حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی لیالی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، با اشاره به جایگاه رفیع حوزه‌های علمیه در نظام‌سازی و تمدن‌سازی اسلامی تأکید کرد که از نگاه امامین انقلاب، حوزه‌های علمیه نه فقط یک نهاد آموزشی، بلکه «مغز متفکر» و «موتور محرکه» حکمرانی اسلامی در عرصه ملی، منطقه‌ای و حتی جهانی به شمار می‌روند. وی با استناد به بیانیه گام دوم انقلاب و منشور روحانیت، بازنگری در روش‌های اجتهادی، بهره‌گیری از ابزارهای نوین رسانه‌ای و تربیت عالمان تراز تمدن‌سازی را از ضرورت‌های امروز حوزه دانست.

حوزه‌های علمیه؛ میراثی از مدینه تا انقلاب اسلامی

عضو هیات مدیره‌ انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی با اشاره به پیشینه کهن حوزه‌های علمیه اظهار کرد: بحث حوزه‌های علمیه در عرصه تمدن‌سازی و تمدن نوین اسلامی، یک بحث بسیار مهم و گسترده است. صاحب حوزه‌های علمیه با آن سوابق و تجربیات گرانبها، از مدرسه علمی مدینه شروع شد، به کوفه رسید، سپس به قم، بغداد، نجف، حله و جبل‌عامل انتقال یافت. این مدارس علمی، هویت معرفتی شیعه را در زمان و مکان خود مدیریت کردند و سرانجام به پیدایش انقلاب اسلامی ایران انجامید.

وی افزود: انقلاب اسلامی ایران یک جرقه جدید، یک تفکر نو و یک صحنه بی‌سابقه هم برای حوزه‌های علمیه و هم برای جهان تشیع بود. با پیدایش حکمرانی اسلامی و حکومت اسلامی در دوران زعامت امام خمینی(ره) و رهبر شهید، نگاه به حوزه‌ها دچار تحول بنیادین شد.

«حوزه پیشرو و سرآمد»؛ مطالبه اصلی رهبر شهید

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: امام شهید در پیام به کنگره میرزای نائینی، از تعبیر بسیار زیبا و دقیق «حوزه پیشرو و سرآمد» استفاده کردند. ایشان تأکید داشتند که حوزه علمیه باید به نیازهای زمان و مکان پاسخ دهد، به‌روز و کارآمد باشد و بتواند نیازها و مسائل امروز و فردای جامعه را پاسخ گوید. همچنین نظام مسائل حاکمیت و حکومت در عرصه تمدن‌سازی را باید حلاجی کند.

وی خاطرنشان کرد: طبیعتاً وقتی به بیانیه گام دوم انقلاب به‌عنوان یک منشور راهبردی و همچنین منشور روحانیت حضرت امام خمینی(ره) مراجعه می‌کنیم، مؤلفه‌های روشنی برای نقش حوزه‌های علمیه در جامعه‌سازی و تمدن نوین اسلامی مشاهده می‌شود. این اسناد، مسیر را برای ما روشن کرده‌اند.

بازخوانی عالمان تراز تمدنی در زمان خود

لیالی با بیان اینکه تاریخ تشیع همواره شاهد ظهور عالمان بزرگ و تحول‌آفرین بوده است، تصریح کرد: ما امروز به شهید اول و شهید ثانی در زمان خودشان نیاز داریم. به خواجه نصیرالدین طوسی و ابن‌ سینا و فارابی در تراز خودشان نیاز داریم. به بسیاری از فقها، عالمان و وارستگانی که در عرصه‌های مختلف علمی در زمان خودشان سرآمد بودند، نیاز داریم. اما نه به مثابه تکرار مکررات، بلکه با توجه به نیازهای جدید زمان و مکان. همان‌طور که امام خمینی(ره) فرمودند «مقتضیات زمان و مکان» در اجتهاد نقش تعیین‌کننده دارد.

اجتهاد مصطلح کافی نیست؛ ضرورت بازنگری در روش‌ها

این استاد حوزه و دانشگاه با نقل قولی از امام خمینی(ره) گفت: امام کبیر ما جمله عجیبی دارند؛ ایشان می‌فرمایند: «اجتهاد مصطلح در حوزه‌های علمیه کافی نیست.» افق‌های جدیدی را امام خمینی(ره) در منشور روحانیت و دیگر پیام‌های خود به حوزه‌های علمیه نشان دادند. ایشان تأکید داشتند که حوزه باید آنچه بشر از گهواره تا گور بدان نیاز دارد، فراهم آورد.

