به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، سال‌هاست نام راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی در میان مطالبات توسعه‌ای مردم غرب کشور تکرار می‌شود؛ پروژه‌ای که قرار است فقط چند شهر و یک مرز را به شبکه ریلی کشور متصل نکند، بلکه مسیر ارتباطی ایران با عراق و در ادامه بازارهای غرب آسیا را دگرگون سازد.

امروز اما این پروژه در نقطه‌ای متفاوت از گذشته قرار گرفته است؛ توافق احداث خط ریلی خسروی ـ خانقین ـ بغداد در جریان سفر نخست‌وزیر عراق به تهران و در حضور رؤسای جمهوری اسلامی ایران و عراق به امضا رسیده و به این ترتیب، حلقه مفقوده اتصال ریلی ایران و عراق از مسیر کرمانشاه و مرز خسروی وارد مرحله‌ای تازه شده است.

این توافق را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات زیرساختی غرب کشور دانست؛ زیرا اگر مسیر ریلی از کرمانشاه تا خسروی در خاک ایران و از خسروی تا بغداد در خاک عراق به سرانجام برسد، یک کریدور مهم ریلی میان ایران و عراق شکل خواهد گرفت؛ کریدوری که می‌تواند از حمل‌ونقل بار و مسافر تا گردشگری زیارتی، تجارت مرزی، ترانزیت منطقه‌ای و حتی مناسبات اقتصادی دو کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

مطالبه‌ای که از کرمانشاه به سطح روابط ایران و عراق رسید

راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی ـ بغداد، پروژه‌ای تازه متولدشده نیست. سال‌هاست مردم، فعالان اقتصادی، نمایندگان مجلس و مدیران استان کرمانشاه بر ضرورت تکمیل این مسیر تأکید دارند.

مسیر کرمانشاه ـ قصرشیرین ـ خسروی از گذشته یکی از مهم‌ترین محورهای ارتباطی ایران با بین‌النهرین بوده است؛ مسیری که نه‌تنها کالا و مسافر، بلکه فرهنگ، مذهب و مناسبات اجتماعی را میان دو سوی مرز جابه‌جا کرده است.

با این حال، تحقق اتصال ریلی به عراق در سال‌های گذشته با موانع مختلفی مواجه بود؛ از مسائل اجرایی و تأمین اعتبار در داخل کشور گرفته تا ضرورت هماهنگی‌های فنی، حقوقی و سیاسی میان تهران و بغداد.

اکنون اما شرایط متفاوت شده است. موضوعی که زمانی در سطح مطالبه استانی مطرح می‌شد، امروز به یکی از محورهای همکاری زیرساختی دو کشور تبدیل شده و امضای یادداشت تفاهم احداث خط ریلی خسروی ـ خانقین ـ بغداد نشان می‌دهد که پروژه وارد مرحله‌ای جدی‌تر از گذشته شده است.

در این مسیر، رایزنی‌های مستمر مسئولان ایرانی با مقامات عراقی، گفت‌وگو با سفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق، ارتباط با مسئولان استان دیالی و طرح موضوع در دیدارهای مقامات ارشد دو کشور، نقش مهمی در تبدیل این مطالبه به یک پروژه مشترک داشته است.

دیپلماسی ریلی برای اتصال تهران به بغداد

یکی از حلقه‌های مهم در پیشبرد این پروژه، ورود موضوع به سطح ملی و پیوند آن با دیپلماسی اقتصادی و حمل‌ونقلی ایران و عراق بوده است.

محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در گفت وگو با خبرنگار تسنیم در کرمانشاه با اشاره به اشتراکات گسترده دو کشور ایران و عراق، بر توسعه روابط اقتصادی و تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل تأکید کرد.در این چارچوب، تکمیل مسیر خسروی ـ بغداد نه یک پروژه صرفاً استانی، بلکه طرحی راهبردی برای توسعه مناسبات ایران و عراق تلقی شده است؛ مسیری که در صورت تکمیل می‌تواند شبکه ریلی عراق را به شبکه ریلی ایران و در ادامه به قفقاز و آسیای میانه متصل کند.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم مرز خسروی از جمله مرزهای مهم ایران در تجارت با عراق و اقلیم کردستان به شمار می‌رود و افزایش ظرفیت‌های حمل‌ونقل ریلی در این مرز می‌تواند هزینه و زمان جابه‌جایی کالا را کاهش دهد.

