به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، حزب عدالت و توسعه (آکپارتی) به عنوان حزب حاکم در ترکیه، 25 سال از فعالیت سیاسی را پشت سر نهاده است. این حزب در سال 2001 میلادی به عنوان شاخه‌ای منشعب از حزب اسلامگرای فضیلت تاسیس شد و در انتخابات سال 2002 میلادی، توانست به تنهایی قدرت را در دست بگیرد و از آن روز تاکنون، بر اریکه حکمرانی بماند.

این مدت طولانی از حکمرانی بدون گسست یا بلا انقطاع در تاریخ معاصر ترکیه، یک رکورد شایان توجه و مهم است.

آکپارتی توانست در مدت زمانی کوتاه، موفقیت‌های سیاسی – اجتماعی و اقتصادی بزرگی به دست بیاورد و در مدت زمانی کوتاه، ترکیه را وارد لیست مهمترین کشورهای در حال توسعه کند. با این حال، هم اکنون انتقادات زیادی درباره این حزب وجود دارد و خبری از محبوبیت سالیان نخست نیست.

اما رجب طیب اردوغان در مراسمی که به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد تاسیس حزب برگزار شد، اعلام کرد که آکپارتی جنبشی از قلب و درونِ انسان‌های خدمتگذار است و آرزو می‌کند خداوند عمر بیشتری به او بدهد تا بتواند در این حزب بیشتر خدمت کند.

اردوغان درباره آکپارتی و بیست و پنجمین سالگرد تاسیس این حزب گفت: «امروز یک روز بسیار ویژه و تاریخی است. امروز ما بیست و پنجمین سالگرد خود را با افتخار فراوان جشن می‌گیریم. به عنوان کادرهای حزب عدالت و توسعه، ما شادی تکمیل یک ربع قرن را تجربه می‌کنیم. از شما به خاطر عشق، همبستگی، وفاداری و مهم‌تر از همه، به خاطر این محبتی که دیگران را به حسادت وا می‌دارد، سپاسگزارم. باشد که خداوند برادری ما را برای همیشه حفظ کند. باشد که دوستی و همراهی ما ابدی و جاودانه باشد، به خواست خدا.»

وی افزود: «حزب عدالت و توسعه 25 سال پیش به عنوان امید ملت ما متولد شد. ملت این حزب را تأسیس کرد، شما آن را تأسیس کردید، ملت تار و پود آن را بافت، ملت خمیر آن را ورز داد. در زمانی که سیاست محدود شده بود، اقتصاد دچار بحران شدیدی بود و ترکیه نمی‌توانست آینده خود را ببیند، ما با عزم، ایمان و راهکارهای بزرگ به میدان آمدیم. خیلی‌ها گفتند نمی‌توانید کاری کنید. ولی ما به بهترین شکل ممکن کار را انجام دادیم، به ترکیه آرامش بخشیدیم، امید را افزایش دادیم و کاری کردیم اعتبار و اعتماد به نفس ترکیه بالا برود».

اردوغان در ادامه به این اشاره کرد که از اقتصاد، بهداشت، آموزش و حمل و نقل گرفته تا صنایع دفاعی، بزرگترین سرمایه‌گذاری‌ها و بزرگترین پروژه‌های تاریخ ترکیه، به دست حزب عدالت و توسعه اجرا شده‌اند. 

اردوغان در حالی این سخنان را بیان کرده که بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی‌های میدانی، محبوبیت حزب عدالت و توسعه در ترکیه به 29 درصد رسیده و بر پله دوم احزاب ایستاده و حزب نو به رهبری اوزل با 34 درصد، پیشتاز است.

آرنچ و گل، انتقاد کردند

بلنت آرنچ از موسسین حزب عدالت و توسعه، دو روز پیش در یک مصاحبه مفصل، ضمن بیان انتقاداتی مهم از وضعیت کنونی حزب عدالت و توسعه، به سخن مشهور و تاریخی دانشمند مشهور اسلامی یعنی ابن خلدون اشاره کرد.

آرنچ گفت: «ابن خلدون قرن‌ها پیش اعلام کرده که دولت‌ها و قدرت‌ها رشد می‌کنند، اوج می‌گیرند و بعد وارد دوره مکث و افول می‌شوند و این منطق درباره حکومت‌های طولانی‌مدت نیز صدق می‌کند و شامل اقتدار 24 ساله آکپارتی نیز می‌شود».

آرنچ بدون تعارف اعلام کرده که حزب عدالت و توسعه در ترکیه وارد پیری و فترت شده و اصول مهم اولیه همچون مبارزه با فساد و فقر، به اندازه کافی جدی گرفته نمی‌شود. 

عبدالله گل رئیس جمهور سابق ترکیه نیز در مصاحبه دیگری ضمن انتقاد از رویه سیاسی کنونی حزب عدالت و توسعه، آرزومندِ آن شد که ترکیه دوباره بر اساس چشم‌انداز و شعارهای موثر سالیان آغازین آکپارتی اداره شود.

گل به این اشاره کرده که در حزب فضیلت به رهبری اربکان، دو جریان سنت گرا و نوگرا در برابر هم قرار گرفتند. گل به عنوان رهبر جریان نوگرا، به خاطر بهادادن به دموکراسی، حاکمیت قانون، حقوق اساسی و اعتماد عمومی، از فضیلت خارج شد و او همراه با رجب طیب اردوغان، عبدالطیف شنر، بلنت آرنچ و دیگران، حزب عدالت و توسعه یا آکپارتی را تاسیس کرده است.