وی افزود: حکومت اسلامی و حاکمیت اسلامی شعبه‌ای از حکومت ولایت مطلقه رسول الله(ص) برای اداره جامعه است. جامعه امروز و تمدن نوین امروزی بر اساس مؤلفه‌ها و تراث فرهنگی تشیع و اسلام شکل می‌گیرد. رهبر شهید نیز بارها تأکید کردند که در جامعه‌سازی و تمدن‌سازی، نقش اساسی و محرک اصلی را حوزه‌های علمیه به عهده خواهند داشت.

بازنگری در متون، شیوه‌ها و منابع حوزه

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، بازنگری در ساختارهای موجود حوزه را یک ضرورت انکارناپذیر دانست و اظهار کرد: حوزه‌های علمیه باید بازنگری اساسی در متون خود، در شیوه‌های درسی، در کتاب‌ها و منابع آموزشی خود انجام دهند. متأسفانه برخی از متون هنوز همان متون صد سال پیش است، در حالی که دنیا و نیازهای آن متحول شده است.

وی بر ضرورت استفاده از زبان‌های متعدد تأکید کرد و گفت: طبیعتاً حوزه باید از زبان‌های متعددی استفاده کند؛ زبان عربی، زبان انگلیسی و دیگر زبان‌های رایج جهان. این زبان‌ها آنگونه که برخی به غلط می‌گویند بیگانه نیستند. ابزار زبان، ابزار ارتباط است و برای انتقال پیام اسلام ناب، لازم است که طلبه به زبان روز جهان مسلط باشد.

رسانه، شبکه‌های اجتماعی و نقش آن در تمدن‌سازی

عضو هیات مدیره‌ انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی در ادامه به نقش عنصر رسانه در دنیای امروز اشاره کرد و افزود: استفاده از شبکه‌های اجتماعی متعدد، استفاده از عرصه رسانه، برای جامعه‌سازی و تمدن‌سازی یک ضرورت حیاتی است. حوزه‌های علمیه باید پیشامد چنین تحولاتی باشند؛ یعنی پیش از آنکه دیگران در این عرصه‌ها برای ما تعیین تکلیف کنند، خود ما مبتکر و پیشگام باشیم.

وی تصریح کرد: نقش حوزه‌های علمیه، مراکز علمی و مراکز پژوهشی در تبیین و بیان جامعه‌سازی و تمدن‌سازی، نقشی بسیار مهم و تعیین‌کننده است. نگارش مقالات علمی، تألیف کتب تخصصی، برگزاری همایش‌ها و سمینارهای بین‌المللی و استفاده از شیوه‌های مرسوم در محافل آکادمیک جهان، همه باید در دستور کار حوزه‌های علمیه قرار گیرد.

آمادگی برای اداره جهان؛ چشم‌انداز تمدن نوین اسلامی

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به چشم‌اندازهای بلند انقلاب اسلامی گفت: ما باید آماده شویم برای به دست گرفتن اداره نه فقط ایران، نه فقط منطقه، بلکه اداره جهان. امام خمینی(ره) جمله‌ای تاریخی‌ دارند که « من با اطمینان می‌گویم: اسلام ابرقدرت‌ها را به خاک مذلت می‌نشاند.» این یک وعده الهی است که به دست فرزندان خمینی محقق خواهد شد.

لیالی افزود: تفکر نوین اسلامی بر پایه معارف اهل‌بیت(ع) از دل حوزه‌های علمیه برمی‌خیزد. حوزه‌های علمیه می‌توانند نه تنها ایران، نه تنها تشیع، نه تنها منطقه، بلکه جهان را مدیریت کنند. مدیریت جهان و تحقق تمدن نوین اسلامی مقدمات عصر ظهور و حکومت جهانی حضرت ولی عصر(عج) را فراهم خواهد کرد و این حوزه‌های علمیه هستند که نقش اساسی در این زمینه‌سازی دارند.

دعوت به مطالعه منظومه فکری امامین انقلاب

این استاد حوزه و دانشگاه در پایان با تأکید بر ضرورت مطالعه دقیق اندیشه‌های امامین انقلاب خاطرنشان کرد: صاحب‌نظران، فرهیختگان و عالمان باید بنشینند، تحلیل کنند، تبیین کنند، بازنگری کنند و آماده شویم برای حکمرانی در عرصه جهانی و تأسیس و تدوین تمدن نوین اسلامی بر پایه منظومه فکری امامین انقلاب. من تأکید می‌کنم آنچه برای جامعه‌سازی و تمدن‌سازی حوزه‌های علمیه نیاز دارند، در بیانات امامین انقلاب به طور کامل وجود دارد. منظومه فکری امام خمینی(ره) و رهبر شهید را باید مطالعه کنیم، تبیین کنیم و برای ساخت تمدن نوین اسلامی و جامعه اسلامی از آن بهره ببریم. ان‌شاءالله این مسیر به سلامت و سربلندی طی خواهد شد.

انتهای پیام/