قائم‌پناه همچنین با یادآوری تفاهم‌نامه ایران و عراق در سال 1356 درباره این مسیر، بر سابقه طولانی این مطالبه تأکید کرد، مطالبه‌ای که اکنون پس از گذشت دهه‌ها بار دیگر در قالب یک توافق مشترک میان دو کشور قرار گرفته است.

کرمانشاه ـ خسروی؛ پروژه‌ای که از ریل‌گذاری عبور می‌کند

در سمت ایران نیز راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی یکی از طرح‌های مهم مصوب سفر رئیس‌جمهور به استان کرمانشاه بوده و طی سال‌های اخیر روند اجرایی آن با جدیت بیشتری دنبال شده است.این خط ریلی به طول حدود 263 کیلومتر طراحی شده و قرار است کرمانشاه را از طریق اسلام‌آبادغرب و قصرشیرین به مرز خسروی متصل کند.

در حال حاضر عملیات اجرایی پروژه در چند جبهه دنبال می‌شود و قطعه کرمانشاه ـ اسلام‌آبادغرب وارد مرحله ریل‌گذاری شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد پروژه از مرحله مطالعات و وعده‌های صرف فاصله گرفته و به عرصه عملیات عمرانی وارد شده است.

برنامه‌ریزی انجام‌شده برای تکمیل قطعه کرمانشاه ـ اسلام‌آبادغرب و ادامه عملیات به سمت خسروی، در صورت تأمین به‌موقع منابع و استمرار حمایت‌های اجرایی، می‌تواند بخش مهمی از مسیر اتصال غرب کشور به شبکه ریلی بین‌المللی را تکمیل کند، اما واقعیت این است که اهمیت واقعی این پروژه زمانی آشکار می‌شود که دو سوی مرز به یکدیگر متصل شوند.

ریل از کرمانشاه تا خسروی هرچقدر هم پیشرفت کند، بدون اتصال به شبکه ریلی عراق نمی‌تواند تمام ظرفیت ترانزیتی خود را آزاد کند. به همین دلیل، اکنون نگاه‌ها بیش از گذشته به بخش عراقی مسیر و به‌ویژه اتصال خسروی به خانقین و بغداد دوخته شده است.

حلقه مفقوده کریدور؛ ریل در خاک عراق

یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی پروژه، اجرای بخش مربوط به خاک عراق است.توافق اخیر تهران و بغداد از همین منظر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اجرای مسیر خسروی ـ خانقین ـ بغداد می‌تواند بخش عراقی این کریدور را از یک ایده به یک پروژه عملیاتی تبدیل کند.

استان کرمانشاه طی ماه‌های اخیر تلاش کرده است این موضوع را در رایزنی‌های مستقیم با مسئولان عراقی، به‌ویژه مقامات استان دیالی، دنبال کند.

منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه در گفت وگو با خبرنگار تسنیم در کرمانشاه، راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی ـ بغداد را یکی از مهم‌ترین طرح‌های مشترک ایران و عراق دانسته و بر ضرورت آغاز اجرای مسیر در خاک عراق تأکید کرده است.

در دیدارهای انجام‌شده میان مسئولان کرمانشاه و دیالی، موضوع تکمیل این مسیر ریلی در کنار توسعه زیرساخت‌های تجاری و مرزی مورد بررسی قرار گرفته است.

این رایزنی‌ها از آن جهت اهمیت دارد که دیالی نخستین حلقه مهم در ادامه مسیر ریلی ایران به سمت بغداد است و اتصال خسروی به خانقین می‌تواند زمینه اتصال شبکه ریلی دو کشور را فراهم کند.

اگر این حلقه تکمیل شود، مسیر تهران ـ کرمانشاه ـ خسروی ـ خانقین ـ دیالی ـ بغداد از یک نقشه روی کاغذ به یک مسیر واقعی حمل‌ونقل تبدیل خواهد شد.