گل تأکید می‌کند که آکپارتی، حتی قبل از رسیدن به قدرت، برای حکومت کردن آماده شده بود و آنها فقط شعار انتخاباتی تولید نکردند. بلکه با گروه‌هایی از متخصصان اقتصادی، حقوقی، سیاسی، مالی، بهداشتی و افرادی که تجربه کار در برنامه اصلاحات اقتصادی کمال درویش را داشتند، گرد هم آمدند و درباره این پرسش کار کردند: اگر به قدرت برسیم، در پنج سال آینده دقیقاً چه خواهیم کرد؟

گل تأکید می‌کند که اسناد تأسیس حزب حاصل کار یک نفر نبود و استفاده از نتایج جلسات، سمینارها، بحث‌ها و کارگاه‌های متعدد در تولید آنها نقش داشتند. گل می‌گوید پیش از انتخابات، علی باباجان و ناظم اکرن را به نیویورک و لندن فرستاد تا برنامه‌های اقتصادی حزب را برای محافل مالی بین‌المللی توضیح دهند. خود اردوغان نیز با مقامات مهم غربی، از جمله جورج دبلیو بوش، ارتباط برقرار کرد. 

گل ضمن انتقاد از برخی رفتارهای تمامیت خواهانه اردوغان و آکپارتی در حال حاضر، به این اشاره می‌کند که دموکراسی فقط انتخابات نیست و تجلی واقعی آن را باید در حاکمیت قانون، تضمین حقوق و آزادی‌های اساسی و لحاظ کردن اصول هشتگانه «حکمرانی خوب» دید.

گل در ادامه از بی‌اعتنایی اردوغان به «اصل تفکیک قوا» و بی‌اثر شدن پارلمان ترکیه در معادلات سیاسی کنونی کشور انتقاد کرده و مثال مهمی درباره سال 2003 میلادی و حمله آمریکا به عراق می‌آورد.

به گفته او، در آن دوران اردوغان می‌خواست خاک ترکیه برای حمله در اختیار آمریکا گذاشته شود، اما بخش مهمی از نمایندگان حزب عدالت و توسعه با چنین تصمیمی مخالف بودند و در نهایت، اردوغان بدون اجازه نمایندگان پارلمان، نتوانست برای این موضوع مهم، صرفاً بر اساس رویکرد فردی خود تصمیم بگیرد. 

تحلیلگران چه می‌گویند؟

علاوه بر رفقای سابق اردوغان، بسیاری از تحلیلگران داخلی و خارجی نیز درباره رویه‌های کنونی حکمرانی و سیاست در ترکیه انتقاد دارند و بر این باورند که حزب عدالت و توسعه پس از تغییر نظام سیاسی و اجرایی کشور از پارلمانی به ریاستی، عملاً ویژگی‌های دموکراسی سازمانی و حزبی خود را از دست داد و کل قدرت حزب و دولت، در دست شخص اردوغان متمرکز شد.

مراد سومر از تحلیلگران بنیاد کارنگی می‌گوید: «بسیاری از سیاست‌های خارجی ترکیه زمانی عقلانی و منطبق با منافع ملی بوده‌اند، اما به‌تدریج سیاست خارجی با پروژه تمرکز و تثبیت قدرت داخلی درهم آمیخته است. این ترکیب در کوتاه‌مدت انعطاف ایجاد می‌کند، اما در بلندمدت موجب ناهماهنگی، فساد، بی‌ثباتی و کاهش قابلیت پیش‌بینی شد».

سومر، تمرکز تصمیم‌گیری در ریاست جمهوری را داری یک مزیت مهم می‌داند که عبارت است از تصمیم‌گیری سریع و انعطاف‌پذیر. اما به قول او، هزینه و مابه ازای این مزیت را باید در این موارد دید: کاهش کنترل‌های نهادی، شخصی‌شدن سیاست‌گذاری، کاهش شایسته‌سالاری و افزایش ریسک خطای سیستماتیک.

برک اسن از دیگر تحلیلگران مشهور ترکیه با توجه به رویه‌های سیاسی و حکمرانی حزب عدالت و توسعه در چند سال گذشته به مفهوم «فروپاشی دموکراتیک ترکیه» اشاره کرده و می‌گوید: «آکپارتی در آغاز راه، از طریق پیروزی‌های انتخاباتی متوالی قدرت گرفت، اما به‌ تدریج، ویژگی چک بالانس یا نظارت و تعادل را تضعیف و ساختارهای دموکراتیک را از درون تهی کرد. اصلاحات قانون اساسی و سپس نظام ریاستی، قدرت را در مرکز اجرایی متمرکز کرد و یک شبکه حامی‌پروری نیز در کنار آن شکل گرفت».

در پایان باید گفت: بر اساس دیدگاه بسیاری از تحلیلگران مستقل در ترکیه، حزب عدالت و توسعه در آغاز مسیر و از سال 2002 میلادی، با طرح شعارها و اهداف مهمی مانند مبارزه با فساد مالی، مبارزه با فقر و برچیدن ممنوعیت‌ها و استیلای قانون و دموکراسی، توانست ترکیه را چندین گام پیش ببرد. اما در ادامه مسیر و به ویژه پس از تغییر نظام سیاسی کشور به ریاستی و تضعیف دموکراسی حزبی و پارلمان، مکانیسم‌های تصمیم‌گیری دچار خطا و آسیب شد و بخشی از دلایل عمده بحران اقتصادی کنونی و ناکارآمدی دولت را باید در همین مساله جستجو کرد.
انتهای پیام/