شده در آمازون را تجزیه و تحلیل کرد. این مطالعه نشان داد که 53٪ از کتاب‌های منتشر شده در سال 2025 حاوی متن تولید شده توسط هوش مصنوعی بوده‌اند.

خطرات استفاده ازهوش مصنوعی در ترجمه کتاب

در سال‌های اخیر، ورود ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به دنیای ترجمه، موجی از هیجان و در عین حال نگرانی را در محافل ادبی جهان برانگیخته است. اگرچه سرعت خیره‌کننده این فناوری در برگردان متون، وسوسه‌ای بزرگ برای ناشرانِ در پی سود و مترجمان تحت فشارزمان ایجاد کرده است، اما منتقدان و کارشناسان زبان‌شناسی بر این باورند که تکیه بر این ابزارها برای ترجمه آثار ادبی، خطراتی بنیادین برای پیکره و جان‌مایه ادبیات به همراه دارد.

خطر نخست: مرگ لحن و سبک

نخستین و بزرگترین آسیب استفاده از هوش مصنوعی، تهی شدن اثر از ««لحن» است. ادبیات، صرفاً انتقال معنا از زبانی به زبان دیگر نیست؛ بلکه بازآفرینی موسیقی کلام، سبک خاص نویسنده و ظرافت‌های فرهنگی است.

هوش مصنوعی بر پایه احتمالات آماری عمل می‌کند. این بدین معناست که این ابزار، متوسط کاربرد کلمات را انتخاب می‌کند و نه بهترین آن‌ها را. در نتیجه، حاصل کار اغلب متنی یکنواخت و فاقد روح است که تفاوت سبک میان نویسندگان بزرگ را در نقاب یک زبان استاندارد و خنثی پنهان می‌کند.

هوش مصنوعی گاه جملاتی را تولید می‌کند که از نظر دستوری صحیح هستند اما از نظر معنایی کاملاً غلط یا ساختگی‌اند. در ترجمه ادبی، جایی که یک کلمه یا استعاره می‌تواند کل دریافت مخاطب را تغییر دهد، این خطاهایپ پنهان بسیار مهلک هستند. مترجم انسانی با تکیه بر شهود و فرهنگ خود، معنای پشت کلمات را درک می‌کند، اما ماشین تنها به الگوهای متنی اکتفا می‌کند که ممکن است در متن یک داستان  گمراه‌کننده باشند.

بسیاری از زبان‌شناسان و مترجمان پیشکسوت معتقدند که مرز باریکی میان ابزارکمکی و  جایگزین خلاقیت  وجود دارد.

در نهایت باید گفت این درست است که سبک موراکامی معمولاً ساده و شفاف است، جمله‌بندی‌های خیلی پیچیده ندارد، بیشتر بر فضا و لحن تکیه می‌کند تا بازی‌های زبانی سنگین  اما مشکل اصلی اینجاست که در آثار موراکامی، آنچه مهم است فقط معنا نیست؛ بلکه سکوت‌ها، فاصله‌ها، تکرارها، و حس تعلیق است. این‌ها در ترجمه  همش مصنوعی خیلی راحت آسیب می‌بینند.

انتهای پیام/