کرمانشاه؛ از «استان در مسیر» تا «استان صاحب مسیر»

شاید مهم‌ترین اثر این پروژه برای کرمانشاه را بتوان در تغییر جایگاه اقتصادی استان جست‌وجو کرد.کرمانشاه سال‌ها به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در مسیر ارتباطی ایران با عراق قرار داشته است؛ اما قرار گرفتن در مسیر به‌تنهایی به معنای بهره‌برداری اقتصادی از ظرفیت ترانزیتی نیست. راه‌آهن می‌تواند این معادله را تغییر دهد.

اگر قطار باری و مسافری از تهران به کرمانشاه و از کرمانشاه به خسروی و بغداد حرکت کند، این استان می‌تواند از یک نقطه عبوری به یک مرکز لجستیکی تبدیل شود؛ مرکزی که در آن کالا تخلیه، بارگیری، ذخیره، پردازش و به بازارهای مختلف منطقه منتقل شود.

این یعنی توسعه پایانه‌های ریلی، مراکز لجستیکی، انبارها، صنایع تبدیلی، شرکت‌های حمل‌ونقل، خدمات گمرکی و فعالیت‌های وابسته به تجارت.ارزش واقعی راه‌آهن فقط در تعداد کیلومتر ریل احداث‌شده خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در زنجیره اقتصادی است که در اطراف آن شکل می‌گیرد.

کرمانشاه ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه کشاورزی، صنعت، تجارت و خدمات دارد و بازار بزرگ عراق نیز در فاصله‌ای نزدیک از این استان قرار گرفته است. اتصال ریلی می‌تواند هزینه حمل این محصولات را کاهش داده و امکان حضور رقابتی‌تر تولیدکنندگان استان در بازار عراق و حتی بازارهای پیرامونی را فراهم کند.

صادرات ارزان‌تر؛ بازار عراق در دسترس‌تر

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های راه‌آهن، کاهش هزینه حمل‌ونقل در جابه‌جایی حجم بالای کالاست.برای استانی مانند کرمانشاه که در همسایگی یکی از مهم‌ترین بازارهای منطقه قرار دارد، این ظرفیت می‌تواند اهمیت دوچندانی داشته باشد.محصولات کشاورزی، مواد معدنی، کالاهای صنعتی و سایر تولیدات می‌توانند با استفاده از شبکه ریلی به مرز منتقل و از آنجا وارد شبکه حمل‌ونقل عراق شوند.

از سوی دیگر، ورود کالا از عراق و مسیرهای متصل به آن نیز می‌تواند با هزینه کمتر و ظرفیت بالاتر انجام شود.در صورت شکل‌گیری این کریدور، کرمانشاه می‌تواند به یکی از مراکز اصلی مبادلات ریلی میان ایران و عراق تبدیل شود؛ موضوعی که در صورت همراهی سیاست‌های تجاری و گمرکی، ظرفیت بالایی برای افزایش درآمدهای استان و ایجاد اشتغال خواهد داشت.

اربعین؛ قطارهایی برای کاهش بار جاده

راه‌آهن خسروی ـ بغداد تنها پروژه‌ای اقتصادی نیست.مرز خسروی طی سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای مهم تردد زائران اربعین و عتبات عالیات تبدیل شده است و افزایش استقبال از این مرز، ضرورت توسعه شیوه‌های حمل‌ونقل را بیش از گذشته آشکار کرده است.

در ایام اربعین، حجم بالای تردد خودروها و اتوبوس‌ها فشار زیادی بر محورهای جاده‌ای وارد می‌کند. اتصال ریلی خسروی به شبکه عراق می‌تواند بخشی از این بار را از جاده به ریل منتقل کند.قطار ظرفیت جابه‌جایی تعداد زیادی مسافر را در یک سفر دارد و از نظر ایمنی و مدیریت تردد نیز می‌تواند مزیت‌های قابل توجهی داشته باشد.

اتصال ریلی خسروی به خانقین و بغداد، در صورت تکمیل، می‌تواند سفر زائران را تسهیل کند، فشار بر جاده‌ها را کاهش دهد و ظرفیت‌های جدیدی برای توسعه گردشگری زیارتی ایجاد کند.

برای کرمانشاه، این موضوع تنها یک مزیت فصلی در ایام اربعین نیست؛ بلکه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری یک جریان پایدار گردشگری زیارتی میان ایران و عراق باشد.

از مرز خسروی تا سومار؛ دیپلماسی مرزی در حال گسترش

استان کرمانشاه در سال‌های اخیر تلاش کرده است روابط خود با استان‌های مرزی عراق را صرفاً به موضوع راه‌آهن محدود نکند.در نشست‌های مشترک مسئولان کرمانشاه و دیالی، موضوعاتی همچون توسعه زیرساخت‌های تجاری، افزایش ظرفیت مرزهای مشترک، تسهیل تردد و توسعه همکاری‌های اربعینی مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از این موضوعات، ظرفیت مرز سومار برای تردد زائران است که با توجه به فراهم بودن بخشی از زیرساخت‌های لازم در سمت ایران، فعال‌شدن این مسیر برای زائران می‌تواند فشار را از روی سایر مرزها کاهش دهد و به توزیع بهتر جریان تردد کمک کند.

راه‌آهن خسروی ـ بغداد بخشی از یک پازل بزرگ‌تر است؛ پازلی که هدف آن افزایش پیوندهای اقتصادی، تجاری، زیارتی و اجتماعی میان کرمانشاه و مناطق مرزی عراق است.

راه‌آهن و امنیت؛ توسعه‌ای که می‌تواند مرزها را به هم نزدیک‌تر کند

توسعه زیرساخت‌های مرزی فقط پیامد اقتصادی ندارد بلکه هرچه تعاملات اقتصادی و اجتماعی میان مناطق مرزی دو کشور افزایش پیدا کند، منافع مشترک نیز گسترده‌تر می‌شود.

راه‌آهن می‌تواند به شکل‌گیری جریان مستمر کالا و مسافر میان دو کشور کمک کند و مناطق مرزی را از نقاط صرفاً عبوری به کانون‌های اقتصادی تبدیل کند و در چنین شرایطی، توسعه اقتصادی مناطق مرزی می‌تواند زمینه افزایش اشتغال، کاهش محرومیت و تقویت ثبات اجتماعی را فراهم کند.

کرمانشاه و دیالی نیز از همین منظر می‌توانند روابط خود را از سطح مناسبات اداری و سیاسی به سطح همکاری‌های اقتصادی و زیرساختی ارتقا دهند.

دولت، وزارت راه و قرارگاه؛ اضلاع اجرای پروژه

تحقق این طرح بدون تأمین مالی، مدیریت اجرایی و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف امکان‌پذیر نیست و وزارت راه و شهرسازی راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی را بخشی از کریدور راهبردی شرق به غرب کشور می‌داند و تأمین منابع مالی، ریل و پشتیبانی اجرایی از این طرح در دستور کار قرار گرفته است.

در بخش اجرایی نیز مجموعه‌هایی از جمله قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء در پیشبرد پروژه نقش دارند، اما استمرار تأمین اعتبار و جلوگیری از توقف عملیات اجرایی، یکی از مهم‌ترین الزامات موفقیت طرح است؛ چراکه پروژه‌های ریلی به دلیل هزینه بالای احداث، در صورت توقف‌های طولانی، با افزایش هزینه و طولانی‌شدن زمان بهره‌برداری مواجه خواهند شد.

از سوی دیگر، هماهنگی فنی و اجرایی با طرف عراقی باید همزمان با پیشرفت بخش ایرانی مسیر دنبال شود تا فاصله میان زمان آماده‌سازی دو سوی مرز افزایش پیدا نکند.

چالش اصلی؛ فاصله میان توافق و اجرا

امضای تفاهم‌نامه اگرچه یک اتفاق مهم و تعیین‌کننده است، اما پایان راه نیست.تجربه پروژه‌های مشترک زیرساختی میان کشورها نشان داده است که فاصله میان امضای توافق و اجرای واقعی می‌تواند طولانی باشد؛ به‌ویژه زمانی که پروژه در دو کشور و با قوانین، منابع مالی و ساختارهای اجرایی متفاوت دنبال می‌شود.

به همین دلیل، اکنون مهم‌ترین مطالبه این است که توافق خسروی ـ خانقین ـ بغداد وارد مرحله برنامه زمان‌بندی، تأمین منابع، طراحی فنی و عملیات اجرایی شود. برای کرمانشاه، قطعه ایرانی مسیر باید با سرعت مناسب پیش برود و در طرف دیگر نیز اجرای پروژه در خاک عراق نباید به آینده‌ای نامعلوم موکول شود.

اگر این دو مسیر همزمان پیش بروند، می‌توان به تحقق رؤیای اتصال ریلی ایران و عراق امیدوار بود؛ در غیر این صورت، احتمال آن وجود دارد که بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی این کریدور سال‌ها در انتظار تکمیل حلقه مفقوده باقی بماند.

یک پروژه؛ چندین فرصت برای غرب کشور

راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی ـ بغداد را نمی‌توان تنها در قالب یک پروژه عمرانی دید.این خط ریلی می‌تواند همزمان چندین حوزه را تحت تأثیر قرار دهد؛ از تجارت و صادرات گرفته تا گردشگری، اربعین، حمل‌ونقل، لجستیک، اشتغال و توسعه مناطق مرزی. این پروژه همچنین می‌تواند موقعیت کرمانشاه را در نقشه ترانزیتی کشور تغییر دهد و این استان را در مسیر اتصال ایران به عراق و در ادامه به شبکه‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای قرار دهد.

در صورت تکمیل مسیر و فراهم‌شدن زیرساخت‌های مکمل، کرمانشاه می‌تواند به یکی از نقاط اصلی پیوند شبکه‌های حمل‌ونقل ایران و عراق تبدیل شود.اما برای رسیدن به این نقطه، صرفاً ساخت ریل کافی نیست. استان باید همزمان برای ایجاد پایانه‌های بار، مراکز لجستیکی، انبارها، زیرساخت‌های گمرکی، شهرک‌های صنعتی و خدمات وابسته به حمل‌ونقل نیز برنامه‌ریزی کند و راه‌آهن زمانی می‌تواند موتور توسعه باشد که اقتصاد پیرامون آن نیز فعال شود.

قطاری که می‌تواند غرب کشور را متحول کند

امروز راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی ـ بغداد بیش از هر زمان دیگری به نقطه تحقق نزدیک شده است.در داخل کشور، عملیات اجرایی مسیر کرمانشاه ـ خسروی دنبال می‌شود؛ در سطح دیپلماسی، توافق ایران و عراق برای احداث مسیر خسروی ـ خانقین ـ بغداد به امضا رسیده و در سطح استانی نیز رایزنی‌ها برای آغاز عملیات در خاک عراق ادامه دارد.

اکنون مهم‌ترین مسئله، حفظ این شتاب و تبدیل توافق‌ها به عملیات واقعی است.اگر این اتفاق رخ دهد، قطارهایی که روزی از کرمانشاه به سمت خسروی و از آنجا به خانقین و بغداد حرکت خواهند کرد، تنها مسافر و کالا جابه‌جا نمی‌کنند؛ بلکه می‌توانند بخشی از جغرافیای اقتصادی غرب آسیا را به یکدیگر نزدیک‌تر کنند.

کرمانشاه در این میان می‌تواند نقشی فراتر از یک استان مرزی داشته باشد؛ استانی که از یک «مسیر عبور» به یک «گره ترانزیتی» تبدیل شود و از ظرفیت هم‌مرزی با عراق برای ایجاد ثروت، اشتغال و توسعه استفاده کند.

راه‌آهن کرمانشاه ـ خسروی ـ بغداد اگر با تأمین اعتبار، مدیریت منسجم، اجرای دقیق و تعهد دو طرف به سرانجام برسد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی غرب ایران در دهه‌های اخیر باشد؛ پروژه‌ای که ریل‌های آن فقط دو کشور را به هم متصل نمی‌کند، بلکه می‌تواند کرمانشاه را دوباره به دروازه اقتصادی ایران به سوی بین‌النهرین و یکی از حلقه‌های مهم کریدورهای منطقه‌ای تبدیل کند.

انتهای پیام/